News of Saturday, 21st November 2026
આજની પેઢીના વૃદ્ધો તેમની અગાઉની પેઢીના લોકોની સરખામણીમાં વધુ સારી યાદશક્તિ સાથે વૃદ્ધાવસ્થામાં પ્રવેશી રહ્યા છે: તેમની યાદશક્તિ ઘટવાની ઝડપ પણ અગાઉની પેઢી કરતાં ધીમી જોવા મળી છે
નવી પેઢીના વડીલો અગાઉની પેઢી કરતાં વધુ સારી સ્મરણશક્તિ ધરાવે છે

આજની પેઢીના વૃદ્ધો તેમની અગાઉની પેઢીના લોકોની સરખામણીમાં વધુ સારી યાદશક્તિ સાથે વૃદ્ધાવસ્થામાં પ્રવેશી રહ્યા છે: તેમની યાદશક્તિ ઘટવાની ઝડપ પણ અગાઉની પેઢી કરતાં ધીમી જોવા મળી છે
નવી પેઢીના વડીલો અગાઉની પેઢી કરતાં વધુ સારી સ્મરણશક્તિ ધરાવે છે*
### *વિશ્વના ૨.૧૯ લાખ લોકોના અભ્યાસમાં આશ્ચર્યજનક ખુલાસો : ઉંમર વધવા છતાં યાદશક્તિ ઘટવાની ઝડપ ધીમી પડી રહી છે : ૬૦ વર્ષની ઉંમરે નવી પેઢીના લોકોની યાદશક્તિના પરીક્ષણમાં ૧૦ ટકા વધુ સારો દેખાવ : સ્મરણશક્તિ લાંબા સમય સુધી સ્થિર રહેવાની સંભાવનામાં પણ નોંધપાત્ર વધારો : ડિમેન્શિયાનું જોખમ ઘટાડવામાં શિક્ષણ, પોષણ અને આરોગ્યસુવિધાઓની મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા હોવાના સંકેત*
લંડન/ઓસ્લો, તા. ૨૦ : ઉંમર વધવાની સાથે યાદશક્તિ નબળી પડવી એ સામાન્ય માન્યતા છે, પરંતુ આધુનિક તબીબી વિજ્ઞાનના એક વિશાળ સંશોધને વૃદ્ધાવસ્થા અંગે આશાનું નવું કિરણ જગાવ્યું છે. આજની પેઢીના વૃદ્ધો તેમની અગાઉની પેઢીના લોકોની સરખામણીમાં વધુ સારી યાદશક્તિ સાથે વૃદ્ધાવસ્થામાં પ્રવેશી રહ્યા છે. એટલું જ નહીં, તેમની યાદશક્તિ ઘટવાની ઝડપ પણ અગાઉની પેઢી કરતાં ધીમી જોવા મળી છે. વિશ્વવિખ્યાત વૈજ્ઞાનિક સામયિક 'નેચર'માં પ્રસિદ્ધ થયેલા અહેવાલ અને 'નેચર મેડિસિન'માં પ્રકાશિત મૂળ સંશોધનમાં આ મહત્ત્વપૂર્ણ તારણ સામે આવ્યું છે.
નોર્વેની યુનિવર્સિટી ઓફ ઓસ્લોના મનોવિજ્ઞાનના પ્રોફેસર અને મગજ તથા સ્મરણશક્તિના સંશોધક એન્ડર્સ એમ. ફ્યેલના નેતૃત્વમાં સંશોધકોએ યુરોપ અને અમેરિકાના આશરે ૨ લાખ ૧૯ હજાર લોકોના સ્મરણશક્તિ પરીક્ષણોનું વિશ્લેષણ કર્યું હતું. આ સંશોધનના પરિણામો ૧૭ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ના રોજ 'નેચર મેડિસિન'માં પ્રકાશિત થયા હતા, જ્યારે ૧૯ નવેમ્બરે 'નેચર'માં મિરયમ નદ્દાફે આ અંગે વિશેષ અહેવાલ રજૂ કર્યો હતો.
અભ્યાસમાં ૫૦ વર્ષ કે તેથી વધુ વયના એવા લોકોનો સમાવેશ કરાયો હતો, જેમનો જન્મ ૧૯૧૦થી ૧૯૬૪ દરમિયાન થયો હતો. પાંચ લાંબા ગાળાના સંશોધનોમાંથી આશરે ૭ લાખ ૮૩ હજાર સ્મરણશક્તિ પરીક્ષણોના પરિણામો તપાસવામાં આવ્યા હતા. કેટલાક લોકોના પરિણામોમાં લગભગ ૩૦ વર્ષ દરમિયાન થયેલા ફેરફારોનું વિશ્લેષણ કરાયું હતું. આટલા વિશાળ પાયે લાંબા સમયના આંકડા એકત્ર કરવાથી જુદી જુદી પેઢીઓની યાદશક્તિ વચ્ચેના તફાવતને સમજવામાં મદદ મળી છે.
