બીજીંગ તા.૩૧:  ચીનના શેરબજારમાં અત્‍યારે એવો ભૂકંપ આવ્‍યો છે કે રોકાણકારોના અબજો રૂપિયા ધોવાઈ ગયા છે. દેશના મુખ્‍ય શેરબજાર ઇન્‍ડેક્‍સ CSI ૩૦૦માં સતત ૧૨મા અઠવાડિયે ઘટાડો નોંધાયો છે. ચીનના શેરબજારના ઇતિહાસમાં ૨૦૦૫ પછી પ્રથમ વખત આટલો લાંબો ઘટાડો જોવા મળ્‍યો છે. મે મહિનામાં બજાર તેની ટોચ પર પહોંચ્‍યા બાદ શરૂ થયેલી વેચવાલીએ અત્‍યાર સુધીમાં ૩.૫ લાખ કરોડ ડોલર એટલે કે અંદાજે રૂ.૩૨૯ લાખ કરોડનું ધોવાણ કર્યું છે. સૌથી ચોંકાવનારી વાત એ છે કે સરકારના રાહત પ્રયાસો પણ બજારને સંભાળી શક્‍યા નથી.

ચીનના શેરબજારનો મુખ્‍ય ઇન્‍ડેક્‍સ CSI ૩૦૦ સળંગ ૧૨મા અઠવાડિયે ઘટાડા સાથે બંધ થયો છે. ૩૦ ઓક્‍ટોબરે પૂરા થયેલા સપ્તાહમાં પણ ઇન્‍ડેક્‍સમાં ઘટાડો નોંધાયો હતો. ૨૦૦૫માં શરૂ થયેલા આ ઇન્‍ડેક્‍સના ઇતિહાસમાં આ સૌથી લાંબો સાપ્તાહિક ઘટાડો છે.

CSI 300 ઇન્‍ડેક્‍સમાં શાંઘાઈ અને શેનઝેન સ્‍ટોક એક્‍સચેન્‍જમાં લિસ્‍ટેડ ૩૦૦ મોટી કંપનીઓનો સમાવેશ થાય છે. આ ઇન્‍ડેક્‍સ મે મહિનાની ટોચથી અત્‍યાર સુધીમાં લગભગ ૨૦ ટકા તૂટી ગયો છે. શેરબજારનો મુખ્‍ય ઇન્‍ડેક્‍સ તેની ટોચથી ૨૦ ટકા કે તેથી વધુ ઘટે ત્‍યારે તેને ટેકનિકલ રીતે Bear Market એટલે કે મંદીનો તબક્કો માનવામાં આવે છે. આ સ્‍થિતિએ ચીનના રોકાણકારોની ચિતા વધારી દીધી છે.

ચીનનું ઉત્‍પાદન અને નિકાસ ક્ષેત્ર મજબૂત દેખાઈ રહ્યું છે, પરંતુ દેશની અંદર સ્‍થાનિક માંગ નબળી પડી રહી છે. મોંઘવારી અને આર્થિક અનિﾍતિતાને કારણે સામાન્‍ય નાગરિકોએ ખર્ચ ઘટાડ્‍યો છે. લોકો ખરીદી કરવામાં સાવચેતી રાખી રહ્યા હોવાથી કંપનીઓના વેચાણ પર અસર પડી રહી છે.

રોકાણકારોને સૌથી મોટી ચિંતા એ છે કે જો સ્‍થાનિક બજારમાં જ ગ્રાહકોની ખરીદશક્‍તિ નબળી રહેશે તો કંપનીઓ માટે વેચાણ વધારવું મુશ્‍કેલ બનશે. બીજી તરફ, કંપનીઓ માટે પોતાની પ્રોડક્‍ટની કિમતો વધારીને નફો જાળવી રાખવો પણ પડકારરૂપ બની રહ્યો છે.

આ સ્‍થિતિને કારણે રોકાણકારો ચીનની કંપનીઓના ભવિષ્‍યના નફા અંગે સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે અને શેરબજારમાંથી નાણાં પાછાં ખેંચી રહ્યા છે.

ચીનની કંપનીઓના ત્રીજા ત્રિમાસિક ગાળાના (Third Quarter) પરિણામોએ પણ બજારને નિરાશ કર્યું છે. કંપનીઓનો નફો બજારના અંદાજ કરતાં લગભગ ૯ ટકા ઓછો રહ્યો છે. એટલે કે રોકાણકારોને જે કમાણીની અપેક્ષા હતી, તેની સરખામણીએ કંપનીઓનું પ્રદર્શન નબળું રહ્યું છે.

