તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
વાહનોનો ધુમાડો વર્ષે ૯૦,૦૦૦ લોકોને ભરખી જાય છે
દર વર્ષે ૧૫૩૦૦ બાળકોને અસ્થમા થાય છેઃ ચોંકાવનારો રિપોર્ટઃ જો ઝીરો એમિશન વાહનો અપનાવાય તો ૨૦૫૦ સુધીમાં ૧૭ લાખ જીંદગી બચાવી શકાય દિલ્હી - એનસીઆરમાં વાહન પ્રદુષણથી સૌથી વધુ બાળકો અસરગ્રસ્તઃ ટ્રક અને બસ સૌથી વધુ પ્રદૂષણ ફેલાવે છે
નવી દિલ્હી તા.૧: ભારતીય રસ્તાઓ પર વાહનો દ્વારા નીકળતો ધુમાડો માત્ર હવાને પ્રદૂષિત કરી રહ્યો નથી પણ હજારો લોકોના જીવ પણ લઈ રહ્યો છે. ઇન્ટરનેશનલ કાઉન્સિલ ઓન ક્લીન ટ્રાન્સપોર્ટેશન (ICCT) ના એક નવા અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે વાહન પ્રદૂષણ ભારતમાં દર વર્ષે અકાળ મૃત્યુ અને ૧૫,૩૦૦ નવા અસ્થમાના કેસોનું કારણ બને છે. આનો અર્થ એ છે કે દર છ મિનિટે એક વ્યક્તિનું મૃત્યુ થાય છે અને દર ૩૪ મિનિટે એક બાળકને અસ્થમા થાય છે. પરંતુ આ ભયાનક ચિત્ર વચ્ચે, અહેવાલ આશા પણ આપે છે. જો દેશ ઝડપથી શૂન્ય-ઉત્સર્જન વાહનો તરફ સંક્રમણ કરે છે, તો ૨૦૫૦ સુધીમાં આશરે ૧.૭ મિલિયન અકાળ મૃત્યુ ટાળી શકાય છે.
૨૦૫૦ સુધીમાં શૂન્ય-ઉત્સર્જન પરિવહનના આરોગ્ય લાભોૅ શીર્ષક ધરાવતો અહેવાલ એક એવી પરિસ્થિતિનું અનુકરણ કરે છે જેમાં ૨૦૪૫ સુધીમાં વેચાયેલા તમામ નવા વાહનો શૂન્ય-ઉત્સર્જન કરે છે. મોડેલ હવાની ગુણવત્તા, અકાળ મૃત્યુ અને બાળપણના અસ્થમા પરની અસરનું મૂલ્યાંકન કરે છે. પરિણામો ચોંકાવનારા છે. વાહનોના ઉત્સર્જનથી થતા વૈશ્વિક અકાળ મૃત્યુમાં એકલા ભારતમાં ૧૩ ટકાનો હિસ્સો છે. આ ડેટા દર્શાવે છે કે ભારતમાં વાહન પ્રદૂષણની સમસ્યા માત્ર ગંભીર જ નથી પણ વિશ્વની તુલનામાં અપ્રમાણસર પણ વધારે છે. વધતી વસ્તી, શહેરીકરણ અને વાહનોની ઝડપથી વધતી સંખ્યા સમસ્યાને વધુ જટિલ બનાવી રહી છે, ખાસ કરીને એવા શહેરોમાં જ્યાં ટ્રાફિક ગીચતા પહેલાથી જ ચરમસીમાએ છે.
રિપોર્ટમાં દિલ્હી-એનસીઆરને આ કટોકટીનું કેન્દ્ર તરીકે ઓળખવામાં આવ્યું છે. ૨૦૨૪માં, એકલા એનસીઆરમાં વાહન પ્રદૂષણથી સંબંધિત ૮,૧૦૦ અકાળ મૃત્યુ નોંધાયા હતા, જે દેશના કુલ મૃત્યુના ૯ ટકા છે. તેનાથી પણ વધુ ચિતાજનક બાબત એ છે કે એનસીઆરમાં બાળકોમાં અસ્થમાના ૩,૫૦૦ નવા કેસ નોંધાયા હતા, જે દેશના કુલ મૃત્યુના ૨૩ ટકા છે. ભલે શહેરની વસ્તી દેશના કુલ મૃત્યુના માત્ર ૫ ટકા જેટલી હોય. એકલા દિલ્હીમાં, ૨૦૨૪ માં વાહનોના પ્રદૂષણને કારણે ૨,૮૦૦ અકાળ મૃત્યુ અને અસ્થમાના ૧,૫૦૦ નવા કેસ નોંધાયા.
