સોશિયલ મીડિયા પર “ગ્રાઉન્ડિંગ” એટલે કે ઘાસ, માટી કે રેતી પર ખુલ્લા પગે ચાલવાથી શરીરમાં પૃથ્વીના કુદરતી ઈલેક્ટ્રોન્સ પ્રવેશે છે અને અનેક રોગો દૂર થાય છે—એવા દાવાઓ વાયરલ થઈ રહ્યા છે. ઉપલબ્ધ વૈજ્ઞાનિક માહિતી મુજબ, પ્રકૃતિમાં ખુલ્લા પગે ચાલવાથી માનસિક શાંતિ, હળવી કસરત અને આરામનો અનુભવ થઈ શકે છે; પરંતુ “રોગો ગાયબ”, “હોર્મોન્સ ચોક્કસ સંતુલિત”, “હૃદય અને મગજ પર ચમત્કારી અસર” જેવા દાવાઓ માટે મજબૂત પુરાવા નથી. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ પદ્ધતિ દવા કે ડૉક્ટરી સારવારનો વિકલ્પ નહીં, પરંતુ સાવચેતીપૂર્વક અપનાવાય તેવી પૂરક જીવનશૈલી રીત છે. ક્લીવલેન્ડ ક્લિનિક પણ અર્થિંગને મોટા ભાગે સલામત ગણાવે છે, પરંતુ તેને પુરાવા આધારિત સારવારના બદલે પૂરક પદ્ધતિ તરીકે જ જોવાની સલાહ આપે છે.

આધુનિક જીવનમાં માણસનો પ્રકૃતિ સાથેનો સીધો સંપર્ક સતત ઘટતો જાય છે. કોંક્રીટના મકાનો, પેવર બ્લોક, ડામર રસ્તા અને રબરના તળિયાવાળા પગરખાંના કારણે લોકો ઘાસ, માટી, રેતી કે કુદરતી જમીનને સ્પર્શવાનું લગભગ ભૂલી ગયા છે. આવા સમયમાં “ગ્રાઉન્ડિંગ” અથવા “અર્થિંગ” નામની પદ્ધતિ ફરી ચર્ચામાં આવી છે. તેનો સરળ અર્થ છે—સુરક્ષિત અને સ્વચ્છ જગ્યાએ ખુલ્લા પગે ઘાસ, માટી કે રેતી પર થોડો સમય ચાલવું અથવા બેસવું.

સોશિયલ મીડિયા પર આ પદ્ધતિ અંગે અનેક મોટા દાવા કરવામાં આવે છે. કહેવામાં આવે છે કે પૃથ્વીના “ફ્રી ઈલેક્ટ્રોન્સ” શરીરમાં પ્રવેશીને સોજો, દુખાવો, ઊંઘની તકલીફ, તણાવ, હોર્મોનલ અસંતુલન, હૃદયની તકલીફો અને અન્ય અનેક રોગોમાં ચમત્કારી રાહત આપે છે. પરંતુ આ દાવાઓને વૈજ્ઞાનિક રીતે તપાસીએ તો ચિત્ર થોડું અલગ દેખાય છે. ઉપલબ્ધ અભ્યાસોમાં કેટલાક લોકોમાં ઊંઘ, થાક, દુખાવો કે આરામમાં સુધારાના સંકેતો જોવા મળ્યા છે, પરંતુ આ અભ્યાસો નાના, મર્યાદિત અને ઘણી વખત પદ્ધતિની દૃષ્ટિએ નબળા રહ્યા છે. સ્લીપ ફાઉન્ડેશન મુજબ, ગ્રાઉન્ડિંગ શીટ્સ અને મેટ અંગેના દાવાઓ માટે પુરાવા મર્યાદિત છે અને નાના નમૂના તથા અભ્યાસની મર્યાદાઓને કારણે ચોક્કસ નિષ્કર્ષ કાઢવો મુશ્કેલ છે.

જમીન પર ખુલ્લા પગે ચાલવાના કેટલાક સીધા અને સાદા લાભો ચોક્કસ છે. પ્રકૃતિમાં થોડો સમય પસાર કરવાથી મન શાંત થાય છે, હળવી ચાલથી રક્તપરિભ્રમણને ટેકો મળે છે, સૂર્યપ્રકાશ અને ખુલ્લી હવા મળે છે અને મોબાઇલ-સ્ક્રીનથી દૂર થવાથી માનસિક આરામ મળે છે. આ બધું સ્વાસ્થ્ય માટે સારું હોઈ શકે છે. પરંતુ આ લાભોને “ઈલેક્ટ્રોન્સ શરીરમાં જઈને રોગ દૂર કરે છે” એવી ભાષામાં રજૂ કરવું અતિશયોક્તિભર્યું છે.

નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે કોઈપણ જીવનશૈલી પદ્ધતિને અપનાવતાં પહેલાં તેના દાવા અને પુરાવા વચ્ચેનો ભેદ સમજવો જરૂરી છે. જો કોઈ વ્યક્તિ દરરોજ વીસથી ત્રીસ મિનિટ સ્વચ્છ ઘાસ કે માટી પર ખુલ્લા પગે ચાલે, તો તેને આરામ, હળવી કસરત અને પ્રકૃતિ સાથે જોડાણનો સારો અનુભવ થઈ શકે છે. પરંતુ ડાયાબિટીસ, બ્લડ પ્રેશર, હૃદયરોગ, હોર્મોનલ સમસ્યા, સાંધાના રોગ કે માનસિક આરોગ્યની તકલીફ માટે ડૉક્ટરની સારવાર બંધ કરીને માત્ર ગ્રાઉન્ડિંગ પર આધાર રાખવો જોખમી છે.

આ વિષય પર પ્રકાશિત કેટલાક સમીક્ષા લેખોમાં ગ્રાઉન્ડિંગથી સોજો, ઊંઘ, દુખાવો અને તણાવમાં ફાયદાની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી છે, પરંતુ આવા લેખો હજુ પ્રારંભિક સ્તરના પુરાવા તરીકે જ જોવાના છે. વ્યાપક, સ્વતંત્ર અને મોટા માનવ અભ્યાસો વગર તેને સ્થાપિત સારવાર તરીકે સ્વીકારી શકાય નહીં. આરોગ્યક્ષેત્રે કોઈ દાવાને મજબૂત માનવા માટે મોટી સંખ્યામાં દર્દીઓ પર, નિયંત્રિત પદ્ધતિથી, લાંબા સમય સુધી અભ્યાસ જરૂરી હોય છે.

ગ્રાઉન્ડિંગ મેટ કે શીટ્સ અંગે પણ લોકોમાં રસ વધી રહ્યો છે. પરંતુ અહીં પણ સાવચેતી જરૂરી છે. ઘરમાં વપરાતી એવી વસ્તુઓ યોગ્ય રીતે અર્થિંગ કરેલી વીજળીની વ્યવસ્થા સાથે જોડાયેલી હોવી જોઈએ. ખામીયુક્ત વાયરિંગ, વીજળીના તોફાન, ભેજવાળી જગ્યા કે નકલી પ્રોડક્ટ્સ જોખમ વધારી શકે છે. તેથી આવા ઉપકરણો ખરીદતા પહેલાં નિષ્ણાતની સલાહ અને સલામતી ચકાસણી જરૂરી છે.

ડાયાબિટીસ ધરાવતા, પગમાં સંવેદના ઓછી હોય તેવા, નર્વ ડેમેજ ધરાવતા, વૃદ્ધો, ગર્ભવતી મહિલાઓ અથવા પગમાં ઘા-ચેપ હોય તેવા લોકોએ ખુલ્લા પગે ચાલવામાં ખાસ સાવચેતી રાખવી જોઈએ. કાચ, કાંટા, જીવાત, ગંદકી કે ચેપવાળી જમીનથી નુકસાન થઈ શકે છે. ખુલ્લા પગે ચાલવું હોય તો સ્વચ્છ ઘાસ, સ્વચ્છ બગીચો, દરિયાકિનારો કે સુરક્ષિત માટીવાળી જગ્યા પસંદ કરવી જોઈએ.

આથી, સાચી સ્થિતિ એવી છે કે ખુલ્લા પગે કુદરતી જમીન પર ચાલવું એક સરળ, નિખર્ચ અને મનને શાંતિ આપતી સ્વસ્થ જીવનશૈલી રીત બની શકે છે. પરંતુ તેને “ચમત્કારી વૈજ્ઞાનિક ઈલાજ” કહેવું યોગ્ય નથી. સોશિયલ મીડિયા પર થતા “અનેક રોગો ગાયબ” જેવા દાવાઓથી સાવચેત રહેવું જરૂરી છે. ગ્રાઉન્ડિંગને દવા નહીં, પરંતુ નિયમિત ચાલવું, યોગ્ય ઊંઘ, સંતુલિત આહાર, કસરત અને તણાવ ઘટાડવાની પદ્ધતિઓ સાથેનો એક નાનો પૂરક ભાગ માનવો જોઈએ.

ગ્રાઉન્ડિંગ અંગેનો વાયરલ દાવો સંપૂર્ણ બનાવટી નથી, કારણ કે પ્રકૃતિમાં ખુલ્લા પગે ચાલવાથી આરામ અને હળવા સ્વાસ્થ્યલક્ષી લાભ મળી શકે છે. પરંતુ તેને રોગોનો રામબાણ ઈલાજ ગણાવવો ભ્રામક છે. સચ્ચાઈની નજીકનો અહેવાલ એવો જ હોવો જોઈએ કે “ખુલ્લા પગે ઘાસ-માટી પર ચાલવું લાભદાયી જીવનશૈલી આદત બની શકે, પરંતુ તેના ચમત્કારી આરોગ્યદાવાઓ માટે હજુ મજબૂત વૈજ્ઞાનિક પુરાવાની જરૂર છે.” (એઆઈ જનરેટેડ આર્ટીકલ)