### દસ વર્ષ પછી જન્મેલી પેઢીની યાદશક્તિ વધુ સારી
સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું કે જન્મના વર્ષમાં દરેક દાયકાના તફાવત સાથે ૬૦ વર્ષની ઉંમરે યાદશક્તિના પરીક્ષણમાં સરેરાશ ૧૦ ટકા વધુ સારો દેખાવ જોવા મળ્યો હતો. સરળ ભાષામાં સમજીએ તો, અગાઉની પેઢીની સરખામણીમાં દસ વર્ષ પછી જન્મેલી પેઢીના લોકો ૬૦ વર્ષની ઉંમરે યાદ રાખવાની કસોટીમાં વધુ સારું પ્રદર્શન કરતા જોવા મળ્યા.
આ પરીક્ષણોમાં લોકોને અમુક શબ્દોની યાદી સંભળાવી અથવા બતાવીને પછી કેટલા શબ્દો યાદ રહે છે તે તપાસવામાં આવતું હતું. આવા પરીક્ષણોનો ઉપયોગ યાદશક્તિમાં ઘટાડો અને અલ્ઝાઇમર જેવા રોગોના પ્રાથમિક મૂલ્યાંકનમાં પણ થાય છે.
સંશોધકોનું મહત્ત્વપૂર્ણ તારણ એ પણ છે કે નવી પેઢીના લોકો માત્ર સારી યાદશક્તિ સાથે વૃદ્ધાવસ્થામાં પ્રવેશતા નથી, પરંતુ તેમની યાદશક્તિ ઘટવાની પ્રક્રિયા પણ પ્રમાણમાં ધીમી રહે છે. આમ, તેમની પાસે વૃદ્ધાવસ્થામાં મગજની કાર્યક્ષમતા જાળવવાના બે લાભ જોવા મળ્યા છે.
### લાંબા સમય સુધી યાદશક્તિ સ્થિર રહેવાની શક્યતા વધી
આ સંશોધનમાં જન્મની દરેક પછીની દાયકાની પેઢીમાં યાદશક્તિ લાંબા સમય સુધી સ્થિર રહેવાના ઓડ્સ એટલે કે તુલનાત્મક સંભાવનાના માપમાં ૬૪ ટકાનો વધારો નોંધાયો હતો.
યાદશક્તિ સ્થિર રહેવાનો અર્થ એ છે કે અમુક વર્ષો દરમિયાન યાદ રાખવાની ક્ષમતામાં બહુ ઓછો ઘટાડો થાય અથવા નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા ન મળે. જોકે આ આંકડાનો અર્થ એવો નથી કે નવી પેઢીના ૬૪ ટકા લોકોને યાદશક્તિની સમસ્યા થતી જ નથી.
સંશોધન સૂચવે છે કે વય વધવાની સાથે માનસિક ક્ષમતામાં થતો ઘટાડો દરેક પેઢીમાં એકસરખી ઝડપે થતો નથી. જીવનની શરૂઆતથી મળતું શિક્ષણ, યોગ્ય પોષણ અને આરોગ્યસુવિધાઓ જેવા પરિબળો આ પ્રક્રિયા સાથે સંકળાયેલા હોઈ શકે છે.
### મગજના યાદશક્તિ સાથે જોડાયેલા ભાગમાં પણ ઓછો ઘટાડો
સંશોધકોએ લગભગ ૨,૦૦૦ લોકોના મગજના સ્કેન સંબંધિત આંકડાનું પણ વિશ્લેષણ કર્યું હતું. આ લોકોના મગજમાં થયેલા ફેરફારોનું સરેરાશ મધ્યક અવલોકન ચાર વર્ષનું હતું.
તેમાં જોવા મળ્યું કે જે લોકોની યાદશક્તિ વધુ સ્થિર રહી, તેમના મગજના 'હિપોકેમ્પસ' નામના ભાગના કદમાં પ્રમાણમાં ઓછો ઘટાડો નોંધાયો હતો. હિપોકેમ્પસ મગજનો એવો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે, જે નવી યાદો બનાવવામાં અને માહિતી યાદ રાખવામાં ભૂમિકા ભજવે છે.
વૃદ્ધાવસ્થામાં મગજના કેટલાક ભાગોના કદમાં ઘટાડો થવો એ જાણીતી જૈવિક પ્રક્રિયા છે. નવા સંશોધનમાં મળેલા પરિણામો દર્શાવે છે કે યાદશક્તિની કામગીરી અને મગજની રચનામાં થતા ફેરફારો વચ્ચે સંબંધ છે. જોકે આ સંબંધથી કોઈ એક પરિબળ સીધું જ કારણ હોવાનું સાબિત થતું નથી.
