દુબઈ: વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત દરિયાઈ માર્ગો પૈકીના એક એવા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેનો ગતિરોધ હવે ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. યુએસ સૈન્યએ આજે જાહેરાત કરી છે કે તેમણે ઈરાની તેલની ગેરકાયદેસર દાણચોરીમાં સંકળાયેલા બીજા એક ઓઈલ ટેન્કરને જપ્ત કરી લીધું છે. આ કાર્યવાહી એવા સમયે કરવામાં આવી છે જ્યારે માત્ર ૨૪ કલાક પહેલા જ ઈરાનના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સે બે જહાજો પર કબજો મેળવીને અમેરિકાને પડકાર ફેંક્યો હતો.

અમેરિકી સંરક્ષણ વિભાગ (પેન્ટાગોન) એ હિંદ મહાસાગરમાં હાથ ધરેલા આ ઓપરેશનના વીડિયો ફૂટેજ પણ જાહેર કર્યા છે. 'મેજેસ્ટિક એક્સ' નામનું આ ટેન્કર ગયાનાના ધ્વજ સાથે મુસાફરી કરી રહ્યું હતું અને તે ઈરાનથી ચીનના ઝૌશાન બંદર તરફ જઈ રહ્યું હોવાનું મનાય છે. યુએસ દળોએ હેલિકોપ્ટર અને બોટ દ્વારા આ ટેન્કરના ડેક પર ઉતરીને તેને પોતાના અંકુશમાં લઈ લીધું હતું. પેન્ટાગોને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે, "ઈરાનને ભૌતિક મદદ પૂરી પાડતા અને ગેરકાયદેસર નેટવર્ક ચલાવતા જહાજો સામે વૈશ્વિક દરિયાઈ અમલીકરણ ચાલુ રહેશે."

ઈરાન દ્વારા અગાઉ ત્રણ કાર્ગો જહાજો પર કરાયેલા હુમલા અને તે પૈકીના બેને કબજે કરવાની ઘટના બાદ અમેરિકાની આ વળતી કાર્યવાહીથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવ અને સુરક્ષાને લઈને ચિંતા વધી છે. બીજી તરફ, યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાની બંદરો પર અમેરિકન નાકાબંધી યથાવત રાખીને યુદ્ધવિરામ લંબાવ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે અમેરિકા દબાણ ઘટાડવાના મૂડમાં નથી. હાલમાં ઈરાન તરફથી આ જપ્તી અંગે કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા સામે આવી નથી, પરંતુ નિષ્ણાતો માને છે કે આ ઘટના ખાડી દેશોમાં સૈન્ય સંઘર્ષની જ્વાળાઓ ભડકાવી શકે છે.

દરિયાઈ ગતિરોધની મોટી વિગતો:

• જપ્ત કરાયેલું જહાજ: 'મેજેસ્ટિક એક્સ' (ગયાના-ધ્વજવાળું તેલ ટેન્કર).
• ક્યાંથી પકડાયું: હિંદ મહાસાગર (ચીન તરફ જઈ રહ્યું હતું).
• ઈરાનનું વલણ: અગાઉ બે જહાજો કબજે કર્યા, વર્તમાન ઘટના પર મૌન.
• અમેરિકાની વ્યૂહરચના: ઈરાની તેલના નિકાસ માર્ગોને બ્લોક કરી આર્થિક ભીંસ વધારવી.

વ્યૂહાત્મક વિશ્લેષણ:

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી વિશ્વનો ૨૦% તેલ પુરવઠો પસાર થાય છે. અહીં થતી નાની પણ લશ્કરી હિલચાલ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર મોટી અસર કરી શકે છે. ભારત માટે પણ આ ક્ષેત્રમાં સુરક્ષા અત્યંત મહત્વની છે કારણ કે અનેક ભારતીય જહાજો હજુ પણ પર્સિયન ગલ્ફમાં છે.