જયપુર: રાજસ્થાન હાઇકોર્ટે પતિ-પત્નીના ભરણપોષણ (Maintenance) ના કેસોમાં એક અત્યંત મહત્વનો અને દૂરગામી ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે ઠરાવ્યું છે કે જો પત્ની કામ કરતી હોય અને પોતાની આવક છુપાવતી હોય, તો પતિ તેની પત્નીના રોજગાર અને આવક સંબંધિત દસ્તાવેજો કોર્ટ દ્વારા મંગાવી શકે છે. ન્યાયમૂર્તિ બલજિંદર સિંહ સંધુની બેન્ચે સ્પષ્ટ કર્યું કે ન્યાયી નિર્ણય લેવા માટે પક્ષકારોની સાચી આર્થિક સ્થિતિ સામે આવવી અનિવાર્ય છે.
આ કેસની વિગત એવી છે કે એક પત્નીએ કોર્ટમાં ભરણપોષણની માંગ કરી હતી, પરંતુ પતિને શંકા હતી કે તેની પત્ની એક ખાનગી હોસ્પિટલમાં નર્સ તરીકે નોકરી કરે છે અને સારો પગાર મેળવે છે. પત્નીએ આ હકીકત કોર્ટથી છુપાવી રાખી હતી.
 
હોસ્પિટલે વિગતો આપવાનો ઇનકાર કર્યો, પણ કોર્ટે બતાવ્યો રસ્તો
જ્યારે પતિએ પત્નીના પગારની વિગતો મેળવવા સીધો હોસ્પિટલનો સંપર્ક કર્યો, ત્યારે હોસ્પિટલ પ્રશાસને પત્નીની પરવાનગી વગર માહિતી આપવાની મનાઈ કરી દીધી હતી. ત્યારબાદ પતિએ નીચલી અદાલત (ટ્રાયલ કોર્ટ) માં અરજી કરી હતી, પરંતુ ત્યાં પણ તેની માંગણી ફગાવી દેવામાં આવી હતી. ટ્રાયલ કોર્ટે કહ્યું હતું કે પુરાવા એકઠા કરવાની જવાબદારી પતિની છે.
રાજસ્થાન હાઇકોર્ટે આ વલણને ખોટું ગણાવ્યું અને કહ્યું:
•    કોર્ટની સત્તા: જ્યારે કોઈ મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજ ખાનગી સંસ્થા પાસે હોય અને વ્યક્તિ પોતે તે મેળવી ન શકતી હોય, ત્યારે ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા (BNSS) ની કલમ ૯૪ હેઠળ કોર્ટને તે દસ્તાવેજો સમન્સ દ્વારા મંગાવવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે.
•    રજનીશ વિરુદ્ધ નેહા કેસનો હવાલો: કોર્ટે સુપ્રીમ કોર્ટના પ્રખ્યાત 'રજનીશ વિરુદ્ધ નેહા' (૨૦૨૦) ના કેસને ટાંકીને કહ્યું કે ભરણપોષણના કેસોમાં બંને પક્ષોએ પોતાની સંપત્તિ અને આવકની સચોટ વિગતો જાહેર કરવી જ પડે.
 
સત્ય છુપાવનારાઓ માટે ચેતવણી સમાન ચુકાદો
હાઇકોર્ટે નોંધ્યું હતું કે પતિએ માહિતી મેળવવા માટે પ્રામાણિક પ્રયાસો કર્યા હતા અને જ્યારે તે નિષ્ફળ ગયો ત્યારે જ તેણે કોર્ટની મદદ માંગી, જે તર્કસંગત પગલું હતું. પત્નીની આવક કેસના ચુકાદા પર સીધી અસર કરે છે, તેથી હોસ્પિટલ પાસેથી તેના રોજગારના પુરાવા મંગાવવા એ ન્યાયના હિતમાં છે.
આ ચુકાદાથી એવા પતિઓને મોટી રાહત મળશે જેઓ પત્ની કમાતી હોવા છતાં ખોટી રીતે ભરણપોષણ ચૂકવવા મજબૂર બનતા હોય છે. હવે સત્ય છુપાવવું પક્ષકારો માટે મુશ્કેલ બનશે, કારણ કે કોર્ટ પોતે જ દસ્તાવેજોની ખરાઈ કરવા માટે કડક પગલાં ભરી શકશે.