નવી દિલ્હી, તા. ૧૬: દેશની જેલ વ્યવસ્થાને વધુ માનવીય અને સંવેદનશીલ બનાવવાની દિશામાં સુપ્રીમ કોર્ટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે ગુરુવારે તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને આદેશ આપ્યો છે કે તેઓ વૃદ્ધાવસ્થામાં જીવતા અથવા ગંભીર બીમારીઓથી પીડાતા કેદીઓને વહેલી તકે અથવા અકાળે મુક્ત કરવા માટે આગામી ત્રણ મહિનાની અંદર એક વ્યાપક નીતિ તૈયાર કરે અને તેને સૂચિત કરે.

જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ અને જસ્ટિસ સંદીપ મહેતાની ખંડપીઠે રાષ્ટ્રીય કાનૂની સેવા સત્તામંડળ (NALSA) દ્વારા દાખલ કરાયેલી જાહેર હિતની અરજી (PIL) પર સુનાવણી કરતા આ મહત્વના નિર્દેશો આપ્યા છે. આ અરજીમાં ગંભીર રીતે બીમાર, અશક્ત અને ૭૦ વર્ષથી વધુ ઉંમર ધરાવતા વૃદ્ધ કેદીઓને કરુણાના આધારે મુક્ત કરવા માટે દેશભરમાં એક સમાન માર્ગદર્શિકા બનાવવાની માંગ કરવામાં આવી હતી.

અંતિમ વર્ષો જેલના સળિયા પાછળ ન વેડફાવા જોઈએ

સુપ્રીમ કોર્ટે માનવતાવાદી અભિગમ અપનાવતા અવલોકન કર્યું હતું કે લાંબા સમય સુધી કેદમાં રહેવું એ કરુણા માટે પૂરતું કારણ છે. કોર્ટે જણાવ્યું કે, "વહીવટી અને સરકારી વિલંબના કારણે કોઈ ગંભીર બીમાર કે લાચાર કેદીએ પોતાના જીવનના અંતિમ મહિનાઓ કે વર્ષો જેલના લોખંડી સળિયા પાછળ વિતાવવા ન પડે તે સુનિશ્ચિત કરવું અનિવાર્ય છે."

આ માટે કોર્ટે રાજ્યોને "ટર્મિનલ ઇલનેસ" (ગંભીર અને જીવલેણ બીમારી) ની એક સમાન વ્યાખ્યા નક્કી કરવા જણાવ્યું છે, જેના માટે યુનાઇટેડ નેશન્સ ઓફિસ ઓન ડ્રગ્સ એન્ડ ક્રાઇમ (UNODC) ની ગાઇડલાઇનનો સંદર્ભ લઈ શકાશે. આ ઉપરાંત બીમારીની ખરાઈ કરવા માટે જિલ્લા અને રાજ્ય સ્તરે સ્વતંત્ર મેડિકલ બોર્ડની રચના પણ કરવામાં આવશે.

ડિજિટલ ટ્રેકિંગ અને પારદર્શિતા પર ભાર

પ્રક્રિયાને ઝડપી અને ભ્રષ્ટાચાર મુક્ત બનાવવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટે આખી સિસ્ટમને ટેકનોલોજી સાથે જોડવાનો આદેશ આપ્યો છે. કેદીઓની વહેલી મુક્તિની અરજીઓ, મેડિકલ ટેસ્ટના રિપોર્ટ્સ, અંડરટ્રાયલ રિવ્યુ કમિટી (UTRC) ની ભલામણો અને સક્ષમ અધિકારીઓના નિર્ણયો સહિતની તમામ પ્રક્રિયાઓ ‘ઇ-પ્રિઝન્સ પોર્ટલ’ (e-Prisons Portal) પર ડિજિટલ સ્વરૂપે ટ્રેક કરવામાં આવશે. આ પોર્ટલ આપોઆપ એલર્ટ જનરેટ કરશે જેથી કોઈ ફાઈલ ક્યાંય અટકી ન રહે.

૬ મહિનામાં રિપોર્ટ રજૂ કરવા આદેશ

આ ક્રાંતિકારી નીતિને દેશભરમાં સફળતાપૂર્વક લાગુ કરવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય, કાયદા મંત્રાલય અને રાષ્ટ્રીય માહિતીશાસ્ત્ર કેન્દ્ર (NIC) ને તમામ ટેકનિકલ સહાય અને ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પૂરું પાડવા નિર્દેશ કર્યો છે. કોર્ટે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોને આ મામલે લેવાયેલા પગલાં અંગે આગામી ૬ મહિનાની અંદર પાલન સોગંદનામું (Compliance Affidavit) ફાઇલ કરવા આદેશ આપ્યો છે. આ કેસની આગામી સુનાવણી ૧૯ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૭ ના રોજ હાથ ધરવામાં આવશે.