છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય હેં...વારાણસીમાં ભાજપનો પરાજય 9:51 AM
જાતિગત વસ્તી ગણતરી ક્યારે અને કેવી રીતે હાથ ધરવામાં આવશે?
સરકાર બે વિકલ્પો પર વિચાર કરી રહી છે અને પડકારો પણ છે : જાતિગત વસ્તી ગણતરી એક ખૂબ જ જટિલ અને સંવેદનશીલ કાર્ય છે. વિવિધ હિસ્સેદારો તરફથી અસંખ્ય સૂચનો અને વાંધા મળી રહ્યા છે, જેનો ગંભીરતાથી વિચાર કરવામાં આવી રહ્યો છે
નવી દિલ્હી તા.૨૨: રાષ્ટ્રવ્યાપી વસ્તી ગણતરીના તબક્કા માટે માત્ર છ મહિના બાકી છે, ત્યારે ભારતના રજિસ્ટ્રાર જનરલ અને વસ્તી ગણતરી કમિશનર (RGI) ની કચેરી જાતિગત વસ્તી ગણતરી કરવા માટેની ચોક્કસ પદ્ધતિ અને પદ્ધતિ અંગે સઘન વિચારણા કરી રહી છે. આગામી વસ્તી ગણતરીમાં જાતિનો ડેટા પણ શામેલ કરવાનો છે, પરંતુ સરકાર તેને કેવી રીતે રેકોર્ડ કરવી તે અંગે અનેક વહીવટી અને નીતિગત પડકારોનો સામનો કરી રહી છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ગૃહ મંત્રાલય અને RGI હાલમાં બે મુખ્ય વિકલ્પો પર વિચાર કરી રહ્યા છેઃ એક ઓપન-એન્ડેડ ફોર્મેટ, જે નાગરિકોને સ્વ-રિપોર્ટ કરવાની અને તેમની જાતિની નોંધણી કરવાની મંજૂરી આપે છે; અને એક ડ્રોપ-ડાઉન મેનૂ, જે પહેલાથી જ માન્ય અને સૂચિત જાતિઓની નિﾍતિ સૂચિમાંથી ફક્ત પસંદગીઓને મંજૂરી આપે છે. જો કે, બંને વિકલ્પો સ્વાભાવિક રીતે નોંધપાત્ર વ્યવહારુ અને વૈચારિક જાટિલતાઓથી ભરપૂર છે.
પહેલા વિકલ્પ, ઓપન-એન્ડેડ ફોર્મેટ, ને અપનાવવાથી ૨૦૧૧ ની સામાજિક, આર્થિક અને જાતિ વસ્તી ગણતરી (SECC) ની અસ્તવ્યસ્ત પરિસ્થિતિ ફરીથી બનવાનું ગંભીર જોખમ રહેલું છે. ૨૦૧૧ ની વસ્તી ગણતરી દરમિયાન, જ્યારે લોકોને તેમની જાતિ સ્વ-નોંધણી કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, ત્યારે ડેટા ગુણવત્તા એટલી બગડી ગઈ હતી કે એક અધિકૃત જાતિ ડેટાબેઝ બનાવી શકાયો ન હતો.
૧૯૩૧ માં હાથ ધરવામાં આવેલી છેલ્લી વ્યાપક જાતિ વસ્તી ગણતરીમાં દેશભરમાં કુલ ૪,૧૪૭ જાતિઓ નોંધાઈ હતી. જો કે, ૨૦૧૧ SECC માં મજબૂત ચકાસણી પ્રણાલીના અભાવે, ૪.૬૭ મિલિયનથી વધુ વિવિધ જાતિના નામ નોંધાયા હતા. જોડણીની ભૂલો, સ્થાનિક અટકો અને પ્રાદેશિક ભિન્નતાઓએ ડેટાને એટલો મૂંઝવણમાં મૂક્યો કે કેન્દ્ર સરકારને આખરે આ કાચા જાતિ ડેટાના પ્રકાશનને રોકવાની ફરજ પડી.
એક વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, જાતિ વસ્તી ગણતરી ખૂબ જ જાટિલ અને સંવેદનશીલ કાર્ય છે. વિવિધ હિસ્સેદારો તરફથી અસંખ્ય સૂચનો અને વાંધા મળી રહ્યા છે, જેનો ગંભીરતાથી વિચાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. ૨૦૧૧ ના અનુભવને પુનરાવર્તિત કર્યા વિના સચોટ પદ્ધતિ શોધવા માટે ઘણી તકનીકોનું પરીક્ષણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. જાતિ જેવા સંવેદનશીલ મુદ્દા પર કોઈપણ વહીવટી ભૂલ મોટા રાજકીય વિવાદને જન્મ આપી શકે છે.
બીજો વિકલ્પ કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો તરફથી અન્ય પછાત વર્ગો (OBC) અને અન્ય જાતિઓની સત્તાવાર યાદીઓને જોડીને એકીકૃત ડ્રોપ-ડાઉન મેનૂ બનાવવાનું સૂચન કરે છે. નોંધનીય છે કે વસ્તી ગણતરી એપ્લિકેશન હાલમાં ફક્ત અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) માટે ડ્રોપ-ડાઉન વિકલ્પો પ્રદાન કરે છે, જ્યારે અન્ય તમામ અન્ય શ્રેણીમાં જૂથબદ્ધ છે.
ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ, પ્રસ્તાવિત નવું મોડેલ અન્ય શ્રેણીમાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત જાતિઓનું ડિજિટલ ડ્રોપ-ડાઉન મેનૂ પ્રદાન કરવાની યોજના ધરાવે છે, જે બેકએન્ડમાં RGI ડેટાબેઝ સાથે લિક કરવામાં આવશે. જોકે, રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) એ આ પ્રસ્તાવ સામે સખત વાંધો ઉઠાવ્યો છે.
ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ RSS ના એક અધિકારીએ કહ્યું હતું કે, આજે આપણી પાસે જે જાતિ માળખું છે તે મોટાભાગે બ્રિટિશરો દ્વારા તેમની વહીવટી સુવિધા માટે બનાવવામાં આવ્યું હતું. જો આજની વસ્તી ગણતરી એ જ યાદીઓ પર આધાર રાખે છે, તો તે બ્રિટિશ શાસન દ્વારા ભારતીય સમાજને વિભાજીત કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતી સામાજિક વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત બનાવશે. RSS નો વલણ એવો રહ્યો છે કે ભારતમાં જાતિ ઓળખ હંમેશા ગતિશીલ અને સ્થાનિક રહી છે.
નીતિગત તફાવતો અને તકનીકી પડકારો હોવા છતાં, સરકાર સ્પષ્ટ છે કે જાતિ વસ્તી ગણતરી હાથ ધરવામાં આવશે. સરકાર માને છે કે કોઈપણ અભિગમ પસંદ કરવામાં આવે તો પણ વ્યવહારિક મુશ્કેલીઓ અને પડકારો ઉભા થશે
(9:52 AM IST)
