હત્યા સંબંધિત IPCની કુખ્યાત કલમો ૩૦૨ અને ૩૦૭ અંગે BNSમાં કયા ફેરફારો
સામાન્ય નાગરિક માટે આનો શું અર્થ છે? સામાન્ય લોકો પર શું અસર પડશે?
નવી દિલ્હી તા.૨૦: દેશની ન્યાયિક પ્રક્રિયાઓનો મુખ્ય ઘટક, લગભગ ૧૬૦ વર્ષ જૂનો ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC), ૧ જુલાઈ, ૨૦૨૪ થી અમલમાં આવતા નવા કાયદા, ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) દ્વારા બદલવામાં આવ્યો છે. આ ફેરફાર ફક્ત નામ બદલવા પૂરતો મર્યાદિત નથી; તેમાં ગુનાઓની રચના, ભાષા, કલમો અને વ્યાખ્યાઓમાં પણ ફેરફાર શામેલ છે. પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છેઃ શું BNS એ ફક્ત આ કલમોની સંખ્યામાં ફેરફાર કર્યો છે, અથવા તેણે તેમના સ્વભાવમાં પણ ફેરફાર કર્યો છે? શું સજામાં કોઈ ફેરફાર થયો છે? અને સામાન્ય નાગરિક માટે આનો શું અર્થ છે? આ કાનૂની વિશ્લેષણમાં, અમે BNS હેઠળ ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) ની કલમ ૩૦૨ અને ૩૦૭ માં કરવામાં આવેલા ફેરફારો અને તેમના કાનૂની પરિણામોની વિગતવાર તપાસ કરીશું.
ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) ૧૮૬૦ માં બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન લાગુ કરવામાં આવી હતી. તેનો મુખ્ય હેતુ ભારતીય નાગરિકોને લાભ આપવાનો નહીં, પરંતુ વસાહતી શાસનને મજબૂત બનાવવાનો હતો. સમય જતાં, સમાજ, ટેકનોલોજી અને ગુનાનું સ્વરૂપ બદલાયું, જેના કારણે ત્ભ્ઘ્ માં ઘણી જોગવાઈઓ જૂની અને અપ્રસ્તુત બની ગઈ. તેથી, સરકારે ભારતીય સંદર્ભ માટે આધુનિક, સરળ અને યોગ્ય કાયદો રજૂ કરવા માટે તેમાં સુધારો કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. નવો કાયદો - ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) - ચોક્કસ ઉદ્દેશ્યો સાથે ઘડવામાં આવ્યો હતો. સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા કાયદાને સરળ અને સ્પષ્ટ કરવાની હતી, જેનાથી ન્યાય વ્યવસ્થા વધુ અસરકારક બને. નવી જોગવાઈઓમાં નવા પ્રકારના ગુનાઓનો સમાવેશ અને જૂની અને અપ્રચલિત જોગવાઈઓને દૂર કરવાની પણ જરૂર હતી.
ફિલ્મો અને બોલચાલની ભાષામાં, આપણે ઘણીવાર કલમ ૩૦૨ અથવા ૩૦૭ જેવી કલમો વિશે સાંભળીએ છીએ. જો કે, નવા કાયદાએ આ કલમોની સંખ્યા બદલી નાખી છે. સામાન્ય લોકો માટે સૌથી રસપ્રદ અને આઘાતજનક પાસું એ છે કે IPC ની કલમો જે દાયકાઓથી સામાન્ય ભાષામાં બોલાતી હતી - જેમ કે કલમ ૩૦૨ (હત્યા માટે સજા), કલમ ૩૦૭ (હત્યાનો પ્રયાસ) - હવે નવા BNS કાયદામાં અલગ અલગ નંબરોથી ઓળખાશે, જેમ કે કલમ ૧૦૩ (હત્યા માટે સજા), અને કલમ ૧૦૯ (હત્યાનો પ્રયાસ).
