મુંબઈ, તા.૦૫: દિપોત્સવી મહાપર્વના પ્રથમ દિવસે ઉજવાતા ધનતેરસના પવિત્ર અવસરે દર વર્ષે દેશભરના બજારો સોના-ચાંદીના ઝવેરાત અને નવા વાસણોની ખરીદીથી ઉભરાઈ જાય છે. લોકજીવનમાં ધનતેરસ માત્ર સંપત્તિ વધારવાનો તહેવાર નથી, પરંતુ ચિકિત્સા વિજ્ઞાન અને આર્થિક સમૃદ્ધિના અનોખા સમન્વયનું પ્રતીક છે. શાસ્ત્રો અને પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, સદીઓ પહેલાં ક્ષીરસાગરમાં થયેલા સમુદ્ર મંથન દરમિયાન કારતક વદ તેરસના દિવસે જ આયુર્વેદના પ્રણેતા ભગવાન ધન્વંતરિ પ્રગટ થયા હતા, ત્યારથી આ તિથિ પર નવી ધાતુઓ ખરીદવાની પરંપરા અવિરતપણે ચાલી આવે છે.

પૌરાણિક કથાઓના વિગતવાર ઇતિહાસ મુજબ, જ્યારે દેવો અને દાનવો દ્વારા સમુદ્ર મંથન કરવામાં આવ્યું ત્યારે ભગવાન ધન્વંતરિ પોતાના હાથમાં અમૃત અને જીવનરક્ષક ઔષધિઓથી ભરેલો કળશ લઈને બહાર આવ્યા હતા. શાસ્ત્રોમાં ઉલ્લેખ છે કે તેઓ જે પાત્ર લઈને પ્રગટ થયા હતા તે પીતળ એટલે કે બ્રાસ ધાતુનું સ્વરૂપ હતું. આયુર્વેદિક દ્રષ્ટિએ પીતળને સ્વાસ્થ્યવર્ધક, બેક્ટેરિયા-મુક્ત અને અત્યંત શુદ્ધ માનવામાં આવે છે, તેથી ધનતેરસે સોના-ચાંદી ઉપરાંત પીતળ કે તાંબાના વાસણો ખરીદવાનું વિશેષ મહત્વ છે.

આ સમુદ્ર મંથનની પવિત્ર ઘટનામાં માત્ર ધન્વંતરિ જ નહીં, પરંતુ ધનની અધિષ્ઠાત્રી દેવી લક્ષ્મી અને બ્રહ્માંડના ખજાનાના રક્ષક કુબેર દેવ પણ પ્રગટ થયા હતા. એક જ દિવસે આરોગ્યના દેવ, સમૃદ્ધિની દેવી અને ખજાનાના સ્વામીનો ત્રિવેણી સંગમ થવાને કારણે આ તિથિને આર્થિક દ્રષ્ટિએ સર્વોચ્ચ મુહૂર્ત માનવામાં આવે છે. માન્યતા છે કે આ દિવસે ઘરમાં નવી વસ્તુ લાવવાથી વૈભવ અને સ્થિર સંપત્તિમાં તેર ગણો વધારો થાય છે.

સમયના બદલાવ સાથે આ તહેવારની ખરીદીના સ્વરૂપમાં પણ મોટો બદલાવ આવ્યો છે. પ્રાચીન કાળમાં લોકો આ દિવસે તાંબા-પીતળના વાસણો, પૂજાનો કળશ કે માટીના દીવા ઘરમાં લાવીને નકારાત્મક ઊર્જા દૂર કરતા હતા. જ્યારે આધુનિક યુગમાં આ પરંપરાનો વ્યાપ વધીને સોના-ચાંદીના સિક્કા, દાગીના, વાહનો અને ઇલેક્ટ્રોનિક ગેજેટ્સની ખરીદી સુધી પહોંચ્યો છે, જેમાં સોના-ચાંદીને કટોકટીના સમયનું શ્રેષ્ઠ નાણાકીય સુરક્ષા-રોકાણ માનવામાં આવે છે.

ધનતેરસનો આ પર્વ માત્ર ખરીદી પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે આપણા સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક વારસા અને આરોગ્યના મૂલ્યોની યાદ અપાવે છે. આજના આધુનિક સમયમાં પણ લોકો પરંપરા અને આધુનિકતાનો સમન્વય કરીને આ તહેવારને ઉત્સાહપૂર્વક ઉજવે છે. નાણાકીય સ્થિરતા અને ઉત્તમ સ્વાસ્થ્યની કામના સાથે કરવામાં આવતી આ ખરીદી પારિવારિક સુખી જીવનનો આધાર બને છે.

આગામી સમયમાં પણ આ પૌરાણિક પરંપરા ભારતીય સંસ્કૃતિમાં અકબંધ રહેશે અને લોકો ઉત્સાહપૂર્વક ધનતેરસની ઉજવણી કરતા રહેશે. આ પર્વ આપણને સ્વાસ્થ્ય અને ધન બંનેના સંતુલિત મહત્વને સમજીને જીવનમાં આગળ વધવાની પ્રેરણા આપે છે, જે આ તહેવારનું સૌથી મોટું આધ્યાત્મિક અને વૈજ્ઞાનિક રહસ્ય છે.