રાજકોટ : છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી દેશના અલગ-અલગ શહેરોમાંથી પેટ્રોલ પંપો પર વાહનોની લાંબી કતારો અને "ડીઝલ નહીં" કે "પેટ્રોલ નહીં" લખેલા બોર્ડની તસવીરો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થઈ રહી છે. સામાન્ય જનતામાં એક પ્રકારનો ગભરાટ ફેલાયો છે કે શું દેશમાં ઇંધણની અછત સર્જાઈ છે? જોકે, કેન્દ્ર સરકારે આ તમામ અટકળોને પાયાવિહોણી ગણાવી છે અને વાસ્તવિક સ્થિતિ પરથી પડદો ઉઠાવ્યો છે.
સમસ્યા ઇંધણની અછત નથી, પણ 'મનસ્વીતા' છે
સરકારી આંકડાઓ મુજબ, ભારતમાં રિફાઇનિંગ ક્ષમતા સ્થાનિક માંગ કરતાં ઘણી વધારે છે. તો પછી આ કતારો કેમ? સરકારનું કહેવું છે કે વાસ્તવિક સમસ્યા બળતણની અછત નથી, પરંતુ કેટલીક ખાનગી કંપનીઓ અને ઔદ્યોગિક ગ્રાહકોની 'મનસ્વીતા' છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ વધ્યા હોવા છતાં, સરકારી તેલ કંપનીઓએ છૂટક ભાવમાં મોટો વધારો કર્યો નથી. પરિણામે, ઘણા ઔદ્યોગિક ગ્રાહકો સસ્તા છૂટક ઇંધણનો લાભ લેવા માટે સરકારી પંપો પર ઉમટી પડ્યા છે, જેના કારણે માંગ અને પુરવઠાનું સંતુલન બગડ્યું છે.
ઉત્પાદન ક્ષમતા માંગ કરતા અનેકગણી વધારે
ભારત પાસે હાલમાં વાર્ષિક 258.1 મિલિયન ટન રિફાઇનિંગ ક્ષમતા છે અને દેશમાં 22 મોટી રિફાઇનરીઓ કાર્યરત છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માં કુલ પેટ્રોલિયમ વપરાશ 243.2 મિલિયન ટન હતો, જે સ્પષ્ટ કરે છે કે ભારત માત્ર આત્મનિર્ભર જ નથી, પરંતુ એક મોટો ઇંધણ નિકાસકાર દેશ પણ છે. સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સપ્લાય ચેઇનમાં કોઈ સમસ્યા નથી, માત્ર ગ્રાહકોના ખરીદીના વર્તનમાં અચાનક આવેલા ફેરફારને કારણે પંપો પર દબાણ વધ્યું છે.
કાળાબજાર અને સંગ્રહખોરી કરનારાઓ હવે સાવધાન
આ સ્થિતિને કાબૂમાં લેવા માટે પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરી પોતે સતત દેખરેખ રાખી રહ્યા છે. કેન્દ્ર સરકારે તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને ખાસ તપાસ ટીમો (SIT) બનાવવાનો આદેશ આપ્યો છે. જેઓ ઇંધણની કાળાબજારી અથવા ગેરકાયદેસર સંગ્રહખોરી કરશે, તેમની સામે 'એસેન્શિયલ કોમોડિટીઝ એક્ટ' (ESMA) હેઠળ કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. સરકારે જનતાને અપીલ કરી છે કે તેઓ આવી અફવાઓ પર વિશ્વાસ ન કરે અને ગભરાઈને ઇંધણનો વધારાનો સંગ્રહ ન કરે.
તંત્ર દ્વારા હાલમાં પરિસ્થિતિને સામાન્ય બનાવવા માટે સતત પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે. આવનારા દિવસોમાં ઇંધણનો પુરવઠો સંપૂર્ણપણે સુનિશ્ચિત થઈ જશે. અત્યારે ગભરાવાને બદલે માત્ર જરૂરિયાત મુજબ જ ઇંધણ ભરાવવું એ જ હિતમાં છે.