BNS કાયદામાં કલમ ૧૦૩: ભારતીય દંડ સંહિતા (BNS) ની કલમ ૧૦૩ હત્યાના ગુના માટે સજા સાથે સંબંધિત છે. આ કાયદા હેઠળ, હત્યાના દોષિત વ્યક્તિને મૃત્યુદંડ અથવા આજીવન કેદ અને દંડની સજા થઈ શકે છે. મોબ લિચિગ માટે પણ ખાસ જોગવાઈઓ ઉમેરવામાં આવી છે. ત્ભ્ઘ્ ની કલમ ૧૦૩(૧) મુજબ, જે કોઈ હત્યા કરે છે તેને મૃત્યુદંડ અથવા આજીવન કેદની સજા થશે, અને દંડને પણ પાત્ર થશે. તેની પેટા કલમ (૧૦૩(૨) જણાવે છે કે જો પાંચ કે તેથી વધુ વ્યક્તિઓનું જૂથ જાતિ, જાતિ, સમુદાય, લિગ, જન્મ સ્થળ, ભાષા અથવા માન્યતાના આધારે હત્યા કરે છે, તો જૂથના દરેક સભ્યને મૃત્યુદંડ અથવા આજીવન કેદની સજા થશે. આ એક ઓળખપાત્ર અને બિન-જામીનપાત્ર ગુનો છે. આ કલમ હેઠળના કેસ સેશન્સ કોર્ટ દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે.
BNS એક્ટમાં કલમ ૧૦૯: ભારતીય દંડ સંહિતાનો આ વિભાગ હત્યાનો પ્રયાસ સાથે સંબંધિત છે, જે જૂના IPC ની કલમ ૩૦૭ ની જેમ જ છે. આ કલમ ત્યારે લાગુ પડે છે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ કોઈ પર હત્યાના ઈરાદાથી હુમલો કરે છે, પરંતુ પીડિત બચી જાય છે. તે એક ગંભીર, ઓળખપાત્ર અને બિન-જામીનપાત્ર ગુનો છે, જેની સજા ૧૦ વર્ષ સુધીની કેદ અથવા આજીવન કેદની સજા થઈ શકે છે. જો આ કૃત્યથી ઈજા ન થાય, તો સજા ૧૦ વર્ષ સુધીની જેલ અને દંડ થઈ શકે છે. જોકે, જો હુમલાથી ઈજા થાય છે, તો આરોપીને આજીવન કેદની સજા થઈ શકે છે. આ કલમમાં એવી પણ જોગવાઈ છે કે જો પહેલાથી જ આજીવન કેદની સજા ભોગવી રહેલી વ્યક્તિ હત્યાનો પ્રયાસ કરે છે અથવા ઈજા પહોંચાડે છે, તો તેને મૃત્યુદંડ (મૃત્યુદંડ) અથવા આજીવન કેદની સજા થઈ શકે છે.
સામાન્ય લોકો પર શું અસર પડશે?
સૌથી મોટી અસર એ થશે કે લોકોએ કાયદાની નવી ભાષા અને કલમ નંબરો શીખવા પડશે. ગ્ફલ્ લાગુ થયા પછી, દેશભરના તમામ પોલીસ સ્ટેશનોમાં નવી જોગવાઈઓ હેઠળ કેસ નોંધવામાં આવી રહ્યા છે. સરકાર વહીવટી કર્મચારીઓને આ નવા કાયદાઓથી પરિચિત થવા માટે તાલીમ પણ આપી રહી છે. જોકે, હાલમાં સામાન્ય લોકો માટે આવી કોઈ સિસ્ટમ અસ્તિત્વમાં નથી. કાયદાના વિદ્યાર્થીઓ પણ અભ્યાસક્રમો દ્વારા નવા કાયદાઓથી પરિચિત થઈ રહ્યા છે. શક્ય છે કે આ નવા કાયદા શરૂઆતના થોડા વર્ષોમાં, ખાસ કરીને પોલીસ, વકીલો અને સામાન્ય નાગરિકોમાં મૂંઝવણ પેદા કરી શકે. પરંતુ લાંબા ગાળે, કાયદાઓને સરળ બનાવવા અને સ્પષ્ટ કરવાથી ન્યાય વ્યવસ્થા વધુ અસરકારક બનશે.
ભારતની ફોજદારી ન્યાય વ્યવસ્થા એક ઐતિહાસિક પરિવર્તનમાંથી પસાર થઈ રહી છે. ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) થી ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) માં સંક્રમણ ફક્ત કાયદામાં ફેરફાર જ નહીં, પરંતુ વિચારસરણીમાં પરિવર્તનનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. સમજી શકાય છે કે, આ ફેરફારો કાયદાને આધુનિક અને સુસંગત બનાવવાનો પ્રયાસ છે.
(3:49 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
