દુબઈ : અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલો સૈન્ય સંઘર્ષ હવે લશ્કરી છાવણીઓની સરહદો ઓળંગીને સામાન્ય નાગરિકોના અસ્તિત્વ માટે અનિવાર્ય એવા પાણીના માળખા (વોટર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર) પર શિફ્ટ થઈ ગયો છે. જૂન મહિનામાં થયેલા સમજૂતી કરાર (MoU) ના ભંગાણ બાદ, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (સામુદ્રધુની) ની આસપાસ શરૂ થયેલી લડાઈ હવે એક અત્યંત ક્રૂર તબક્કામાં પહોંચી છે. પરંપરાગત બોમ્બમારાની સાથે સાથે હવે બંને પક્ષો એકબીજાના વોટર યુટિલિટી પ્લાન્ટ્સ અને ડિસેલિનેશન (દરિયાના ખારા પાણીને મીઠું કરવાના) પ્રોજેક્ટ્સને નિશાન બનાવી રહ્યા છે, જે દર્શાવે છે કે નાગરિકોની આવશ્યક સુવિધાઓ હવે નવું યુદ્ધમેદાન બની ગઈ છે.

પાણી જ કેમ બન્યું નવું ટાર્ગેટ?
પર્સિયન ગલ્ફ (અખાતી દેશો) નો વિસ્તાર કુદરતી રીતે જ વિશ્વના સૌથી વધુ પાણીની અછત ધરાવતા વિસ્તારોમાંનો એક છે. તેલની નિકાસ પર હુમલો કરવાથી વૈશ્વિક બજારો પ્રભાવિત થાય છે, પરંતુ ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ્સને નષ્ટ કરવાથી સીધી નાગરિક વસ્તી તરસથી ટાણશે મરે છે. ઈરાને તાજેતરમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર અમેરિકી બોમ્બમારાના જવાબમાં કુવૈત સહિતના અમેરિકી સહયોગી દેશોની લશ્કરી-સંબંધિત અને જાહેર સુવિધાઓ પર ડ્રોન અને મિસાઈલમારો કર્યો છે. આ હુમલામાં કુવૈતના એક મુખ્ય વીજ ઉત્પાદન અને પાણી ડિસેલિનેશન સંકુલને ભારે નુકસાન થયું છે અને ત્યાં ભયાનક આગ ફાટી નીકળી હતી. સરકારે તાત્કાલિક કટોકટીની યોજનાઓ સક્રિય કરીને રહેવાસીઓને પાણી અને વીજળીનો વપરાશ ઘટાડવાની કડક સૂચના આપી છે.

ગલ્ફ દેશોની સૌથી મોટી નબળાઈ:
કુવૈત જેવા દેશ માટે આ હુમલા વિનાશક સાબિત થઈ શકે છે, કારણ કે તેના પીવાના પાણીનો ૯૦% ભાગ આ કૃત્રિમ ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ્સ દ્વારા જ પેદા થાય છે. આ હુમલાએ ગલ્ફ કોઓપરેશન કાઉન્સિલ (GCC) ના અન્ય દેશો જેવા કે કતાર (જે ૯૯% ડિસેલિનેશન પર નિર્ભર છે) અને બહેરીનની નબળાઈ પણ છતી કરી દીધી છે. આ તમામ પ્લાન્ટ્સ દરિયાકાંઠા પર આવેલા છે, જે ઈરાની મિસાઈલોની સીધી રેન્જમાં છે. સામે પક્ષે, અમેરિકી દળોએ પણ ઈરાનના દક્ષિણપૂર્વીય હોર્મોઝગન પ્રાંતના બુંજી ગામમાં આવેલા ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટને તોડી પાડ્યો છે, જેના કારણે આસપાસના ૨૦ ગામોના ૧૦,૦૦૦થી વધુ લોકો ઉનાળાના અસહ્ય તાપમાં પીવાના પાણી વગર ટળવળી રહ્યા છે.

ઉર્જા અને પાણીનો અતૂટ સંબંધ:
આ જંગમાં પાણીની સુરક્ષા એ ઉર્જા સુરક્ષા સાથે સીધી જોડાયેલી છે. ગલ્ફના મોટાભાગના પાવર સ્ટેશનો અને ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ્સ એકબીજા પર નિર્ભર છે. પાવર પ્લાન્ટની કચરાની ગરમીથી પાણી મીઠું થાય છે અને પાવર પ્લાન્ટના બોઈલરને ઠંડા રાખવા માટે આ મીઠા પાણીની જરૂર પડે છે. જો સિસ્ટમનો એક ભાગ તૂટે, તો આખો દેશ અંધારપટ અને પાણી વગરની કટોકટીમાં ધકેલાઈ જાય છે. ઉપરાંત, યુદ્ધના કારણે જો દરિયામાં તેલના ટેન્કરો લીક થાય અને તે ઓઈલ ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટની ફિલ્ટર સિસ્ટમ (રિવર્સ ઓસ્મોસિસ મેમ્બ્રેન) માં પ્રવેશે, તો કરોડો ડોલરની સિસ્ટમ કાયમી ધોરણે નાશ પામે છે.

ભયાનક સાયબર યુદ્ધ: પાણીમાં ઝેર ઘોળવાનો પ્રયાસ!
આ યુદ્ધ માત્ર મિસાઈલો પૂરતું સીમિત નથી. યુએસ ગુપ્તચર એજન્સીઓ (FBI, CISA અને NSA) એ ચેતવણી આપી છે કે ઈરાન સમર્થિત હેકર્સે પાણી પુરવઠા પ્રણાલી પર મોટા સાયબર હુમલા શરૂ કર્યા છે. હેકર્સ પ્લાન્ટના ઓપરેશનલ સોફ્ટવેર અને પ્રોગ્રામેબલ લોજિક કંટ્રોલર્સ (PLCs) માં ઘૂસણખોરી કરીને પંપ બંધ કરી રહ્યા છે અથવા સેન્સરના ખોટા રીડિંગ બતાવી રહ્યા છે. અગાઉ ઈઝરાયેલના પાણીના માળખા પર થયેલા સાયબર એટેકમાં હેકર્સે નાગરિકોના પાણી પુરવઠામાં ક્લોરિનનું પ્રમાણ કેમિકલ બોમ્બની જેમ વધારવાનો ઘાતક પ્રયાસ પણ કર્યો હતો.

આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાના લીરેલીરા:
સેન્ટ્રલ ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સી (CIA) ના અગાઉના અહેવાલો મુજબ, ગલ્ફનું ૯૦% પાણી માત્ર ૫૬ પ્લાન્ટ્સ પર ટકેલું છે, જે તોડફોડ માટે અત્યંત સંવેદનશીલ છે. જીનીવા કન્વેન્શન પ્રોટોકોલ-૧ ની કલમ ૫૪ (૨) હેઠળ યુદ્ધ દરમિયાન પણ નાગરિકોના પીવાના પાણીના સ્ત્રોતો અને સિંચાઈ વ્યવસ્થા પર હુમલો કરવો એ આંતરરાષ્ટ્રીય ગુનો અને યુદ્ધ અપરાધ (War Crime) ગણાય છે. તેમ છતાં, સત્તાની લડાઈમાં અત્યારે બંને દેશો માનવતાને નેવે મૂકીને પાણીને જ મોટું હથિયાર બનાવી રહ્યા છે, જે આગામી દિવસોમાં ભયાનક માનવતાવાદી સંકટ સર્જશે.