​નવી દિલ્હી: દેશમાં ટેલિકોમ ક્ષેત્રે ટેકનોલોજીનો વ્યાપ જેટલો ઝડપથી વધી રહ્યો છે, તેટલા જ તેના સંભવિત જોખમો પણ ઊભા થઈ રહ્યા છે. આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (TRAI) દ્વારા એક અત્યંત કડક અને મહત્વપૂર્ણ ડ્રાફ્ટ ફ્રેમવર્ક રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. આ નવા નિયમો અમલમાં આવ્યા બાદ રિલાયન્સ જિયો, ભારતીય એરટેલ અને વોડાફોન-આઈડિયા (Vi) જેવી દિગ્ગજ ટેલિકોમ કંપનીઓ હવે AI (આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ) ટેકનોલોજીનો મનસ્વી કે અસુરક્ષિત ઉપયોગ નહીં કરી શકે.

​એડવાન્સ્ડ AI સિસ્ટમ્સ માટે ‘રિસ્ક-બેઝ્ડ’ ફ્રેમવર્ક

ટ્રાઈના નવા ડ્રાફ્ટ અનુસાર, ટેલિકોમ ઓપરેટરોએ પોતાની નેટવર્ક સિસ્ટમ અને ગ્રાહક સેવાઓમાં ઉપયોગમાં લેવાતા કે લેવાનારી તમામ AI એપ્લિકેશન્સને જોખમના સ્તર અનુસાર ત્રણ મુખ્ય શ્રેણીઓમાં વહેંચવી પડશે:

​ઉચ્ચ જોખમ (High Risk)
​મધ્યમ જોખમ (Medium Risk)
​ઓછું જોખમ (Low Risk)
​ઉચ્ચ જોખમવાળી શ્રેણીમાં આવતી AI સિસ્ટમ્સને લાગુ કરવા માટે કંપનીઓએ ઉચ્ચ સ્તરીય બોર્ડની મંજૂરી મેળવવી અનિવાર્ય રહેશે, જેથી ગ્રાહકોની ગોપનીયતા અને સુરક્ષા સાથે કોઈ ચેડા ન થાય.

​કંપનીઓની જવાબદારી અને માનવ દેખરેખ (Human Oversight)

નવા નિયમોમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે AI ભલે ગમે તેટલું ઓટોમેટેડ હોય, પરંતુ તેના પર માનવ દેખરેખ હોવી અત્યંત આવશ્યક છે. જો કોઈ ટેલિકોમ કંપની બહારના વેન્ડર (થર્ડ-પાર્ટી) પાસેથી AI ટૂલ ખરીદે કે પછી પોતાની અંદર વિકસાવે, તેના પરિણામો અને સંભવિત ક્ષતિઓ માટે આખરી જવાબદારી તે ટેલિકોમ કંપનીની જ રહેશે. આ ઉપરાંત, ડેટા પ્રાઈવસી અને નેટવર્ક સ્ટેબિલિટીને સુરક્ષિત રાખવા માટે કડક પ્રોટોકોલનું પાલન કરવું પડશે.

​ગ્રાહક હિતોનું રક્ષણ અને ફરિયાદ નિવારણ

જો AI એલ્ગોરિધમની ખામી કે કોઈ ટેકનિકલ ભૂલના કારણે ગ્રાહકોને આર્થિક કે સેવા સંબંધિત નુકસાન થાય, તો કંપનીઓએ તાત્કાલિક ધોરણે એક મજબૂત ફરિયાદ નિવારણ સિસ્ટમ ગોઠવવી પડશે. આ સાથે જ, ગંભીર સાયબર કે સિસ્ટમ સંબંધિત ઘટનાઓ (Incidents)નો ડેટાબેઝ તૈયાર કરી નિયમિતપણે ટ્રાઈ સમક્ષ રિપોર્ટ કરવાનું પણ ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે.

​સમગ્ર સેક્ટર પર દૂરગામી અસરો

ટ્રાઈએ આ ડ્રાફ્ટ ગાઈડલાઈન્સ અંગે તમામ હિતધારકો અને ટેલિકોમ ઓપરેટરો પાસેથી પોતાના સૂચનો અને મંતવ્યો રજૂ કરવા માટે સમયસીમા નક્કી કરી છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ પગલાથી ભારતીય ટેલિકોમ માર્કેટમાં AI નો ઉપયોગ વધુ પારદર્શક, સુરક્ષિત અને જવાબદાર બનશે, જેનો સીધો ફાયદો આખરે દેશના કરોડો ટેલિકોમ ગ્રાહકોને મળશે.