અમેરિકાના ન્યાયિક ઇતિહાસમાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને વૈશ્વિક રાજનીતિને પ્રભાવિત કરતો મોટો ચુકાદો સામે આવ્યો છે. યુએસ સર્વોચ્ચ અદાલતે રાષ્ટ્રપતિ પ્રશાસનની તરફેણમાં ઐતિહાસિક નિર્ણય સંભળાવીને વ્હાઇટ હાઉસને કોઈપણ કારણ દર્શાવ્યા વિના દેશની મોટાભાગની સ્વતંત્ર ફેડરલ એજન્સીઓના વડાઓને તાત્કાલિક પદભ્રષ્ટ કરવાની અસીમિત સત્તા સોંપી દીધી છે.

વૈશ્વિક સ્તરે અમેરિકી પ્રશાસનની કાર્યશૈલીમાં આ ચુકાદા બાદ ખૂબ જ મોટા વહીવટી બદલાવો જોવા મળશે. સુપ્રીમ કોર્ટે સોમવારે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ હવે પોતાની મરજી મુજબ સ્વતંત્ર સંઘીય એજન્સીઓના વડાઓને પદ પરથી દૂર કરી શકે છે. જો કે, કોર્ટે દેશની આર્થિક સ્થિરતાને ધ્યાનમાં રાખીને અમેરિકાની સેન્ટ્રલ બેંક એટલે કે ફેડરલ રિઝર્વને આ વહીવટી સત્તાના દાયરામાંથી સંપૂર્ણપણે અલગ રાખી છે. આ ચુકાદાને કારણે નેશનલ લેબર રિલેશન્સ બોર્ડ, મેરિટ સિસ્ટમ્સ પ્રોટેક્શન બોર્ડ અને કન્ઝ્યુમર પ્રોડક્ટ સેફ્ટી કમિશન જેવી ઘણી શક્તિશાળી એજન્સીઓ પર હવે વ્હાઇટ હાઉસનો સીધો પ્રભાવ સ્થાપિત થઈ જશે.

ચુકાદો જાહેર થયાના ગણતરીના મિનિટોમાં જ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ નિર્ણયનું ભવ્ય સ્વાગત કર્યું હતું. તેમણે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ 'ટ્રુથ સોશિયલ' પર લખ્યું હતું કે, "પ્રેસિડેન્શિયલ ઓથોરિટી માટે આ એક સર્વોચ્ચ અને ઐતિહાસિક જીત છે. વર્તમાન રાષ્ટ્રપતિ તરીકે આ અભૂતપૂર્વ કેસ જીતવો એ મારા માટે ખૂબ જ ગૌરવની વાત છે, જે રાષ્ટ્રપતિની બંધારણીય શક્તિઓના સંદર્ભમાં અત્યાર સુધીના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ચુકાદાઓમાંથી એક સાબિત થશે."

આ હાઈ-પ્રોફાઈલ કેસની સુનાવણી કરનારી 9 જજોની બાય-પાર્ટિસન બેંચમાં સામેલ 6 કન્ઝર્વેટિવ જજોએ બહુમતીથી વર્ષ 1935 ના ઐતિહાસિક ‘હમ્ફ્રીઝ એક્ઝિક્યુટર વિરુદ્ધ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ’ના 91 વર્ષ જૂના ચુકાદાને સત્તાવાર રીતે પલટી નાખ્યો છે. અગાઉના જૂના કાયદા હેઠળ રાષ્ટ્રપતિની શક્તિઓ મર્યાદિત હતી જેથી કરીને આ બધી સ્વતંત્ર સંઘીય એજન્સીઓ કોઈપણ રાજકીય દબાણ વગર મુક્તપણે કામ કરી શકે. સુપ્રીમ કોર્ટના ચીફ જસ્ટિસ જોન રોબર્ટ્સે બહુમતીનો ચુકાદો લખતા સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, "અમારું સ્પષ્ટપણે માનવું છે કે વહીવટી અધિકારીઓને પદ પરથી હટાવવાના મામલે અગાઉ આપવામાં આવેલું કાનૂની સંરક્ષણ અમેરિકન બંધારણમાં નિર્ધારિત ‘શક્તિઓના વિભાજન’ના મૂળભૂત સિદ્ધાંતની વિરુદ્ધ છે".

આ સમગ્ર કાનૂની વિવાદ ફેડરલ ટ્રેડ કમિશનની પૂર્વ સભ્ય રેબેકા સ્લોટર સાથે સંબંધિત કેસથી શરૂ થયો હતો. રેબેકા સ્લોટરને રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કોઈપણ નક્કર કારણ આપ્યા વગર પદ પરથી બરતરફ કર્યા હતા, જ્યારે તત્કાલીન ફેડરલ કાયદાના નિયમો અનુસાર તેમને હટાવવા માટે લેખિતમાં ઠોસ કારણ આપવું અનિવાર્ય હતું. અદાલતે આ કેસની સુનાવણી કરીને જૂની વ્યવસ્થાને ગેરબંધારણીય ઠેરવી છે.

બીજી તરફ, એક અલગ અને અત્યંત રસાકસીભર્યા 5-4 ના ચુકાદામાં, સુપ્રીમ કોર્ટે ફેડરલ રિઝર્વની ગવર્નર લિસા કુકને તાત્કાલિક તેમના પદ પરથી હટાવવાની ટ્રમ્પ પ્રશાસનની માંગણીને સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢી છે. લિસા કુક હાલમાં ટ્રમ્પ પ્રશાસન દ્વારા તેમને પદભ્રષ્ટ કરવાના પ્રયાસો સામે લાંબી કાનૂની લડાઈ લડી રહ્યા છે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે તેમના પર મોર્ગેજ ફ્રોડના ગંભીર આરોપો લગાવ્યા છે, જેનો કુક દ્વારા સખત શબ્દોમાં ઇનકાર કરવામાં આવ્યો છે. ચીફ જસ્ટિસ રોબર્ટ્સે આ મામલે ટિપ્પણી કરી હતી કે જો સંપૂર્ણ કાનૂની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા પહેલા જ સેન્ટ્રલ બેંકના સભ્યોને હટાવવાની છૂટ આપવામાં આવે, તો 'કારણ-આધારિત સુરક્ષા' માત્ર 'મરજી-આધારિત નોકરી' બનીને રહી જશે. પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ જો બાઇડન દ્વારા નિયુક્ત કરાયેલા લિસા કુક કાનૂની સુનાવણી ચાલુ રહેવા સુધી પોતાના પદ પર કાર્યરત રહેશે.

જો કે, સુપ્રીમ કોર્ટના ઉદારવાદી જસ્ટિસ સોનિયા સોટોમાયોરે બહુમતીના આ નિર્ણયની આકરી આલોચના કરતા દેશમાં અસ્થિરતા અને દમનની સ્થિતિ પેદા થવાની મોટી ચેતવણી આપી છે. તેમણે પોતાના અસંમતિ નોટમાં લખ્યું હતું કે, "આ નિર્ણયમાં કોઈ શંકા નથી કે રાષ્ટ્રપતિ પહેલા કરતાં વધુ અસીમિત શક્તિઓ સાથે ઉભરી આવ્યા છે. પરંતુ વ્હાઇટ હાઉસને આ અતિશય તાકાત દેશની જનતાએ કે બંધારણે નથી આપી, પરંતુ આ કોર્ટના છ કન્ઝર્વેટિવ જજોએ ભેટમાં આપી છે." આ ચુકાદા બાદ આગામી સમયમાં વૈશ્વિક આર્થિક અને નીતિગત ક્ષેત્રોમાં મોટા આંચકાઓ આવવાની સંભાવના નિષ્ણાતો વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.