નવી દિલ્હી : આવતા વર્ષે ફેબ્રુઆરીથી દેશભરમાં શરૂ થઈ રહેલી જાતિ વસ્તી ગણતરીને લઈને માત્ર રાજકીય ક્ષેત્રે જ નહીં, પરંતુ કેન્દ્ર સરકારના બે અત્યંત મહત્ત્વના મંત્રાલયો વચ્ચે અંદરોઅંદર ભારે ઘર્ષણ સર્જાયું છે. કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ આવતા 'રજિસ્ટ્રાર જનરલ ઓફ ઈન્ડિયા' (ORGI) અને 'સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રાલય' (MoSJE) વચ્ચે જાતિઓની યાદી અને ગણતરીની પદ્ધતિને લઈને મોટો વિવાદ ઊભો થયો છે.

જૂન મહિનાથી શરૂ થયો મિનિટ્સનો મોટો ખેલ

મળતી માહિતી મુજબ, આ વિવાદની શરૂઆત ૧ જૂને યોજાયેલી એક બેઠકથી થઈ હતી. બેઠકમાં સામાજિક ન્યાય મંત્રાલયે રાષ્ટ્રીય પછાત વર્ગ આયોગ (NCBC) દ્વારા તૈયાર કરાયેલી કેન્દ્રીય OBC યાદી શેર કરવાની તૈયારી દર્શાવી હતી. પરંતુ, ૮ જૂને જ્યારે ORGI ઓફિસ દ્વારા બેઠકની 'મિનિટ્સ' બહાર પાડવામાં આવી, ત્યારે મંત્રાલયના પ્રસ્તાવને ગાયબ કરી દેવાયો હતો અને એવું લખવામાં આવ્યું કે મંત્રાલય પાસે જાતિઓની કોઈ સત્તાવાર યાદી જ નથી!

મંત્રાલયનો પલટવાર: "અમને ફસાવવાનું કાવતરું"

ORGI ની આ ચાલથી સામાજિક ન્યાય મંત્રાલયમાં હડકંપ મચી ગયો હતો. મંત્રાલયના અધિકારીઓએ તેને પોતાની સામેનું મોટું "કાવતરું" ગણાવ્યું, જેથી જાતિ ગણતરી નિષ્ફળ જાય તો તેનો દોષ સામાજિક ન્યાય મંત્રાલય પર ઢોળી શકાય. ૧૧ જૂને મંત્રાલયે આક્રમક વલણ અપનાવીને સ્પષ્ટ કર્યું કે તેમની પાસે ૧,૨૫૮ એન્ટ્રી વાળી SC યાદી અને ૨,૪૮૩ એન્ટ્રી ધરાવતી કેન્દ્રીય OBC યાદી ઉપલબ્ધ છે. અંતે, ૩૦ જૂને ORGI એ નમતું જોખીને મંત્રાલયની સુધારેલી નોંધ સ્વીકારવી પડી હતી.

શું ૨૦૧૧ની ₹૪,૯૦૦ કરોડની નિષ્ફળતાનું પુનરાવર્તન થશે?

હાલમાં સરકારે જાતિ ગણતરી માટે "ઓપન-એન્ડેડ" ફોર્મેટ નક્કી કર્યું છે, જેમાં લોકો પોતાની મરજી મુજબ જાતિ લખાવી શકશે. ૨૦૧૧ માં પણ આ જ પદ્ધતિ અપનાવવામાં આવી હતી, જેના લીધે દેશમાં ૧૯૩૧ માં નોંધાયેલી માત્ર ૪,૧૪૭ જાતિઓની સામે ૪૬ લાખથી વધુ જાતિઓ ચોપડે નોંધાઈ ગઈ હતી! પરિણામે ₹૪,૯૦૦ કરોડનો ખર્ચ કરવા છતાં તે ડેટા સંપૂર્ણ નકામો સાબિત થયો હતો.

વિપક્ષની 'ડ્રોપ-ડાઉન' મેનુની માંગ

બીજી તરફ, લોકસભામાં વિપક્ષી નેતા રાહુલ ગાંધી અને કોંગ્રેસ પ્રમુખ મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ આ ઓપન ફોર્મેટનો સખત વિરોધ કર્યો છે. તેમણે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને પત્ર લખીને જાતિ ગણતરીમાં ઓનલાઈન 'ડ્રોપ-ડાઉન મેનુ' નો ઉપયોગ કરવાની માંગ કરી છે, જેથી ચોક્કસ અને સચોટ આંકડા મેળવી શકાય. ૧ સપ્ટેમ્બરથી પહાડી વિસ્તારોમાં ગણતરી શરૂ થઈ ચૂકી છે ત્યારે મંત્રાલયો વચ્ચેનો આ વિવાદ ચિંતાનો વિષય બન્યો છે.