નવી દિલ્હી, તા. ૨૨ ઓક્ટોબર: સંદેશાવ્યવહારની એપને તેના નોંધાયેલા નંબરના સક્રિય સિમ સાથે જોડવાના નિયમ માટે કંપનીઓને ૩૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૬ સુધીનો સમય અપાયો છે. જોકે પહેલી જાન્યુઆરીથી દરેક વપરાશકર્તાને ફક્ત ફિઝિકલ સિમ જ જરૂરી બનશે એવો નિષ્કર્ષ યોગ્ય નથી. સ્નેપચેટને મુક્તિ મળ્યાની પણ ચકાસી શકાય તેવી સત્તાવાર જાહેરાત મળી નથી.

વોટ્સએપ, ટેલિગ્રામ અને અન્ય સંદેશાવ્યવહારની એપ માટે ‘સિમ બાઇન્ડિંગ’ અંગે ફરતા સંદેશાઓ વચ્ચે સત્તાવાર દસ્તાવેજોમાં કેટલીક મહત્ત્વની સ્પષ્ટતાઓ મળે છે. કેન્દ્ર સરકારે રાજ્યસભામાં આપેલા જવાબ મુજબ, સંબંધિત એપ કંપનીઓએ સિમ જોડાણની સૂચનાઓનું પાલન ૩૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૬ સુધીમાં કરવાનું છે. આ જવાબ સંચાર રાજ્યમંત્રી ડૉ. પેમ્માસાની ચંદ્રશેખરે ગત બીજી એપ્રિલે આપ્યો હતો.

સરળ ભાષામાં સમજીએ તો ‘સિમ બાઇન્ડિંગ’ એટલે એપમાં જે મોબાઇલ નંબર નોંધાયેલો હોય તે નંબરનું સક્રિય સિમ અને એપ ચાલતી હોય તે ઉપકરણ વચ્ચે સતત જોડાણ રાખવું. માત્ર શરૂઆતમાં એક વખત ચકાસણી કરીને પછી સંબંધિત સિમ વગર પણ એ જ ઉપકરણમાં એપ ચલાવતા રહેવાની વ્યવસ્થા પર નિયંત્રણ મૂકવાનો તેનો હેતુ છે.

ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ વ્યક્તિ એક ફોનમાં રહેલા સિમના નંબરથી બીજા ફોનમાં એપ નોંધાવે અને પછી બીજા ફોનમાં સંબંધિત સિમ વગર તેનો ઉપયોગ ચાલુ રાખે, તો આવી વ્યવસ્થાને નિયમની અસર થઈ શકે છે. સરકારની મૂળ સૂચના મુજબ, એપ સંબંધિત નંબરના સક્રિય સિમ સાથે એ જ ઉપકરણમાં જોડાયેલી રહેવી જોઈએ. જોકે દરેક એપમાં આ ચકાસણી કેવી રીતે અમલમાં આવશે તેની ચોક્કસ પ્રક્રિયા કંપનીની વ્યવસ્થા પર નિર્ભર રહેશે.

દૂરસંચાર વિભાગે આ સૂચનાઓ ૨૮ નવેમ્બર, ૨૦૨૫ના રોજ આપી હતી. સરકારના જણાવ્યા મુજબ, ભારતીય નંબરથી એક વખત ખાતું શરૂ કર્યા પછી સંબંધિત સિમ વગર વિદેશથી પણ તેનો ઉપયોગ કરીને આચરાતી છેતરપિંડી રોકવા આ પગલું લેવાયું છે. મૂળ યાદીમાં વોટ્સએપ, ટેલિગ્રામ, સ્નેપચેટ, અરટ્ટાઈ, શેરચેટ, જોશ, જિયોચેટ અને સિગ્નલનો સમાવેશ હતો.

અહીં ‘સક્રિય સિમ’ અને ‘ફક્ત ફિઝિકલ સિમ’ વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે. ફિઝિકલ સિમ એટલે ફોનમાં નાખવાનું નાનું કાર્ડ; જ્યારે ઈ-સિમ ઉપકરણમાં રહેલું ડિજિટલ સિમ છે. એપલની સત્તાવાર માહિતી પણ ઈ-સિમને સિમના સ્વરૂપ તરીકે સમજાવે છે. તેથી ઉપલબ્ધ સરકારી સૂચનાને આધારે ઈ-સિમ અમાન્ય બનશે અથવા દરેક વ્યક્તિએ કાર્ડવાળું સિમ જ લેવું પડશે એવું કહેવું યોગ્ય નથી.

કમ્પ્યુટર પર એપના ઉપયોગ અંગે પણ જૂની અને પછીની સ્પષ્ટતા વચ્ચે તફાવત છે. મૂળ સૂચનામાં વેબ પરનું જોડાણ વધુમાં વધુ છ કલાકમાં સમાપ્ત કરીને ફરી જોડવાની જોગવાઈ હતી. પરંતુ બીજી એપ્રિલના રાજ્યસભાના જવાબમાં સરકારે જણાવ્યું હતું કે વેબ પરથી આપમેળે બહાર કાઢવાની કાર્યવાહી જોખમના વિશ્લેષણના આધારે કરવાની છે અને તેના માટે કોઈ ચોક્કસ સમયગાળો નક્કી કરાયો નથી. તેથી દર છ કલાકે દરેકનું જોડાણ ફરજિયાત તૂટશે એવી વાતને વર્તમાન નિયમ તરીકે રજૂ કરવી યોગ્ય નથી.

સ્નેપચેટને નિયમમાંથી છૂટ અપાઈ હોવાનો દાવો મૂળ સરકારી યાદીથી સમર્થિત થતો નથી; તે યાદીમાં સ્નેપચેટ સામેલ છે. ત્યારબાદ તેને મુક્તિ આપતો ચકાસી શકાય એવો જાહેર આદેશ મળ્યો નથી. તેવી જ રીતે એપલે સપ્ટેમ્બરમાં સિમની ગેરહાજરી શોધવા ખાસ સોફ્ટવેર સુધારો જાહેર કર્યો હોવાના તથા સિગ્નલે સરકારી નોટિસનો જવાબ આપ્યો ન હોવાના દાવાની સ્વતંત્ર સત્તાવાર પુષ્ટિ મળી નથી.

હાલની ચકાસેલી સ્થિતિ મુજબ, ૩૧ ડિસેમ્બરની તારીખ કંપનીઓ માટે નિયમનું પાલન કરવાની સમયમર્યાદા છે. તેના આધારે પહેલી જાન્યુઆરી, ૨૦૨૭થી તમામ ફોનમાં એપ એકસરખી રીતે બંધ થઈ જશે એવી ખાતરીપૂર્વક જાહેરાત કરી શકાય નહીં. વપરાશકર્તા માટેની ચોક્કસ પ્રક્રિયા અને અમલની વિગતો સંબંધિત કંપનીઓની સત્તાવાર સૂચનાઓથી સ્પષ્ટ થશે.