અહેવાલ મુજબ, અત્યંત પ્રદૂષિત શહેરી વિસ્તારોમાં રહેતા બાળકો શાળાએ જતા અને અન્ય સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ દરમિયાન વારંવાર ટ્રાફિક-સંબંધિત પ્રદૂષણના સંપર્કમાં આવે છે, જેના કારણે તેમના ફેફસાં પર અસર પડે છે. ફઘ્ય્ના કેટલાક સૌથી પ્રદૂષિત વિસ્તારોમાં, એકલા નાઇટ્રોજન ડાયોક્સાઇડ ઉત્સર્જન WHO ના વાર્ષિક ધોરણ ૧૦ માઇક્રોગ્રામ પ્રતિ ઘન મીટર કરતાં વધી ગયું છે, જે તમામસ્ત્રેતોમાંથી કુલ પ્રદૂષણ માટે નિર્ધારિત છે. ૨૦૨૪ માં દિલ્હીમાં વાહન-સંબંધિત PM2.૫ એક્સપોઝરનું સરેરાશ સ્તર ૧૩ માઇક્રોગ્રામ પ્રતિ ઘન મીટર સુધી પહોંચ્યું, જે WHO ના કુલ PM2.5 ધોરણ કરતાં અઢી ગણું વધારે છે.
અહેવાલમાં એક મહત્વપૂર્ણ પાસું બહાર આવ્યું છે કે ભારે વાહનો, એટલે કે, ટ્રક અને બસો, કુલ વાહન કાફલાનો એક નાનો ભાગ હોવા છતાં, પ્રદૂષણમાં સૌથી વધુ ફાળો આપે છે. ૨૦૨૪ માં, આ ભારે વાહનો રોડ ટ્રાન્સપોર્ટ સેક્ટરના નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ ઉત્સર્જનમાં ૭૯ ટકા અને PM2.5 ઉત્સર્જનમાં ૬૪ ટકા હિસ્સો ધરાવતા હતા. આનો અર્થ એ થયો કે જો નીતિ નિર્માતાઓ અસર જોવા માંગતા હોય, તો તેમણે પહેલા ભારે વાહનોના વીજળીકરણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ. આ અંગે ટિપ્પણી કરતા, ICCT ના ભારતના મેનેજિગ ડિરેક્ટર અમિત ભટ્ટે જણાવ્યું હતું કે વીજળીકરણ એ ટેઇલપાઇપ ઉત્સર્જનને સંપૂર્ણપણે દૂર કરવાનો એકમાત્ર રસ્તો છે.
તેમના મતે, ટકાઉ જાહેર આરોગ્ય લાભો પ્રાપ્ત કરવા માટે, ભારતે ઓછા અને શૂન્ય ઉત્સર્જનવાળા વાહનો અપનાવવાની ગતિ ઝડપી બનાવવી જોઈએ, જૂના અને વધુ પ્રદૂષિત વાહનોને વ્યવસ્થિત રીતે દૂર કરવા જોઈએ, અને માત્ર રાષ્ટ્રીય રાજધાનીમાં જ નહીં, દેશભરમાં પરિવહન નીતિઓને મજબૂત બનાવવી જોઈએ. એકંદરે, આ અહેવાલ ચેતવણી અને ઉકેલ બંને આપે છે. ચેતવણી એ છે કે વાહન પ્રદૂષણ દર વર્ષે હજારો લોકોના જીવ લઈ રહ્યું છે અને લાખો બાળકોને અસર કરી રહ્યું છે. ઉકેલ એ છે કે જો ભારત સમયસર શૂન્ય ઉત્સર્જનવાળા વાહનો તરફ નક્કર અને ઝડપી પગલાં લે, તો આગામી દાયકાઓમાં લાખો લોકોના જીવ બચાવી શકાય છે.
(3:22 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
