​ઈટાનગર: ચીનની જળ-રણનીતિ અને સરહદી આક્રમકતા સામે ભારત સરકાર દ્વારા રચવામાં આવેલી મહત્ત્વાકાંક્ષી વ્યુહરચના ઘરઆંગણે જ મોટા વિવાદના ભંવરમાં ફસાઈ ગઈ છે. અરુણાચલ પ્રદેશના ઈસ્ટ સિયાંગ જિલ્લાના પાસિઘાટ સહિતના વિસ્તારોમાં ૧૧,૨૦૦ મેગાવોટના પ્રસ્તાવિત 'સિયાંગ અપર મલ્ટીપર્પઝ પ્રોજેક્ટ' (SUMP) સામે શરૂ થયેલું આંદોલન હવે હિંસક સ્વરૂપ ધારણ કરી ચૂક્યું છે. નવી પેઢી (Gen-Z) અને સ્થાનિક આદિવાસી સમુદાયો દ્વારા "કોઈ ડેમ નહીં, કોઈ સર્વે નહીં" (No Dam, No Survey) ના સૂત્રોચ્ચાર સાથે શરૂ કરાયેલા વિરોધ પ્રદર્શનોએ રાજ્યની રાજકીય અને સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓને હચમચાવી દીધી છે.

​શા માટે થઈ રહ્યો છે આટલો વિરોધ?
​આ વિવાદના મૂળમાં ભારત અને ચીન વચ્ચેની સરહદી સુરક્ષા અને જળ-સુરક્ષા જોડાયેલી છે:

​૧. ચીનનો ખતરો અને ભારતનું 'વોટર બફર':

તિબેટના મેદોંગ ક્ષેત્રમાં યાર્લુંગ ત્સાંગપો (સિયાંગ) નદી પર ચીન દ્વારા ૬૦,૦၀၀ મેગાવોટની ક્ષમતાવાળો વિશ્વનો સૌથી મોટો મેગા ડેમ બનાવવામાં આવી રહ્યો છે. ભારતની ચિંતા છે કે ચીન આ ડેમના માધ્યમથી ગમે ત્યારે પાણીનો પ્રવાહ રોકીને કે અચાનક છોડીને ભારત અને બાંગ્લાદેશ માટે પૂર કે drought (દુષ્કાળ) જેવી સ્થિતિ સર્જી શકે છે. આ "વોટર બોમ્બ" જેવા ખતરાને કાઉન્ટર કરવા માટે ભારતે સિયાંગ નદી પર આ રક્ષણાત્મક મેગા ડેમ બનાવવાની યોજના બનાવી છે, જે પાણીના પ્રવાહને નિયંત્રિત કરી શકે.

​૨. વિસ્થાપન અને પર્યાવરણીય વિનાશનો ડર:

બીજી બાજુ, સ્થાનિક 'આદી' (Adi) સમુદાય અને યુવાનોનું માનવું છે કે આ વિશાળ પ્રોજેક્ટના કારણે તેમનાં ૨૭ જેટલાં ગામો, પૂર્વજોની હજારો એકર ફળદ્રુપ જમીન અને સાંસ્કૃતિક વારસો હંમેશાં માટે પાણીમાં ડૂબી જશે. હિમાલયનું આ ક્ષેત્ર અત્યંત ભૂકંપ સંવેદનશીલ (Seismic Zone) હોવાથી અહીં આટલો મોટો ડેમ બનાવવો કુદરતી આપત્તિને આમંત્રણ આપવા સમાન છે તેમ તેઓ માને છે. વળી, રાષ્ટ્રીય જળ વિદ્યુત નિગમ (NHPC) દ્વારા સ્થાનિકોની પરવાનગી કે પરામર્શ વિના પ્રી-ફિઝિબિલિટી રિપોર્ટ (PFR) સર્વે કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરાતા લોકોનો ગુસ્સો સાતમા આસમાને પહોંચ્યો છે.

​આંદોલન હિંસક બનતા રાજકીય ગરમાવો
​આ વિરોધ પ્રદર્શનોએ તાજેતરમાં ઉગ્ર રૂપ ધારણ કર્યું હતું, જેમાં પાસિઘાટ ખાતે પ્રદર્શનકારીઓ અને સુરક્ષાકર્મીઓ વચ્ચે ઘર્ષણ થયું હતું. આંદોલનકારીઓની ઉગ્ર ભીડ દ્વારા સરકારી મિલકતો, નેશનલ હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પાવર કોર્પોરેશન (NHPC) ની ઓફિસ તેમજ કેટલાક અગ્રણી નેતાઓ અને ધારાસભ્યોના નિવાસસ્થાનોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હોવાના અહેવાલો છે.

​સ્થિતિની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને વહીવટી તંત્ર દ્વારા વિસ્તારોમાં કડક પ્રતિબંધો લાગુ કરવામાં આવ્યા છે અને સુરક્ષા દળોને તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે. મુખ્યમંત્રી પેમા ખાંડુએ આંદોલનકારીઓને શાંતિ જાળવવા અને હિંસાનો ત્યાગ કરીને લોકશાહી માર્ગે વાતચીત દ્વારા પ્રશ્નોનું નિરાકરણ લાવવા ભારપૂર્વક અપીલ કરી છે. હાલમાં આ મુદ્દો ભારતની બાહ્ય રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને સ્થાનિક નાગરિકોના અસ્તિત્વની લડાઈ વચ્ચેનો એક જટિલ કોયડો બની ગયો છે.