વોશિંગ્ટન : વૈશ્વિક રાજકારણ અને અર્થતંત્રને હચમચાવી મૂકે તેવા એક મોટા સમાચારમાં, અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા પ્રાદેશિક સંઘર્ષ અને યુદ્ધનો અંત લાવવા માટે ગુરુવારે સત્તાવાર રીતે એક ઐતિહાસિક સમજૂતી કરાર (MoU) પર ડિજિટલ હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આ કરારની જાહેરાત થતાંની સાથે જ જ્યાં એકતરફ વૈશ્વિક શેરબજારો રેકોર્ડ ઊંચાઈએ પહોંચ્યા છે અને તેલના ભાવમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે, ત્યાં બીજી તરફ વિપક્ષ અને ટીકાકારોએ ટ્રમ્પ પર ઈરાન સામે નરમ વલણ અપનાવવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. આ આક્ષેપો પર પલટવાર કરતા ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર પોતાના આગવા અંદાજમાં લખ્યું છે કે, "જે મૂર્ખ લોકો એવું વિચારે છે કે હું ઈરાન પર પૂરતો કઠોર રહ્યો નથી, તેઓ કાં તો ભારે ઈર્ષ્યા કરે છે, ખરાબ લોકો છે અથવા તો સાવ મૂર્ખ છે!"
૧૪-મુદ્દાનો 'ઇસ્લામાબાદ સમજૂતી કરાર' વહેલો અમલી
બંને દેશો વચ્ચેનો આ ૧૪-મુદ્દાનો ઐતિહાસિક "ઇસ્લામાબાદ સમજૂતી કરાર" તેના નિર્ધારિત સમય કરતાં બે દિવસ વહેલો અમલમાં આવી ગયો છે. પ્રમુખ ટ્રમ્પ જ્યારે પેરિસમાં ફ્રેન્ચ રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોન સાથે મુલાકાત કરી રહ્યા હતા, ત્યારે આ વર્ચ્યુઅલ હસ્તાક્ષર પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવામાં આવી હતી. આ કરાર હેઠળ બંને દેશો તમામ લશ્કરી કામગીરીઓ પર તાત્કાલિક રોક લગાવવા સંમત થયા છે. આ સાથે જ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અને યુરેનિયમ સંવર્ધન (Uranium Enrichment) ની ક્ષમતાઓ અંગે કાયમી ઉકેલ લાવવા માટે ૬૦ દિવસની ખાસ વાટાઘાટોની વિન્ડો શરૂ થઈ ગઈ છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખુલશે: વૈશ્વિક ઇંધણ સંકટનો અંત
આ ઐતિહાસિક સફળતાનો મુખ્ય આધારસ્તંભ એ છે કે અમેરિકા હવે ઈરાની બંદરો પરથી પોતાની નૌકાદળની નાકાબંધી (Naval Blockade) તાત્કાલિક અસરથી હટાવી લેશે, જેના કારણે વિશ્વનો સૌથી મહત્વનો દરિયાઈ માર્ગ 'હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ' (Strait of Hormuz) ફરીથી ખુલી જશે. તેના બદલામાં, તેહરાને આ ચોકપોઇન્ટ પરથી તમામ વાણિજ્યિક જહાજોને સુરક્ષિત અને અવરોધ વિનાનો રસ્તો આપવાની ખાતરી આપી છે. આ પગલાથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ચાલી રહેલી તેલની કટોકટી દૂર થશે. આ સોદા અંતર્ગત અમેરિકા ઈરાની તેલ નિકાસ માટે ટ્રેઝરી માફી આપશે અને ફ્રીઝ કરાયેલી ઈરાની સંપત્તિઓને પણ ધીમે-ધીમે મુક્ત કરશે.
"આ કરાર વૈશ્વિક બજારો અને પડોશી ગલ્ફ દેશો માટે મોટી રાહત લાવશે, પરંતુ તેણે ઇઝરાયલ સાથેના અમેરિકાના મજબૂત સંબંધોમાં તિરાડ ઉભી કરી દીધી છે. ઇઝરાયલના વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુએ આ વ્યવસ્થાની આકરી ટીકા કરતા તેને પોતાના દેશના અસ્તિત્વ માટે મોટો ખતરો ગણાવ્યો છે."
— આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારી વિશ્લેષણ
ઇઝરાયલ નારાજ, લેબનોન મોરચે હજુ પણ સસ્પેન્સ
ઇઝરાયલનું માનવું છે કે આ કરારથી ઈરાનનું પરમાણુ માળખું સંપૂર્ણપણે અકબંધ રહેશે, જે ભવિષ્ય માટે ખતરનાક છે. આ ઉપરાંત, લેબનોન સરહદે ચાલી રહેલી દુશ્મનાવટનો કાયમી અંત કેવી રીતે લાવવો, તેના અર્થઘટન પર હજુ પણ મોટો વિવાદ ચાલી રહ્યો છે. આ નાજુક શાંતિ કરારને જમીની સ્તરે સફળતાપૂર્વક લાગુ કરવા માટે આગામી સમયમાં સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડના બર્ગનસ્ટોક ખાતે સ્વિસ મધ્યસ્થીઓની દેખરેખ હેઠળ એક હાઈ-લેવલ બેઠક યોજાવા જઈ રહી છે, જેના પર હવે આખી દુનિયાની નજર રહેશે.