નવી દિલ્હી: પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભા ચૂંટણીના ગરમાવા વચ્ચે એક વિચિત્ર કાયદાકીય કટોકટી સર્જાઈ છે. જે અધિકારીઓ ચૂંટણી કરાવવાની જવાબદારી સંભાળી રહ્યા છે, તેમના જ નામ મતદાર યાદીમાંથી ગાયબ હોવાનું સામે આવ્યું છે. સુપ્રીમ કોર્ટે શુક્રવારે આ મામલે ૬૬ મતદાન અધિકારીઓ અને પાંચ નાગરિકોને તાત્કાલિક રાહત આપવાનો ઇનકાર કરી દીધો છે અને તેમને રાજ્યમાં સ્થાપિત અપીલ ટ્રિબ્યુનલનો સંપર્ક કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે.
શું છે સમગ્ર વિવાદ?
મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની આગેવાની હેઠળની બેન્ચ સમક્ષ ૭૧ અરજદારોએ રિટ અરજી દાખલ કરી હતી. આ અરજદારોમાં ૬૬ એવા સરકારી કર્મચારીઓ છે જેમને ચૂંટણી પંચે પોતે જ ‘પ્રિસાઇડિંગ ઓફિસર’ અને ‘પ્રથમ મતદાન અધિકારી’ તરીકે નિયુક્ત કર્યા છે. નવાઈની વાત એ છે કે, જે ‘ચૂંટણી ફોટો ઓળખ કાર્ડ’ (EPIC) નંબરના આધારે તેમને ચૂંટણી ફરજ સોંપાઈ છે, તે જ નંબર ધરાવતા વ્યક્તિના નામ નવી સુધારેલી મતદાર યાદીમાંથી કાઢી નાખવામાં આવ્યા છે.
કાનૂની દલીલો અને વિરોધાભાસ
અરજદારો તરફથી વરિષ્ઠ વકીલ એમ.આર. શમશાદે દલીલ કરી હતી કે આ એક "અસ્પષ્ટ વિરોધાભાસ" છે. એક તરફ ચૂંટણી પંચ સરકારી કર્મચારીને મતદાન અધિકારી બનાવવા માટે તેના EPIC નંબર પર વિશ્વાસ રાખે છે, જ્યારે બીજી તરફ તે જ નંબરને મતદાર તરીકે માન્ય રાખવાનો ઇનકાર કરે છે. અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે EPIC નંબર અવિભાજ્ય છે; તે એક હેતુ (ફરજ) માટે માન્ય અને બીજા હેતુ (મતદાન) માટે રદબાતલ ન હોઈ શકે.
સુપ્રીમ કોર્ટનું વલણ
જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે આ તબક્કે ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં હસ્તક્ષેપ કરવાની ના પાડી દીધી છે. ન્યાયાધીશ બાગચીએ કહ્યું કે, "આ ચૂંટણીમાં તેઓ મતદાન કરી શકશે નહીં તે અમે સમજીએ છીએ, પરંતુ યાદીમાં નામ રાખવાના તેમના મૂલ્યવાન અધિકારની અમે ભવિષ્યમાં તપાસ કરીશું." કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે અરજદારોએ અપીલ ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ જવું જોઈએ.
લાખો મતદારો મતાધિકારથી વંચિત?
પશ્ચિમ બંગાળમાં સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પછી અંદાજે ૨૭ લાખ જેટલા નામો મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા છે. વિપક્ષી પક્ષોએ આરોપ લગાવ્યો છે કે આ કવાયત દ્વારા ચોક્કસ સમુદાયોને મતાધિકારથી વંચિત રાખવાનો પ્રયાસ કરાયો છે. ગયા વર્ષે બિહારથી શરૂ થયેલી આ પ્રક્રિયા તમિલનાડુ અને કેરળમાં પણ વિવાદનું કારણ બની હતી.
બંગાળમાં ગુરુવારે પ્રથમ તબક્કાનું મતદાન પૂર્ણ થયું છે અને બીજો તબક્કો ૨૯ એપ્રિલના રોજ યોજાનાર છે. આવા સમયે ચૂંટણી ફરજ બજાવતા અધિકારીઓ જ પોતાનો મત આપી શકશે નહીં, તે ભારતીય લોકશાહીમાં એક ગંભીર ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.