### ડિમેન્શિયાના જોખમમાં ઘટાડો થવાના સંકેત
આ અભ્યાસનું બીજું મહત્વપૂર્ણ તારણ ડિમેન્શિયા એટલે કે ગંભીર યાદશક્તિ અને વિચારશક્તિની સમસ્યા સાથે જોડાયેલું છે.
યુરોપ અને અમેરિકામાં અગાઉ થયેલા સંશોધનો મુજબ છેલ્લા લગભગ ૨૭ વર્ષ દરમિયાન ડિમેન્શિયાના નવા કેસ થવાનો વયસંબંધિત દર દર દાયકાએ આશરે ૧૩ ટકા ઘટ્યો છે. નવા સંશોધનમાં યાદશક્તિની કામગીરીમાં જોવા મળેલા સુધારા આ ઘટાડાને સમજાવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
જોકે વિશ્વમાં વૃદ્ધોની સંખ્યા વધી રહી હોવાથી ડિમેન્શિયાથી પીડાતા કુલ લોકોની સંખ્યા હજુ પણ વધી રહી છે. એટલે વ્યક્તિગત વયસંબંધિત જોખમ ઘટવું અને સમગ્ર વિશ્વમાં દર્દીઓની સંખ્યા વધવી એ બે અલગ બાબતો છે.
યુનિવર્સિટી ઓફ ઓસ્લોના પ્રોફેસર એન્ડર્સ ફ્યેલના જણાવ્યા પ્રમાણે, અગાઉની પેઢીની સરખામણીમાં નવી પેઢી લાંબા સમય સુધી સારી માનસિક કાર્યક્ષમતા જાળવી શકે છે. પરિણામે કેટલીક વ્યક્તિઓમાં યાદશક્તિનો ઘટાડો ડિમેન્શિયાની ગંભીર સ્થિતિ સુધી પહોંચવામાં વધુ સમય લાગી શકે છે.
### વધુ સારું શિક્ષણ, પોષણ અને સારવારથી ફાયદો થયો હોવાની શક્યતા
સંશોધકોએ આ સુધારા પાછળનાં સંભવિત કારણોની પણ ચર્ચા કરી છે. વીસમી સદીમાં શિક્ષણનો વ્યાપ વધ્યો, બાળકોને વધુ સારી આરોગ્યસુવિધાઓ મળી, પોષણમાં સુધારો થયો અને અનેક રોગોની સારવાર ઉપલબ્ધ બની. આ તમામ પરિબળો મગજના લાંબા ગાળાના આરોગ્યમાં ફાળો આપતા હોઈ શકે છે.
ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન માતાનું આરોગ્ય, બાળકને મળતું પોષણ અને બાળપણમાં મળતું શિક્ષણ મગજના વિકાસ માટે મહત્વપૂર્ણ છે. બીજી તરફ પુખ્તવયમાં હૃદય અને રક્તવાહિનીઓનું આરોગ્ય તથા ડાયાબિટીસ જેવી સમસ્યાઓનું યોગ્ય સંચાલન મગજની કાર્યક્ષમતા જાળવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
જોકે સંશોધકોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અભ્યાસથી આ સુધારાનું કોઈ એક ચોક્કસ કારણ સાબિત થયું નથી. પર્યાવરણ, આરોગ્ય, શિક્ષણ અને સામાજિક પરિસ્થિતિઓ જેવા અનેક પરિબળોની સંયુક્ત અસર હોઈ શકે છે.
### કેમ્બ્રિજના નિષ્ણાતોએ પણ સંશોધનને મહત્વપૂર્ણ ગણાવ્યું
બ્રિટનની કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીમાં ડિમેન્શિયા અંગે સંશોધન કરતાં મહામારીવિજ્ઞાનના નિષ્ણાત કેરોલ બ્રેઇનના જણાવ્યા પ્રમાણે, નવા તારણો અગાઉના સંશોધનોને સમર્થન આપે છે. અગાઉના કેટલાક અભ્યાસોમાં પણ યાદશક્તિ ઘટવાની ઝડપ ધીમી પડવાના સંકેત મળ્યા હતા, પરંતુ તેમના આંકડાકીય પુરાવા પૂરતા મજબૂત નહોતા. નવું સંશોધન આ વિષયની સમજણમાં એક વધુ મહત્વપૂર્ણ ઉમેરો કરે છે.
વિજ્ઞાનીઓએ સાથે જ ચેતવણી આપી છે કે આગામી પેઢીઓમાં પણ આ સકારાત્મક પરિવર્તન ચાલુ રહેશે તેની ખાતરી નથી. વધતું વજન, શારીરિક નિષ્ક્રિયતા અને આરોગ્યની અસમાનતાઓ જેવા પરિબળો ભવિષ્યમાં પડકાર ઊભા કરી શકે છે.
