નવી દિલ્હી, તા.૦૨: આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ના યુગમાં જ્યાં સમગ્ર વિશ્વ ટેકનોલોજીના ગુણગાન ગાઈ રહ્યું છે, ત્યાં ભારતના ન્યાયતંત્રની સર્વોચ્ચ સંસ્થા 'સુપ્રીમ કોર્ટે' આધુનિક ટેકનોલોજીના દુરુપયોગ અને તેના કાળા પાસા પર અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું અને ગંભીર વલણ અપનાવ્યું છે. એક અત્યંત સંવેદનશીલ કેસની સુનાવણી દરમિયાન, સુપ્રીમ કોર્ટે વકીલો અને અન્ય વ્યાવસાયિકો દ્વારા કાનૂની દલીલોમાં એઆઈ (AI) ટૂલ્સ પર રાખવામાં આવતા વધુ પડતા આંધળા વિશ્વાસને દેશની ન્યાય પ્રક્રિયા માટે અત્યંત ઘાતક અને જોખમી ગણાવ્યો છે. દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે સખત શબ્દોમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, મશીન ક્યારેય માણસનું સ્થાન ન લઈ શકે અને ન્યાયના દરેક તબક્કે માનવીય સમજ, નૈતિકતા અને નિયંત્રણ જ સર્વોપરી રહેશે.
એસેલ ઇન્ફ્રાપ્રોજેક્ટ્સ કેસમાં AI ની મોટી છેતરપિંડી પકડાઈ
વાસ્તવમાં આ આખો વિવાદ એસેલ ઇન્ફ્રાપ્રોજેક્ટ્સ (Essel Infraprojects) ની નાદારી (Insolvency) ની પ્રક્રિયા અંગે નેશનલ કંપની લો ટ્રિબ્યુનલ (NCLT) ના એક નિર્ણય સાથે જોડાયેલો છે. આ કેસની સુનાવણી દરમિયાન વકીલો દ્વારા કોર્ટ સમક્ષ દલીલો રજૂ કરવા માટે એઆઈ ટૂલ્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે, આ એઆઈ સોફ્ટવેરે પોતાના મનઘડંત વિચારોના આધારે કોર્ટ સમક્ષ એવા કેટલાક કાનૂની ઉદાહરણો અને અગાઉના કેસોના ચુકાદાઓ રજૂ કરી દીધા જે વાસ્તવિક દુનિયામાં ક્યારેય બન્યા જ નહોતા! આ નકલી દસ્તાવેજો અને ભ્રામક સામગ્રી પકડાતા જ સુપ્રીમ કોર્ટે ભારે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી અને કહ્યું હતું કે ટેકનોલોજીના બહાને ન્યાયની પવિત્રતા અને અખંડિતતા સાથે કોઈપણ પ્રકારના ચેડાં સહન કરી શકાય નહીં.
ભોપાલ ગેસ દુર્ઘટનાના ઝેરીલા ગેસ સાથે કરી સરખામણી
આ મામલાની ગંભીરતાને રેખાંકિત કરવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટે વર્ષ ૧૯૮૪ની ભયાનક 'ભોપાલ ગેસ દુર્ઘટના' નું ઉદાહરણ આપ્યું હતું. કોર્ટે એઆઈ દ્વારા બનાવવામાં આવેલી નકલી અને કાલ્પનિક કાનૂની સામગ્રીની તુલના તે સમયે હજારો લોકોનો ભોગ લેનાર વિનાશક અને અત્યંત ઝેરી ગેસ 'મિથાઇલ આઇસોસાયનેટ' (Methyl Isocyanate) સાથે કરી છે.
"આ અદ્રશ્ય ખતરો ન્યાયના આત્માને પણ ભ્રષ્ટ કરી નાખશે"
માનનીય સર્વોચ્ચ અદાલતે પોતાના સત્તાવાર આદેશમાં કડક શબ્દોમાં નોંધ્યું છે કે, "કાનૂની દલીલો અને કોર્ટની કાર્યવાહીમાં AI દ્વારા ઉત્પન્ન કરાયેલા કૃત્રિમ, કાલ્પનિક અને તદ્દન ખોટા ઉદાહરણોનો ઉપયોગ કરવો એ આપણી ન્યાયિક પ્રણાલીમાં મિથાઈલ આઇસોસાયનેટ જેવો ઝેરી ગેસ છોડવા સમાન છે. આ એક એવો અદ્રશ્ય, કપટી અને અંદરખાનેથી નુકસાન પહોંચાડનારો ખતરો છે જે સમગ્ર ન્યાય પ્રણાલીને ઉધઈની જેમ અંદરથી ખોખલી અને ક્ષતિગ્રસ્ત કરી નાખે છે. જ્યાં સુધી કોઈ સામાન્ય માણસ કે ન્યાયાધીશને આ ડિજિટલ છેતરપિંડીનો ખ્યાલ આવે, ત્યાં સુધીમાં તો આ ઝેર માત્ર કાનૂની પ્રક્રિયાને જ નહીં પરંતુ ન્યાયિક નિર્ણય લેવાની નૈતિક આત્માને પણ સંપૂર્ણપણે દૂષિત કરી ચૂક્યું હોય છે." સુપ્રીમ કોર્ટની આ આકરી ટિપ્પણી બાદ હવે દેશભરની અદાલતોમાં કાનૂની કામકાજ દરમિયાન એઆઈના ઉપયોગ પર કડક નિયમો આવવાની પૂરેપૂરી શક્યતાઓ જોવા મળી રહી છે.