બીજિંગ : વૈશ્વિક રાજનીતિના સમીકરણો પલટાવતા એક અત્યંત સનસનાટીપૂર્ણ અને ચોંકાવનારા ઘટનાક્રમમાં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતાના સૌથી નજીકના અને વ્યૂહાત્મક સાથી ગણાતા તાઇવાનને ચીન સામે કોઈ પણ પ્રકારની સત્તાવાર ‘સ્વતંત્રતા’ જાહેર ન કરવા માટે સીધી અને કડક ચેતવણી આપી છે. વ્હાઇટ હાઉસના વડાએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં આઇલેન્ડ રાષ્ટ્રને સલાહ આપી છે કે તેઓ વર્તમાન ભૌગોલિક સ્થિતિ સાથે કોઈ છેડછાડ ન કરે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિનું આ મોટું અને દૂરોગામી નિવેદન ચીનની હાઈ-પ્રોફાઈલ મુલાકાત પૂર્ણ કર્યાના તુરંત બાદ આવ્યું છે, જેનાથી એશિયા-પેસિફિક ક્ષેત્ર સહિત સમગ્ર આંતરરાષ્ટ્રીય ડિપ્લોમેસીમાં ભારે ખળભળાટ મચી ગયો છે.
આ આંતરરાષ્ટ્રીય વિવાદનું મુખ્ય કારણ ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સાથે બેઇજિંગમાં યોજાયેલી વન-ટુ-વન બેઠક માનવામાં આવે છે, જેમાં તાઇવાનનો મુદ્દો સૌથી વધુ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહ્યો હતો. ચીની શાસને તાઇવાનને પોતાની સાર્વભૌમત્વતા માટેની ‘લાલ રેખા’ એટલે કે રેડ લાઇન ગણાવીને વોશિંગ્ટનને આ આંતરિક મામલાથી સંપૂર્ણપણે દૂર રહેવા માટે ગંભીર ચેતવણી આપી હતી. શી જિનપિંગની આ આકરી રજૂઆત બાદ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિએ ફોક્સ ન્યૂઝ ચેનલને આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં જણાવ્યું હતું કે તેઓ ભવિષ્યમાં તાઇવાનને ચીનથી સત્તાવાર રીતે મુક્ત કે સ્વતંત્ર થતા જોવા માંગતા નથી, કારણ કે અમેરિકા પૂર્વ એશિયામાં નવો લશ્કરી સંઘર્ષ ઈચ્છતું નથી.
ટ્રમ્પે યુદ્ધની ભયાનકતા અને ભૌગોલિક પડકારોનો સ્વીકાર કરતા રણનીતિક અંદાજમાં કહ્યું હતું કે જો તાઇવાન અને ચીન વચ્ચે સશસ્ત્ર સંઘર્ષ ફાટી નીકળે, તો અમેરિકાએ યુદ્ધ લડવા માટે પોતાના સૈનિકો સાથે દરિયાઈ માર્ગે અંદાજે ૯,૫૦૦ માઇલ જેટલી લાંબી અને જોખમી મુસાફરી કરવી પડશે. વ્હાઇટ હાઉસ કોઈપણ સંજોગોમાં આવી ભયંકર આર્થિક અને સૈન્ય નુકસાની વહોરવા બિલકુલ તૈયાર નથી, તેથી તેઓ ઈચ્છે છે કે આઇલેન્ડ રાષ્ટ્ર અને બેઇજિંગ બંને પક્ષો સાર્વજનિક હિતમાં અત્યારે શાંત થઈ જાય. આ સાથે જ તેમણે વૈશ્વિક રોકાણકારોને આશ્વસ્ત કરતા ઉમેર્યું હતું કે અમેરિકાની પરંપરાગત વન-ચાઇના નીતિમાં કોઈ વહીવટી ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી.
