રાજકોટ, તા.૨૩: આજના ડિજિટલ યુગમાં અને ભાગદોડ ભરેલી જિંદગીમાં માતા-પિતા માટે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે પોતાના નાનાં બાળકોને સારી આદતો કેવી રીતે શીખવવી? આજકાલ ઓનલાઈન ડિલિવરી એપ્સ, ફાસ્ટ લાઈફસ્ટાઈલ અને સતત બદલાતા ટાઈમટેબલના કારણે ઘરોમાં પરંપરાગત લય અને દિનચર્યા ગાયબ થઈ રહી છે. આવા સમયમાં બાળકોને માત્ર વઢવાથી કે સૂચનાઓ આપવાથી સુટેવો કેળવી શકાતી નથી.
તાજેતરમાં હાથ ધરાયેલા અભ્યાસો અને બાળ મનોવિજ્ઞાન ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, બાળકો વાતો સાંભળીને ઓછું પણ પોતાના માતા-પિતાને જોઈને વધુ શીખે છે. જેને "ઓસ્મોસિસ" અથવા અનુકરણ પદ્ધતિ કહેવામાં આવે છે. જો ઘરમાં માતા-પિતા પોતે ઘરના કામકાજ, સમયપાલન અને સ્વચ્છતા પ્રત્યે સભાન હશે, તો બાળકો આપોઆપ તે આદતો અપનાવતા થઈ જશે.
દિનચર્યા અને લયનું મહત્વ
બાળકો માટે રોજિંદી લય (Rhythm) ખૂબ જ જરૂરી છે. જ્યારે બાળકોને ખબર હોય છે કે આગળ શું થવાનું છે, ત્યારે તેમનામાં સુરક્ષા અને સ્થિરતાની ભૌતિક અને માનસિક ભાવના જાગે છે. 'વોલ્ડોર્ફ શિક્ષણશાસ્ત્ર' જેવા આધુનિક શૈક્ષણિક અભિગમો સૂચવે છે કે બાહ્ય સજા કે ઇનામ આપવાને બદલે સવારથી રાત સુધીની એક ચોક્કસ દિનચર્યા બનાવવી જોઈએ. હાથ ધોવા, પથારી સરખી કરવી, કે રમકડાં યોગ્ય જગ્યાએ મૂકવા માટે નાના કાવ્યો કે ગીતોનો ઉપયોગ બાળકોને આનંદથી કામ કરવા પ્રેરિત કરે છે.
ઘરના નાના કામોમાં બાળકોને ભાગીદાર બનાવો
આજના સમયમાં સ્માર્ટફોન અને ડિલિવરી સેવાઓના કારણે બાળકો ઘરમાં શારીરિક શ્રમ કે વ્યવહારુ કામોથી વંચિત રહે છે.
•    સાથે કામ કરવું: કરિયાણું ખરીદવા જવું, રસોઈમાં નાની મદદ કરવી કે વાસણ ગોઠવવા જેવા કામોમાં બાળકોને સાથે રાખો.
•    જવાબદારીનો અહેસાસ: બીજાનો કચરો ઉપાડવો કે સાર્વજનિક સ્થળોને સ્વચ્છ રાખવા જેવા પાઠ માત્ર શાળામાં જ નહીં, પરંતુ પ્રકૃતિના ખોળામાં કે પરિવાર સાથેના પ્રવાસ દરમિયાન રમત-રમતમાં શીખવી શકાય છે.
આંતરિક પ્રેરણા અને આત્મ-શિસ્ત
બાળપણમાં કેળવાયેલી સારી આદતોનો મુખ્ય ધ્યેય એ છે કે બાળક મોટું થઈને સ્વયં-સંચાલિત (Self-motivated) બને. જો નાનપણથી જ તેમને દરેક કામમાં મદદ કરવાની અને શિસ્તબદ્ધ રહેવાની ટેવ પાડવામાં આવે, તો પુખ્ત વયે તેમનામાં આત્મ-શિસ્ત અને નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા ઉત્તમ રીતે ખીલે છે.
ટૂંકમાં, બાળકોને સુટેવો શીખવવાની શ્રેષ્ઠ રીત એ નથી કે તેમને સતત આદેશો આપવામાં આવે, પરંતુ ઘરમાં એવું વાતાવરણ ઊભું કરવું જ્યાં શિસ્ત એ ભય કે બોજ નહીં, પરંતુ જીવનનો એક સહજ અને આનંદદાયક ભાગ બની જાય.