નબળા નફાની સીધી અસર બેન્‍કિંગ, ઇલેક્‍ટ્રિક વાહનો (EV), ટેકનોલોજી અને અન્‍ય મોટા ઉદ્યોગો પર પડી શકે છે. કંપનીઓના વેચાણમાં વધારો થવા છતાં જો દરેક પ્રોડક્‍ટ પર મળતો નફો ઘટશે તો તેની અસર શેરના મૂલ્‍યાંકન (Valuation) પર પણ પડશે.

ચીનના ટેકનોલોજી અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્‍ટેલિજન્‍સ (AI) ક્ષેત્રના શેરોમાં પણ ભારે દબાણ જોવા મળી રહ્યું છે. છેલ્‍લા કેટલાક સમયથી ટેક કંપનીઓએ ખ્‍ત્‍ના વિકાસ, ડેટા સેન્‍ટર અને સેમીકન્‍ડક્‍ટર ટેકનોલોજીમાં અબજો ડોલરનું રોકાણ કર્યું છે.

પરંતુ હવે રોકાણકારો સવાલ કરી રહ્યા છે કે કંપનીઓ દ્વારા AI પાછળ કરવામાં આવતો જંગી ખર્ચ ભવિષ્‍યમાં એટલી જ કમાણી કરી આપશે કે નહીં. AI ક્ષેત્રમાં રોકાણ વધી રહ્યું છે, પરંતુ તેમાંથી મળનારી આવક કેટલી હશે તે હજુ સ્‍પષ્ટ નથી. આ અનિﾍતિતાને કારણે રોકાણકારો ટેક શેરોમાંથી નાણાં કાઢી રહ્યા છે.

ટેકનોલોજી કંપનીઓનું પ્રતિનિધિત્‍વ કરતા STAR ૫૦ ઇન્‍ડેક્‍સમાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. ખાસ કરીને AI અને સેમીકન્‍ડક્‍ટર ક્ષેત્રની કંપનીઓ પર વેચવાલીનું દબાણ વધી રહ્યું છે. અમેરિકાના ટેક શેરોમાં થયેલા ઘટાડાની અસર પણ એશિયાઈ બજારો પર પડી છે.

ચીનની સરકારે શેરબજારને ટેકો આપવા માટે રાહતનાં પગલાં જાહેર કર્યાં છે, પરંતુ રોકાણકારોની અપેક્ષા કરતાં આ પગલાં ઓછાં સાબિત થયાં છે. બજારને સ્‍થિર કરવા માટે સરકારના પ્રયાસો છતાં રોકાણકારોનો વિશ્વાસ પાછો ફર્યો નથી.

ચીનની અર્થવ્‍યવસ્‍થા ત્રીજા ક્‍વાર્ટરના અંતે ૪.૫ ટકાના દરે વૃદ્ધિ પામી હતી. આર્થિક વૃદ્ધિનો આંકડો સકારાત્‍મક હોવા છતાં શેરબજારમાં તેની અસર જોવા મળી નથી. રોકાણકારો માત્ર આર્થિક વૃદ્ધિ નહીં, પરંતુ કંપનીઓની વાસ્‍તવિક કમાણી અને સ્‍થાનિક ગ્રાહકોની ખરીદશક્‍તિ પર વધુ ધ્‍યાન આપી રહ્યા છે.

ચીનના શેરબજારમાં સતત ઘટાડો અને રોકાણકારોમાં વધતી અનિﾍતિતા વચ્‍ચે ભારત માટે એક નવી તક ઊભી થઈ શકે છે. ચીનમાંથી બહાર નીકળતા વિદેશી રોકાણકારો (Foreign Investors) અન્‍ય ઊભરતાં બજારો તરફ નજર દોડાવી શકે છે.

ભારતની મજબૂત સ્‍થાનિક માંગ, વિકાસની સંભાવનાઓ અને વિવિધ ક્ષેત્રોમાં રોકાણની તકોને કારણે વિદેશી રોકાણકારો ભારતીય શેરબજાર તરફ વળી શકે છે. જોકે, ચીનમાંથી બહાર નીકળતું તમામ વિદેશી રોકાણ ભારતમાં જ આવશે તેવું માનવું યોગ્‍ય નથી. વૈશ્વિક આર્થિક સ્‍થિતિ અને રોકાણકારોની વ્‍યૂહરચના તેના પર અસર કરશે.

ચીનના શેરબજારમાં આવેલા આ ઐતિહાસિક કડાકાએ ફરી એકવાર સાબિત કર્યું છે કે માત્ર આર્થિક વૃદ્ધિથી શેરબજારમાં વિશ્વાસ ઊભો થતો નથી. કંપનીઓની કમાણી, સ્‍થાનિક માંગ અને રોકાણકારોનો ભરોસો મજબૂત હોવો પણ એટલો જ જરૂરી છે.