સંશોધન મુખ્યત્વે પશ્ચિમી દેશોના લોકો પર આધારિત હોવાથી તેના પરિણામો ભારત સહિત વિશ્વના દરેક દેશની વસ્તીને સમાન રીતે લાગુ પડે એવું માની શકાય નહીં. તેમ છતાં વૃદ્ધાવસ્થામાં મગજનું આરોગ્ય જાળવવા માટે સમગ્ર જીવન દરમિયાન સારી આરોગ્યસુવિધાઓ અને શિક્ષણનું મહત્વ આ સંશોધન ઉજાગર કરે છે.
### ૨.૧૯ લાખ લોકોના અભ્યાસમાં શું જાણવા મળ્યું? મહત્વના આંકડા
અભ્યાસમાં લોકો : આશરે ૨,૧૯,૦૦૦
સ્મરણશક્તિ પરીક્ષણો : આશરે ૭,૮૩,૦૦૦
જન્મનાં વર્ષ : ૧૯૧૦થી ૧૯૬૪
અભ્યાસનો સમયગાળો : કેટલાક માટે લગભગ ૩૦ વર્ષ
૬૦ વર્ષની ઉંમરે : દર દસ વર્ષ પછી જન્મેલી પેઢીમાં યાદશક્તિના ગુણમાં આશરે ૧૦% વધારો
સ્થિર યાદશક્તિ : દર પછીની જન્મદાયકામાં તુલનાત્મક ઓડ્સ ૬૪% વધુ
મગજના સ્કેન : લગભગ ૨,૦૦૦ લોકોના આંકડા |
આંકડા પેઢીઓની સરેરાશ સરખામણી દર્શાવે છે, દરેક વ્યક્તિની યાદશક્તિમાં આટલો સુધારો થશે એવો અર્થ નથી.
### સામાન્ય ભૂલવાની ટેવ અને ડિમેન્શિયા વચ્ચે શું તફાવત?
વૃદ્ધાવસ્થામાં ક્યારેક કોઈનું નામ યાદ ન આવવું અથવા ચશ્માં ક્યાં મૂક્યાં તે ભૂલી જવું સામાન્ય હોઈ શકે છે. પરંતુ ભૂલવાની સમસ્યા એટલી વધી જાય કે રોજિંદાં કામકાજમાં મુશ્કેલી પડે, ત્યારે તબીબી તપાસ જરૂરી બને છે.
ડિમેન્શિયા એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં યાદશક્તિ, વિચારવાની ક્ષમતા અને રોજિંદા નિર્ણયો લેવાની શક્તિ અસરગ્રસ્ત થઈ શકે છે. અલ્ઝાઇમર તેનો સૌથી સામાન્ય પ્રકાર છે.
વારંવાર એક જ પ્રશ્ન પૂછવો, પરિચિત રસ્તો ભૂલી જવો, નાણાકીય વ્યવહાર કરવામાં મુશ્કેલી થવી કે સામાન્ય દૈનિક કાર્યોમાં નોંધપાત્ર ગૂંચવણ થવી જેવા લક્ષણોને અવગણવા જોઈએ નહીં.
દરેક ભૂલવાની ફરિયાદ અલ્ઝાઇમર નથી અને ડિમેન્શિયા વૃદ્ધાવસ્થાનો અનિવાર્ય ભાગ પણ નથી.
#વૃદ્ધાવસ્થામાં મગજની તંદુરસ્તી જાળવવા કઈ બાબતો મહત્વની?
વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા દ્વારા જુલાઈ ૨૦૨૬માં બહાર પાડવામાં આવેલી માર્ગદર્શિકા મુજબ ડિમેન્શિયાનું જોખમ ઘટાડવામાં આરોગ્ય અને જીવનશૈલી સંબંધિત અનેક પરિબળો મહત્વના છે.
* નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને પોતાની ક્ષમતા મુજબ કસરત કરવી.
* બ્લડપ્રેશર, ડાયાબિટીસ અને કોલેસ્ટેરોલનું યોગ્ય નિયંત્રણ રાખવું.
* સંતુલિત પોષણયુક્ત આહાર લેવો અને તમાકુથી દૂર રહેવું.
* પરિવાર, મિત્રો અને સમાજ સાથે સંપર્ક જાળવવો.
* સાંભળવામાં કે જોવામાં તકલીફ હોય તો યોગ્ય તપાસ અને સારવાર કરાવવી.
* યાદશક્તિમાં સતત ઘટાડો અથવા રોજિંદાં કામોમાં મુશ્કેલી જણાય તો તબીબી સલાહ લેવી.
આ ઉપાયો ડિમેન્શિયા થવાની શક્યતા ઘટાડવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે, પરંતુ તે રોગને સંપૂર્ણપણે અટકાવવાની ખાતરી આપતા નથી.
(12:33 AM IST)









છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
