મુંબઈ:  શેરબજારમાં રોકાણ કરીને રાતોરાત અમીર બનવાના સપના જોતા નાના અને મધ્યમ વર્ગના રોકાણકારો માટે બજારની નિયમનકાર સંસ્થા સેબી (SEBI) દ્વારા એક અત્યંત ચોંકાવનારો અને આંખ ઉઘાડનારો ખુલાસો કરવામાં આવ્યો છે. સેબીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ જેવા કે ટેલિગ્રામ, વોટ્સએપ અને ઈન્સ્ટાગ્રામ દ્વારા ઓપરેટ થતા એક બહુ મોટા અને સંગઠિત ‘પમ્પ એન્ડ ડમ્પ’ (Pump and Dump) કૌભાંડનો પર્દાફાશ કર્યો છે. આ માયાવી કૌભાંડમાં કથિત માર્કેટ ઓપરેટરો અને નકલી નાણાકીય સલાહકારોએ મળીને બજારમાં લિસ્ટેડ અંદાજે ૮૨ જેટલા શેરોના ભાવ સાથે ભારે છેડછાડ કરી હોવાનું સેબીની પ્રાથમિક તપાસમાં બહાર આવ્યું છે.

આ આખી છેતરપિંડીની મોડસ ઓપરેન્ડી (કાર્યપદ્ધતિ) વિષે વાત કરીએ તો, કૌભાંડીઓ સૌપ્રથમ સોશિયલ મીડિયા પર મોટા ગ્રૂપો અને ચેનલો બનાવીને હજારો રોકાણકારોને તેમાં મફત ટિપ્સ આપવાના બહાને જોડતા હતા. ત્યારબાદ કોઈ ચોક્કસ પેની સ્ટોક અથવા ઓછી લિક્વિડિટી ધરાવતા શેરને ટાર્ગેટ કરવામાં આવતો હતો. આ ઓપરેટરો પોતે નીચા ભાવે તે શેર ખરીદી લીધા બાદ સોશિયલ મીડિયા પર તે કંપની વિશે નકલી રિપોર્ટ્સ, ખોટી અફવાઓ અને ભવિષ્યમાં મસમોટો નફો થવાની ગેરમાર્ગે દોરનારી આકર્ષક જાહેરાતો ફેલાવતા હતા. આ ટિપ્સના આધારે જ્યારે હજારો સામાન્ય રોકાણકારો તે શેર ખરીદવા માટે તૂટી પડતા, ત્યારે શેરનો ભાવ કૃત્રિમ રીતે રોકેટ ગતિએ ઉપર જતો હતો જેને તકનીકી ભાષામાં ‘પમ્પ’ કરવું કહેવાય છે.

જ્યારે શેરનો ભાવ ઓપરેટરોના ધાર્યા મુજબ સર્વોચ્ચ સપાટીએ પહોંચી જતો, ત્યારે આ મુખ્ય કૌભાંડીઓ પોતાના તમામ શેર ઊંચા ભાવે બજારમાં વેચીને રાતોરાત કરોડો રૂપિયાનો નફો કમાઈને બહાર નીકળી જતા હતા જેને ‘ડમ્પ’ કરવું કહેવાય છે. ઓપરેટરોએ માલ વેચી દીધા બાદ અચાનક તે શેરમાં ખરીદદારો ગાયબ થઈ જતા અને લોઅર સર્કિટ લાગવાનું શરૂ થઈ જતું હતું. જેના કારણે શેરનો ભાવ સીધો જમીન પર આવી જતો અને તેમાં છેલ્લી ઘડીએ ફસાયેલા લાખો નાના રોકાણકારો પોતાની કિંમતી મૂડી સંપૂર્ણપણે ગુમાવી બેસતા હતા. સેબીએ આઇડેન્ટિફાય કરેલા ૮૨ શેરોમાં મોટાભાગે સ્મોલકેપ અને માઇક્રોકેપ કંપનીઓ સામેલ છે જેમાં લાંબા સમયથી આ ગંદી રમત ચાલી રહી હતી.

સેબીના ઉચ્ચ અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ કેસમાં કડક કાનૂની કાર્યવાહી શરૂ કરી દેવામાં આવી છે અને શંકાસ્પદ સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ્સ તેમજ કથિત ફાઇનાન્સ ઇન્ફ્લુએન્સર્સ (Finfluencers) ના બેંક ખાતાઓ ફ્રીઝ કરવાની પ્રક્રિયા પણ હાથ ધરાઈ છે. નિયમનકારે રોકાણકારોને કડક શબ્દોમાં અપીલ કરી છે કે તેઓ સોશિયલ મીડિયા પર આવતી અનધિકૃત અને અનરજિસ્ટર્ડ ટિપ્સના આધારે લોભમાં આવીને ક્યારેય પોતાનું રોકાણ ન કરે. બજારમાં કોઈપણ કંપનીના શેર ખરીદતા પહેલા તેના ફંડામેન્ટલ્સ, નાણાકીય પરિણામો અને સત્તાવાર અહેવાલોનો જાતે અભ્યાસ કરવો જ હિતવાહક છે જેથી આવા ડિજિટલ લૂંટારુઓથી બચી શકાય.