મુંબઇ તા.૧૬: સિક્‍યોરિટીઝ એન્‍ડ એક્‍સચેન્‍જ બોર્ડ ઓફ ઈન્‍ડિયા (SEBI) એ શેરબજારમાં ટ્રેડિંગના બંધ કલાકોને નિયંમત્રિત કરતા નિયમોમાં સુધારો કર્યો છે. આ સુધારામાં ક્‍લોઝિગ ઓક્‍શન સત્ર (CAS) ના સમય અને શેર અને સૂચકાંકો માટે ફયુચર્સ અને ઓપ્‍શન્‍સ (F&O) કોન્‍ટ્રેક્‍ટની સેટલમેન્‍ટ કિમત નક્કી કરવાની પ્રક્રિયામાં ફેરફારનો સમાવેશ થાય છે. SEBI ના આ નિર્ણયનો હેતુ બજાર પારદર્શિતા વધારવા અને અંતિમ શેર ભાવ નિર્ધારણ પ્રક્રિયાને સુવ્‍યવસ્‍થિત કરવાનો છે.

સેબીના નવા નિયમો અનુસાર, બધા ટ્રેડિગ દિવસોમાં ક્‍લોઝિગ હરાજી સત્ર બપોરે ૩:૩૦ થી ૩:૪૦ વાગ્‍યા સુધી ચાલશે. આ ૧૦ મિનિટનું સત્ર હશે. આ સમય દરમિયાન, બજારમાં શેરની અંતિમ કિમત નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થશે. ક્‍લોઝિગ હરાજી સત્ર શેરબજારમાં એક મહત્‍વપૂર્ણ પ્રક્રિયા છે. તેનો ઉપયોગ શેરની ક્‍લોઝિગ કિમત નક્કી કરવા માટે થાય છે. રોકાણકારો, મ્‍યુચ્‍યુઅલ ફંડ્‍સ અને અન્‍ય બજાર સહભાગીઓ માટે શેરની ક્‍લોઝિગ કિમત મહત્‍વપૂર્ણ છે. રોકાણ સંબંધિત ઘણી ગણતરીઓ અને મૂલ્‍યાંકન આ કિમત પર આધારિત છે. આ સત્રના સમયમાં ફેરફાર એ સુનિﾍતિ કરવામાં મદદ કરશે કે અંતિમ બજાર પ્રવૃત્તિઓ નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં પૂર્ણ થાય.

સેબીએ શેર અને સૂચકાંકો માટે ફયુચર્સ અને ઓપ્‍શન્‍સ કોન્‍ટ્રાક્‍ટ માટે ટ્રેડિગ કલાકોમાં પણ ફેરફાર કર્યો છે. નવા નિયમો હેઠળ, આ કોન્‍ટ્રેક્‍ટમાં ટ્રેડિગ બપોરે ૩:૪૫ વાગ્‍યા સુધી ચાલુ રહેશે, કેટલાક અપવાદો સાથે. ફયુચર્સ અને ઓપ્‍શન્‍સ ટ્રેડિંગ, જેને F&O તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેમાં રોકાણકારો અને વેપારીઓ શેરો અથવા સૂચકાંકોના ભાવમાં ફેરફારના આધારે ટ્રેડ કરે છે. આ બજારનો એક મહત્‍વપૂર્ણ ભાગ છે, જ્‍યાં ભાવમાં વધઘટ રોકાણકારોની વ્‍યૂહરચના અને જોખમ લેવાની ક્ષમતાને અસર કરે છે.

ટ્રેડિંગ કલાકો અને બંધ હરાજી સત્ર વચ્‍ચે સ્‍પષ્ટ સમયરેખા બજારના સહભાગીઓને તેમના સોદાનું આયોજન કરવામાં મદદ કરી શકે છે. જો કે, રોકાણકારોએ નવા નિયમો અનુસાર તેમના ટ્રેડિગ સમયપત્રક અને વ્‍યૂહરચનાનો કાળજીપૂર્વક વિચાર કરવાની જરૂર પડશે.

SEBI એ સમાપ્તિ દિવસે ફયુચર્સ અને ઓપ્‍શન્‍સ કોન્‍ટ્રેક્‍ટની સેટલમેન્‍ટ કિમત નક્કી કરવા માટે સિસ્‍ટમમાં પણ નોંધપાત્ર ફેરફારો કર્યા છે. વોલ્‍યુમ-વેઇટેડ એવરેજ પ્રાઇસ (VWAP) પદ્ધતિનો ઉપયોગ હવે સામાન્‍ય ટ્રેડિગના છેલ્‍લા ૩૦ મિનિટ દરમિયાન ટ્રેડ થયેલા વોલ્‍યુમના આધારે કરવામાં આવશે.

આ પદ્ધતિ ફક્‍ત વ્‍યક્‍તિગત સોદાના ભાવ જ નહીં, પણ દરેક ભાવે ટ્રેડ થયેલા વોલ્‍યુમને પણ ધ્‍યાનમાં લે છે. ઊંચા વોલ્‍યુમને કિમતમાં પ્રમાણસર વજન આપવામાં આવે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ સ્‍ટોક અથવા કોન્‍ટ્રેક્‍ટમાં એક ભાવે વધુ ટ્રેડિંગ વોલ્‍યુમ અને બીજા ભાવે ઓછું ટ્રેડિંગ વોલ્‍યુમ જોવા મળ્‍યું હોય, તો ઊંચા વોલ્‍યુમની VWAP ગણતરી પર વધુ અસર પડશે. આનાથી વાસ્‍તવિક ટ્રેડિંગ પ્રવૃત્તિના આધારે સેટલમેન્‍ટ કિમત નક્કી કરી શકાશે.

સેટલમેન્‍ટ કિમત એ કિમત છે જેની સામે કોન્‍ટ્રેક્‍ટના અંતે જવાબદારીઓ અને નફા અને નુકસાનની ગણતરી કરવામાં આવે છે. તેથી, આ કિમત નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા રોકાણકારો અને વેપારીઓ માટે ખાસ મહત્‍વ ધરાવે છે.

શેરબજારમાં શેરના બંધ ભાવ નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા બદલાવાની છે. સેબીએ ક્‍લોઝિગ ઓક્‍શન સેશન માટેના નિયમોમાં સુધારો કર્યો છે. નવા નિયમો ડિસેમ્‍બરમાં અમલમાં આવશે. જાણો કે આ ટ્રેડિગને કેવી અસર કરશે.

સેબીએ શેરબજારમાં શેરના દિવસના અંતે ભાવ કેવી રીતે નક્કી કરવામાં આવશે તે અંગે નવા નિયમો જારી કર્યા છે. મોટાભાગના ફેરફારો ૭ ડિસેમ્‍બર, ૨૦૨૬ થી અમલમાં આવશે. કેટલાક ઓર્ડર-સંબંધિત નિયમો ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૭ થી લાગુ કરવામાં આવશે.

સેબીએ ક્‍લોઝિગ ઓક્‍શન સેશન (CAS) માટેના નિયમોમાં સુધારો કર્યો છે. આનો હેતુ બજાર બંધ સમયે શેરના બંધ ભાવ નક્કી કરવાની પ્રક્રિયાને સુવ્‍યવસ્‍થિત કરવાનો છે. નવા નિયમો અનુસાર, CAS દરેક ટ્રેડિગ દિવસે બપોરે ૩:૩૦ થી ૩:૪૦ વાગ્‍યા સુધી ચાલશે.

