નવી દિલ્હી (ન્યૂઝફર્સ્ટ) : ૫ જૂન ૨૦૨૬ ની સ્થિતિએ રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (આરબીઆઈ) ના ફાઇનાન્સિયલ ડેટા અનુસાર, ભારતીય અર્થતંત્રમાં ચલણમાં રહેલી કુલ ચલણી નોટોનો આંકડો ૪૨.૭ લાખ કરોડ રૂપિયાની વિશાળ સપાટીને પાર કરી ગયો છે. આ ડેટામાં સૌથી રસપ્રદ અને ધ્યાન ખેંચનારી બાબત એ છે કે, બજારમાં ફરતી કુલ ચલણી નોટોમાં ૫૦૦ રૂપિયાની નોટોનું પ્રભુત્વ સૌથી વધુ છે. કુલ ચલણમાંથી ૮૫ ટકા હિસ્સો માત્ર ૫૦૦ રૂપિયાના મૂલ્યની નોટો ધરાવે છે, જે દર્શાવે છે કે મોટાભાગના વ્યવહારોમાં લોકો અને તંત્ર દ્વારા આ નોટનો સૌથી વધુ સંગ્રહ અને ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

આરબીઆઈના આંકડાઓનું મૂલ્ય અને ટકાવારી પ્રમાણે વિગતવાર વિશ્લેષણ કરતા જાણવા મળે છે કે, ભારતમાં હાલમાં કુલ ચલણનું મૂલ્ય ૪૨,૬૯,૮૯૪ કરોડ રૂપિયા છે. તેમાંથી ૫૦૦ રૂપિયાની નોટોનું કુલ મૂલ્ય ૩૬,૪૫,૭૫૬ કરોડ રૂપિયા છે, જે કુલ ચલણના ૮૫.૩૮ ટકા જેટલો માતબર હિસ્સો થાય છે. ૫૦૦ રૂપિયા બાદ બજારમાં બીજા ક્રમે સૌથી વધુ ૬.૬૫ ટકા હિસ્સો ૧૦૦ રૂપિયાની નોટોનો છે. દેશના ચલણમાં ૧૦૦ રૂપિયાની નોટોનું કુલ મૂલ્ય ૨,૮૩,૯૫૨ કરોડ રૂપિયા નોંધાયું છે.

મધ્યમ મૂલ્યની ચલણી નોટોની વાત કરીએ તો, ૨૦૦ રૂપિયાની નોટોનું બજારમાં કુલ મૂલ્ય ૨,૧૮,૩૮૮ કરોડ રૂપિયા છે, જે ચલણના કુલ મૂલ્યના ૫.૧૧ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. આ ઉપરાંત, ૫૦ રૂપિયાની નોટોનું મૂલ્ય ૫૫,૬૬૭ કરોડ રૂપિયા છે, જે કુલ હિસ્સાના ૧.૩૦ ટકા થાય છે. ત્યારબાદ ૨૦ રૂપિયાની નોટોનો વારો આવે છે, જેનું કુલ મૂલ્ય ૨૮,૫૦૬ કરોડ રૂપિયા છે અને તે ૦.૬૭ ટકા હિસ્સો રોકે છે. ૧૦ રૂપિયાની નોટોનું મૂલ્ય ૨૭,૯૯૮ કરોડ રૂપિયા નોંધાયું છે, જે ૨૦ રૂપિયાની નોટો કરતા સહેજ ઓછું એટલે કે ૦.૬૬ ટકા જેટલું છે.

સૌથી નાના મૂલ્યની નોટોનો હિસ્સો હવે બજારમાં એકદમ નહિવત જોવા મળી રહ્યો છે. ડેટા મુજબ, ૨ રૂપિયા અને ૫ રૂપિયાની નોટોનું સંયુક્ત મૂલ્ય માત્ર ૪,૨૩૨ કરોડ રૂપિયા જ રહ્યું છે. ટકાવારીની દૃષ્ટિએ જોઈએ તો, ૨ અને ૫ રૂપિયાની નોટોનો હિસ્સો ભારતના કુલ ચલણમાં માત્ર ૦.૧૦ ટકા જેટલો જ બચ્યો છે. આમ, ડિનોમિનેશન પ્રમાણે જોતા, ૫ જૂન ૨૦૨૬ ના અંત સુધીમાં કુલ ૪૨,૬૯,૮૯૪ કરોડ રૂપિયાનું ચલણ દેશના અર્થતંત્રમાં કાર્યરત છે, જે કુલ ૧૦૦ ટકા ચલણનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને તેમાં ૫૦૦ રૂપિયાની નોટોનો દબદબો સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે.