નવી દિલ્‍હી,તા.૫: દેશની કર પ્રણાલીમાં મોટો ફેરફાર ચાલી રહ્યો છે. સરકાર ગુડ્‍સ એન્‍ડ સર્વિસ ટેક્‍સ (GST) માળખામાં મોટા સુધારાની તૈયારી કરી રહી છે, જેને GST ૨.૦ કહેવામાં આવી રહ્યું છે. બુધવારે GST કાઉન્‍સિલની બેઠકમાં અનેક મહત્‍વપૂર્ણ દરખાસ્‍તો મંજૂર થવાની અપેક્ષા છે. આ દરખાસ્‍તોનો હેતુ ફક્‍ત કર નિયમોને સરળ બનાવવાનો જ નહીં પરંતુ કંપનીઓ સાથે અટવાયેલા હજારો કરોડ રૂપિયા મુક્‍ત કરવાનો પણ છે. સૌથી અગત્‍યનું, GST કાયદા હેઠળ ધરપકડના ભયને દૂર કરવા માટે એક મોટું પગલું લેવામાં આવી રહ્યું છે.

આ કાઉન્‍સિલની બેઠકમાં નોંધણીથી લઈને રિટર્ન ફાઇલિગ, રિફંડ, ઇનપુટ ટેક્‍સ ક્રેડિટ (ITC) અને મુકદ્દમા સુધીના નિયમોની સમીક્ષા કરવામાં આવશે. શરૂઆતના વર્ષોમાં લાદવામાં આવેલા કડક નિયમો અને નિયંત્રણો હવે હળવા થઈ શકે છે. સિસ્‍ટમ હવે સંપૂર્ણપણે ડેટા- અને ટેકનોલોજી-આધારિત છે. નિષ્‍ણાતો કહે છે કે ઓટોમેટેડ અને જોખમ-આધારિત સિસ્‍ટમો કાગળકામને બદલશે.

કાઉન્‍સિલના ટેબલ પરનો સૌથી મહત્‍વપૂર્ણ પ્રસ્‍તાવ ઇનપુટ ટેક્‍સ ક્રેડિટને સરળ બનાવવાનો છે. જો સંમતિ આપવામાં આવે, તો તે ઉદ્યોગોને અટવાયેલી મૂડી પરત કરશે. આ દરખાસ્‍તમાં પ્‍લાન્‍ટ, મશીનરી અને ઇનપુટ સેવાઓ પર ચૂકવવામાં આવેલા કરને પાંચ વર્ષમાં માસિક હપ્તામાં પરત કરવાનો વિચાર કરવામાં આવશે. અત્‍યાર સુધી, કંપનીઓ ITC દ્વારા આ રકમ ફરીથી મેળવવામાં અસમર્થ હતી.

વધુમાં, કલમ ૧૭(૫) હેઠળ અવરોધિત અનેક કર મુક્‍તિઓ ફરીથી ખોલવાની યોજના છે. આમાં કર્મચારી આરોગ્‍ય અને જીવન વીમા, આઉટડોર કેટરિગ, ટેલિકોમ ટાવર, ફેક્‍ટરીઓની બહાર નાખેલી પાઇપલાઇન્‍સ, મફત નમૂનાઓ અને નાશવંત માલ માટે કર ક્રેડિટનો સમાવેશ થાય છે. ૧૩ સીટ સુધીના વાહનો, તેમના વીમા, જાળવણી અને વાહન લીઝિગ માટે પણ ક્રેડિટનો પ્રસ્‍તાવ છે.

EY પાર્ટનર બિપિન સપરાના જણાવ્‍યા મુજબ, કલમ ૧૭(૫) હેઠળ બ્‍લોક કરેલી ક્રેડિટને અનલોક કરવાથી ઉદ્યોગ ખર્ચમાં ઘટાડો થશે અને ભારતીય માલ વૈશ્વિક સ્‍તરે સ્‍પર્ધા કરી શકશે. ઇન્‍વર્ટેડ ડ્‍યુટી સ્‍ટ્રક્‍ચર હેઠળ બ્‍લોક કરેલા ભંડોળને રિફંડ કરવાથી કંપનીઓની લોક-ઇન કેપિટલ ગ્રોથ કેપિટલમાં રૂપાંતરિત થશે. આ કોઈપણ નવી સબસિડી વિના PLI સ્‍કીમ જેવી જ ઉદ્યોગને ટેકો પૂરો પાડશે. ટેલિકોમ ટાવર અને પાઇપલાઇન પરના ક્રેડિટ ટેલિકોમ, પેટ્રોકેમિકલ, ખાતર, ગેસ વિતરણ અને ઇન્‍ફ્રાસ્‍ટ્રક્‍ચર ક્ષેત્રોને નોંધપાત્ર રાહત આપશે. હજારો કરોડ રૂપિયાના ITC ફૂડ, ફાર્માસ્‍યુટિકલ્‍સ, ટેક્‍સટાઇલ અને ઇલેક્‍ટ્રિક વાહનો જેવા ક્ષેત્રોમાં અટવાયેલા છે જે ૫% ટેક્‍સ સ્‍લેબ હેઠળ આવે છે, જેને જો મુક્‍તિ આપવામાં આવે તો નવા રોકાણમાં રૂપાંતરિત કરી શકાય છે.

સપ્‍લાયર ડિફોલ્‍ટ GSTમાં મુકદ્દમાનું મુખ્‍ય કારણ રહ્યું છે. જ્‍યારે ચેઇનમાં ઉપરનો સપ્‍લાયર કર ચૂકવવામાં નિષ્‍ફળ જાય છે, ત્‍યારે કર વિભાગ તળિયે પ્રમાણિક ખરીદદારો પાસેથી ક્રેડિટ રોકી રાખે છે. આ વિવાદને કાયમ માટે ઉકેલવા માટે એક ફોર્મ્‍યુલા વિકસાવવામાં આવી છે. નવા પ્રસ્‍તાવ મુજબ, જો વ્‍યવહાર સંપૂર્ણપણે વાસ્‍તવિક હશે, તો ખરીદનારની ઇનપુટ ટેક્‍સ ક્રેડિટ છીનવી લેવામાં આવશે નહીં. કરચોરી કરનાર સપ્‍લાયર પાસેથી સીધી કર વસૂલાત કરવામાં આવશે.

આ ફેરફાર શક્‍ય છે કારણ કે સિસ્‍ટમ હવે ઇન્‍વોઇસ દ્વારા ખરીદનાર અને વેચનારના ડેટા સાથે સંપૂર્ણપણે મેળ ખાય છે. છેતરપિડી અથવા અનિયમિતતાઓ તરત જસ્ત્રેત પર શોધી કાઢવામાં આવે છે. રિફંડ પ્રક્રિયાને પણ સરળ બનાવવામાં આવી રહી છે. કસ્‍ટમ્‍સ અને રિઝર્વ બેંકની નિકાસ મોનિટરિગ સિસ્‍ટમ્‍સમાંથી ડેટા સીધા GST રિફંડ પોર્ટલ સાથે લિક કરવામાં આવશે. કરદાતાઓને હાથમાં દસ્‍તાવેજો સાથે અધિકારીઓ સમક્ષ હાજર થવાની જરૂર રહેશે નહીં.

મીટિગમાં IT અને ITES કંપનીઓ માટે પણ રાહતની અપેક્ષા છે. વિદેશી શાખા કચેરીઓને પૂરી પાડવામાં આવતી સેવાઓને નિકાસનો દરજ્‍જો આપવામાં આવી શકે છે, જેનાથી તેઓ ITC માટે પાત્ર બનશે. વધુમાં, દેશની અંદર સ્‍પેશિયલ ઇકોનોમિક ઝોન (SEZ) માં ડિલિવર કરાયેલા અને વિદેશી ચલણમાં ચૂકવવામાં આવતા વિદેશી ખરીદદારોને વેચવામાં આવતા માલને પણ નિકાસ ગણવામાં આવશે. નિયમો રિઝર્વ બેંકના ચુકવણી નિયમો સાથે સુસંગત બનાવવામાં આવી રહ્યા છે.

નાના વ્‍યવસાયો માટેની પ્રક્રિયાને પણ સરળ બનાવવામાં આવી રહી છે. રૂ.૫ કરોડ (આશરે $૫૦ મિલિયન) સુધીના વાર્ષિક ટર્નઓવર ધરાવતા વ્‍યવસાયો જે ફક્‍ત બિન-નોંધાયેલા ગ્રાહકોને જ વેચે છે તેમને વર્ષમાં ફક્‍ત એક જ વાર રિટર્ન ફાઇલ કરવા અને ત્રિમાસિક કર ચૂકવવાથી મુક્‍તિ મળી શકે છે. નવી નોંધણીઓને સરળ બનાવતા, સ્‍વચાલિત માર્ગ લાગુ કરવામાં આવી રહ્યો છે, જેમાં નોંધણી નંબરો ફક્‍ત ત્રણ કાર્યકારી દિવસોમાં જારી કરવામાં આવે છે. હાલમાં, ૬૧% નોંધણીઓ આ માર્ગ દ્વારા પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે. વ્‍યવસાયનું નામ, ડિરેક્‍ટર, ભાગીદાર અથવા નવું સરનામું બદલવાનું પણ સ્‍વચાલિત સિસ્‍ટમ દ્વારા નિયંત્રિત કરવામાં આવશે.

નાના વ્‍યવસાયોને ઘણીવાર નાના ઉલ્‍લંઘન માટે કર નોટિસ મળે છે. આને રોકવા માટે, રૂ.૧૦,૦૦૦ થી ઓછાના કેસ માટે કારણદર્શક નોટિસ જારી કરવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાનો પ્રસ્‍તાવ છે. રાહતની વાત એ છે કે આ નિયમ પેન્‍ડિંગ કેસોને પણ લાગુ પડશે. આંકડા મુજબ, રિટર્નમાં વિસંગતતાને કારણે વાર્ષિક આશરે ૯૫,૦૦૦ નોટિસ મોકલવામાં આવે છે, પરંતુ કુલ રકમના માત્ર ૦.૦૮% જ વસૂલવામાં આવે છે.

આ નોટિસો વ્‍યવસાયનો સમય બગાડે છે અને સરકારી મશીનરીને અવરોધે છે. વધુમાં, ઈ-વે બિલ નિયમોને વધુ વ્‍યવહારુ બનાવવામાં આવશે. સૌથી મહત્‍વપૂર્ણ સુધારો સજા અને ધરપકડ માટેની જોગવાઈઓને દૂર કરવાનો રહેશે. સરકારનું વિઝન સ્‍પષ્ટ છે કે જ્‍યારે સિસ્‍ટમ પાસે દરેક વ્‍યવહાર પર વિશ્વસનીય ડેટા હોય છે, ત્‍યારે વ્‍યવસાયો પર બિનજરૂરી દબાણ કરવાની જરૂર નથી. આ ફેરફારો ભારતના વ્‍યવસાયિક વાતાવરણને વધુ પારદર્શક અને સરળ બનાવશે.