સેન જોસ (સિલિકોન વેલી), તા.૨૧: વિશ્વના ટેકનોલોજી હબ ગણાતા સિલિકોન વેલીમાં ભારતીય સંસ્કૃતિ અને આધુનિક વિજ્ઞાનના સમન્વય પર એક વિશેષ સંવાદ યોજાયો હતો. રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના મહાસચિવ દત્તાત્રેય હોસાબલેએ પ્રતિષ્ઠિત સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી ખાતે આયોજિત 'થ્રાઇવ 2026' કોન્ફરન્સમાં વૈશ્વિક સમુદાયને સંબોધિત કર્યો હતો. તેમણે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિ માત્ર આંકડાઓ પૂરતી સીમિત ન રહેતા નૈતિકતા અને સમાનતા દ્વારા સંચાલિત થવી જોઈએ.

વિજ્ઞાન અને આધ્યાત્મિકતા: એક જ સિક્કાની બે બાજુ

હોસાબલેએ ભારતીય જ્ઞાન પ્રણાલીની મહત્તા સમજાવતા કહ્યું કે, ભારતની સભ્યતામાં વિજ્ઞાન અને આધ્યાત્મિકતાને ક્યારેય અલગ ગણવામાં આવ્યા નથી.

• યોગ અને વિજ્ઞાન: તેમણે યોગને માનવ શરીરરચના, મન અને ક્રિયા-પ્રતિક્રિયાના વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ તરીકે વર્ણવ્યું હતું.
• બ્રહ્માંડલક્ષી તપાસ: ભારતીય પરંપરાઓ હંમેશા 'સૂક્ષ્મ બ્રહ્માંડ' (Microcosm) અને 'મેક્રોકોઝમ' વચ્ચેના સંબંધોની શોધ કરતી રહી છે, જે આજના અદ્યતન બ્રહ્માંડ વિજ્ઞાનની પાયાની બાબતો છે.
• પ્રાચીન સિદ્ધિઓ: તેમણે નગર આયોજન અને સિવિલ એન્જિનિયરિંગમાં ભારતની સદીઓ જૂની પ્રગતિના ઉદાહરણો ટાંક્યા હતા.

ટેકનોલોજી માટે 'થ્રી-પાર્ટ ટેસ્ટ'

વર્તમાન સમયમાં ઝડપથી વિકસતી ટેકનોલોજીના જોખમો વિશે ચેતવણી આપતા હોસાબલેએ જણાવ્યું કે જો ટેકનોલોજી પર યોગ્ય નિયંત્રણ નહીં હોય, તો તે સામાજિક વિભાજન અને આર્થિક અસમાનતાને વધુ ઊંડી બનાવશે. તેમણે ટેકનોલોજી માટે ત્રણ માપદંડો સૂચવ્યા:

1. અર્થતંત્ર (Economy): તે આર્થિક રીતે લાભદાયી હોવી જોઈએ.
2. સમાનતા (Equity): તેનાથી સમાજમાં ભેદભાવ ન વધવો જોઈએ.
3. નીતિશાસ્ત્ર (Ethics): તે નૈતિક મૂલ્યો પર આધારિત હોવી જોઈએ.

સ્વદેશી જ્ઞાનનું પુનરુત્થાન

ઐતિહાસિક આક્રમણો અને વિદેશી શાસનને કારણે ભારતે જે સ્વદેશી જ્ઞાનની જાગૃતિ ગુમાવી હતી, તેને પુનર્જીવિત કરવાના તાજેતરના પ્રયાસોની તેમણે પ્રશંસા કરી હતી. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે જો આપણે આપણી પરંપરાગત જ્ઞાન પ્રણાલીને વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણથી નહીં સમજીએ, તો આવનારી પેઢી તેને માત્ર 'અંધશ્રદ્ધા' માની લેશે. વારસામાં મળેલી પરંપરાઓમાંથી 'વાસ્તવિક વૈજ્ઞાનિક તથ્યો' શોધીને તેને આધુનિક અભ્યાસક્રમમાં સામેલ કરવાને તેમણે મોટો પડકાર ગણાવ્યો હતો.

ગ્લોબલ સાયન્સ ઇનોવેશન ફોરમ દ્વારા આયોજિત આ કાર્યક્રમમાં વિશ્વભરના વિદ્વાનો અને ટેકનોલોજીસ્ટ્સ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા, જેમણે ભારતના પ્રાચીન અને આધુનિક જ્ઞાનના આદાન-પ્રદાનને આવકાર્યું હતું.