નવી દિલ્હી : વધતા જતા આબોહવાકીય ખતરા અને ખાદ્ય સુરક્ષાના ગંભીર પડકારો વચ્ચે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) દ્વારા વિશ્વના જંગલોને પુનઃસ્થાપિત કરવા બાબતે એક અત્યંત ગંભીર ચેતવણી જારી કરવામાં આવી છે. યુએન ફૂડ એન્ડ એગ્રીકલ્ચર ઓર્ગેનાઇઝેશન (FAO)ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, પૃથ્વીના જંગલોને બચાવવા માટે હવે વિશ્વ પાસે ખૂબ જ મર્યાદિત સમય એટલે કે 'સંકુચિત બારી' (Narrow Window) જ બચી છે. સરકારોને વન પુનઃસ્થાપનને તાત્કાલિક ધોરણે રાષ્ટ્રીય પ્રાથમિકતા બનાવવા માટે ખાસ અનુરોધ કરવામાં આવ્યો છે.

જંગલોનો સતત વિનાશ અને અધોગતિ

FAO ના અહેવાલમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે ૧૯૯૦ થી અત્યાર સુધીમાં ૪૮૯ મિલિયન હેક્ટરથી વધુ જંગલો સદંતર સાફ કરવામાં આવ્યા છે, જ્યારે તેનાથી પણ મોટા વિસ્તારને ભારે નુકસાન પહોંચાડવામાં આવ્યું છે. વૈશ્વિક સ્તરે અબજો હેક્ટર જમીનને પુનઃસ્થાપિત કરવાના મોટા વચનો આપવામાં આવ્યા હોવા છતાં, વાસ્તવિક જમીની સ્તરે પ્રગતિ અત્યંત ધીમી અને અસમાન રહી છે. હાલમાં વચન આપવામાં આવેલા વિસ્તારના માત્ર પાંચમા ભાગ પર જ પુનઃસ્થાપનની કામગીરી ચાલી રહી છે, જે વધતી જતી વૈશ્વિક જરૂરિયાતો સામે ઊંડે સુધી અપૂરતી છે.

આબોહવા, જૈવવિવિધતા અને આજીવિકા માટે જંગલો અનિવાર્ય

જંગલો પૃથ્વીની સપાટીના લગભગ એક તૃતીયાંશ ભાગ (૪.૧૪ અબજ હેક્ટર) પર ફેલાયેલા છે, જે ૭૧૪ ગીગાટન કાર્બન સંગ્રહિત કરે છે અને વિશ્વની ૮૦% જેટલી પાર્થિવ જૈવવિવિધતાને જીવંત રાખે છે. વિશ્વની લગભગ એક તૃતીયાંશ વસ્તી પોતાની આજીવિકા માટે જંગલો પર સીધી રીતે નિર્ભર છે. જો કે, દર વર્ષે ૧૨૭ મિલિયન હેક્ટર જેટલા જંગલો ભીષણ આગ, જંતુઓ, રોગો અને આત્યંતિક હવામાનની ચપેટમાં આવી રહ્યા છે. કૃષિનું વિસ્તરણ, પ્રદૂષણ અને અશ્મિભૂત ઇંધણના નિષ્કર્ષણ જેવા કારણો આ જોખમોમાં સતત વધારો કરી રહ્યા છે.

તાત્કાલિક પગલાં નહીં ભરાય તો ભવિષ્યમાં ભયંકર પરિણામો આવશે

અહેવાલ મુજબ, જો ૧ અબજ હેક્ટર ક્ષતિગ્રસ્ત જમીનને સફળતાપૂર્વક પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવે, તો તેનાથી વિશ્વને દર વર્ષે ૧.૮ ટ્રિલિયન ડોલરનો આર્થિક ફાયદો થઈ શકે છે. FAO ના ડિરેક્ટર જનરલ ક્યુ ડોંગ્યુએ ચેતવણી આપતા જણાવ્યું છે કે કાર્યવાહી માટેનો સમય ખૂબ જ ઝડપથી ઘટી રહ્યો છે. જો વિલંબ કરવામાં આવશે કે નબળી નીતિઓ અપનાવવામાં આવશે, તો ભવિષ્યમાં લાંબા ગાળાના ખર્ચમાં ભારે વધારો થશે અને અસમાનતા વધુ ઘેરી બનશે. તેથી, પર્યાવરણીય અખંડિતતા જાળવવા અને ટકાઉ ભવિષ્ય માટે વન પુનઃસ્થાપનને વેગ આપવો અનિવાર્ય છે.