બ્રિટિશ ન્યૂઝ એજન્સી બીબીસીના અહેવાલ અનુસાર, બેઇજિંગની ધરતી પરથી વોશિંગ્ટન પરત ફરતી વખતે એરફોર્સ વન વિમાનમાં ટ્રમ્પે પત્રકારોને જણાવ્યું હતું કે તેમણે રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સાથે બંધ બારણે તાઇવાનના ભવિષ્ય વિશે કલાકો સુધી ઊંડાણપૂર્વક મંથન કર્યું છે. ડચ અને અમેરિકી ગુપ્તચર એજન્સીઓના રિપોર્ટને ટાંકતા તેમણે કહ્યું કે જિનપિંગ આ લોકશાહી ટાપુ પ્રત્યે અત્યંત મજબૂત અને સંવેદનશીલ લાગણીઓ ધરાવે છે અને તેઓ ચાઇનીઝ મુખ્ય ભૂમિ પર કોઈ પણ પ્રકારની અલગતાવાદી અથવા સ્વતંત્રતા ચળવળ સહન કરવાના મૂડમાં નથી. જો કે, ચીનના સંભવિત સૈન્ય હુમલાની સ્થિતિમાં પેન્ટાગોન તાઇવાનનો સશસ્ત્ર બચાવ કરશે કે કેમ તે અતિ સંવેદનશીલ પ્રશ્નનો ટ્રમ્પે યુક્તિપૂર્વક કોઈ જવાબ આપ્યો ન હતો.
અમેરિકન વહીવટીતંત્રના વડાએ વ્યાપારી અને વૈશ્વિક હિતોનો હવાલો આપતા સાફ કરી દીધું છે કે અમે આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદો પર કોઈ નવું યુદ્ધ નથી ઈચ્છતા, અને જો પ્રાદેશિક સ્થિતિને અત્યારે ‘જેમ છે તેમ’ એટલે કે સ્ટેટસ ક્વો જાળવી રાખવામાં આવે, તો ચીનને પણ તેનાથી કોઈ મોટી વાંધાજનક સમસ્યા નહીં થાય. વ્હાઇટ હાઉસ હવે એવું બિલકુલ નથી ઈચ્છતું કે વોશિંગ્ટનની સૈન્ય મદદ અને આધુનિક હથિયારોના દમ પર તાઇવાનનો કોઈ નેતા એકપક્ષીય રીતે મુક્ત થવાની જાહેરાત કરીને સુપરપાવર દેશોને મહાયુદ્ધની ખાઈમાં ધકેલી દે. આ જ કારણે અમેરિકા હવે તાઇવાની નેતાઓની ઉશ્કેરણીજનક રાજનીતિના પક્ષમાં બિલકુલ નથી.
ઉલ્લેખનીય છે કે સામ્યવાદી ચીન અને લોકશાહી ઢબે ચાલતા તાઇવાન વચ્ચે બીજા વિશ્વયુદ્ધના સમયથી જ ભારે સૈન્ય તણાવ અને વૈચારિક મતભેદો ચાલી રહ્યા છે, જેમાં બેઇજિંગ હંમેશાથી દાવો કરતું આવ્યું છે કે આ ટાપુ તેમનો જ એક અવિભાજ્ય પ્રાંત છે જેનું વહેલું કે મોડું વિલીનીકરણ નિશ્ચિત છે. બીજી તરફ, તાઇવાનની બહુમતી પ્રજા અને શાસક પક્ષ પોતાને સંપૂર્ણ સ્વાયત્ત અને સ્વતંત્ર લોકશાહી દેશ તરીકે જુએ છે. ભૂતકાળમાં અમેરિકા દ્વારા તાઇવાનને અબજો ડોલરના હથિયારોની સપ્લાય કરવાથી ચીન અનેકવાર લાલચોળ થયું છે, પરંતુ ટ્રમ્પના આ નવા વલણથી પૂર્વ એશિયાની ભૌગોલિક અને સૈન્ય રાજનીતિમાં હવે એક નવો વળાંક આવવો સ્વાભાવિક માનવામાં આવી રહ્યો છે.