સંદર્ભ કિમત CAS ના પ્રથમ મિનિટ દરમિયાન, એટલે કે ૩:૩૦ થી ૩:૩૧ વાગ્‍યા સુધી નક્કી કરવામાં આવશે. આ માટે, સામાન્‍ય ટ્રેડિગના છેલ્‍લા ૧૫ મિનિટના વોલ્‍યુમ-વેઇટેડ એવરેજ પ્રાઇસ (VWAP) નો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. સરળ શબ્‍દોમાં કહીએ તો, સરેરાશ ભાવની ગણતરી કરતી વખતે જે ભાવે વધુ શેર ખરીદવામાં આવ્‍યા હતા અને વેચાયા હતા તેને વધુ વેઇટિગ મળશે.

આ પછી, બપોરે ૩:૩૧ થી બપોરે ૩:૩૬ વાગ્‍યા સુધી, રોકાણકારો મર્યાદા અને બજાર બંને ઓર્ડર આપી શકશે. મર્યાદા ઓર્ડરમાં, રોકાણકાર પોતાની કિમત નક્કી કરે છે, જ્‍યારે ઉપલબ્‍ધ ભાવે વેપાર કરવા માટે બજાર ઓર્ડર મૂકવામાં આવે છે.

બપોરે ૩:૩૬ વાગ્‍યા પછી કોઈ નવા બજાર ઓર્ડર આપવામાં આવશે નહીં. અગાઉ મૂકેલા બજાર ઓર્ડરમાં ફેરફાર અથવા રદ કરવાની પણ મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં. ઓર્ડર પ્રક્રિયા બપોરે ૩:૩૮ થી ૩:૪૦ વાગ્‍યાની વચ્‍ચે ગમે ત્‍યારે બંધ થઈ શકે છે. ત્‍યારબાદ ઓર્ડર મેચ કરવામાં આવશે અને બંધ કિમત નક્કી કરવામાં આવશે.

નવા નિયમો હેઠળ, સમાપ્તિ દિવસે ફયુચર્સ અને ઓપ્‍શન્‍સ (F&O) કોન્‍ટ્રાક્‍ટ્‍સનું સેટલમેન્‍ટ હવે CAS માં નોંધાયેલા બંધ ભાવ પર આધારિત રહેશે નહીં. આ માટે, સામાન્‍ય ટ્રેડિંગ કલાકોના VWAP નો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. ઇન્‍ડેક્‍સ ડેરિવેટિવ્‍ઝની ગણતરી ઇન્‍ડેક્‍સમાં સમાવિષ્ટ શેરોના VWAP ના છેલ્‍લા ૩૦ મિનિટમાંથી મેળવેલા ઇન્‍ડેક્‍સ મૂલ્‍યના આધારે કરવામાં આવશે. સ્‍ટોક ડેરિવેટિવ્‍ઝ માટે, સંબંધિત સ્‍ટોકના VWAP નો ઉપયોગ કરવામાં આવશે.

ઇન્‍ડેક્‍સ ડેરિવેટિવ્‍ઝ માટે ટ્રેડિંગ સામાન્‍ય દિવસોમાં બપોરે ૩:૪૫ વાગ્‍યા સુધી ચાલુ રહેશે, પરંતુ સમાપ્તિના દિવસે બપોરે ૩:૩૦ વાગ્‍યે બંધ થશે. સ્‍ટોક ડેરિવેટિવ્‍ઝ માટે ટ્રેડિગ પણ સમાપ્તિના દિવસે બપોરે ૩:૪૫ વાગ્‍યા સુધી ચાલુ રહેશે. CAS ને અમલમાં ન મુકાયેલા પાત્ર મર્યાદા ઓર્ડર અને આઇસબર્ગ ઓર્ડરના કેરીફોરવર્ડ સંબંધિત ફેરફારો ૮ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૭ થી અમલમાં આવશે.

રોકાણકારો માટે મહત્‍વની બાબત એ છે કે સ્‍ટોકની બંધ કિમત નક્કી કરવાની પદ્ધતિ બદલાશે, પરંતુ સમાપ્તિ પર F&O સેટલમેન્‍ટ માટે એક અલગ ગણતરી લાગુ થશે.