નવી દિલ્હી: તા.14 ભારતમાં અત્યાર સુધી 6 થી 14 વર્ષના બાળકો માટે શિક્ષણનો અધિકાર (RTE) અમલમાં છે, પરંતુ હવે નાના ભૂલકાંઓ માટે પૂર્વ-પ્રાથમિક (Pre-Primary) શિક્ષણ પણ મફત અને ફરજિયાત બને તેવી શક્યતા છે. રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) 2020 ના અમલીકરણ અને 3 વર્ષથી વધુ ઉંમરના બાળકોને મફત શિક્ષણ આપવાની માંગ કરતી એક જાહેર હિતની અરજી (PIL) પર સુપ્રીમ કોર્ટે ગઈકાલે કેન્દ્ર સરકારને નોટિસ જારી કરી છે.
સુપ્રીમ કોર્ટની મહત્વની ટિપ્પણી
CJI સૂર્યકાંત અને ન્યાયાધીશ જોયમલ્યા બાગચીની બેન્ચે આ મામલાની ગંભીરતા જોતા કહ્યું હતું કે, "અમે આ વિષયની તપાસ કરવા માંગીએ છીએ." અરજદાર હરિપ્રિયા પટેલ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી આ અરજીમાં ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે કે બંધારણની કલમ 21A હેઠળ શિક્ષણના અધિકારમાં માત્ર સ્કૂલ મોકલવી પૂરતું નથી, પરંતુ પૂરતા શિક્ષકો, યોગ્ય માળખાગત સુવિધાઓ અને દિવ્યાંગ બાળકો માટેની સહાય પણ સામેલ હોવી જોઈએ.
શિક્ષણ નીતિ અને વાસ્તવિકતા વચ્ચેનું અંતર
અરજીમાં આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે કે NEP 2020 નો ઉદ્દેશ્ય ધોરણ 12 સુધી સમાન અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ આપવાનો છે, પરંતુ વાસ્તવિકતામાં સરકારી શાળાઓમાં હજુ પણ ઘણી ખામીઓ છે. અરજદારે જણાવ્યું કે:
•    જીડીપીના 6% શિક્ષણ પાછળ ખર્ચવાનું વચન હોવા છતાં ખરેખર માત્ર 3-4% જ ફાળવવામાં આવે છે.
•    પૂર્વ-પ્રાથમિક શિક્ષણને હાલમાં 'ફરજિયાત'ને બદલે માત્ર 'માર્ગદર્શક' તરીકે ગણવામાં આવે છે, જે બદલવું જરૂરી છે.
•    દુનિયાના 51 દેશોએ પહેલેથી જ પૂર્વ-પ્રાથમિક શિક્ષણ મફત કરી દીધું છે, તો ભારત કેમ પાછળ રહે?
સમગ્ર દેશમાં સમાન ધોરણોની માંગ
અરજદારે સુપ્રીમ કોર્ટ પાસે એવી પણ માંગ કરી છે કે દેશની તમામ શાળાઓમાં વિદ્યાર્થી-શિક્ષક ગુણોત્તર (PTR), બજેટ અને સુવિધાઓની વિગતો જાહેર કરવામાં આવે. આ ઉપરાંત, શિક્ષણની ગુણવત્તા પર નજર રાખવા માટે એક 'સ્વતંત્ર રાષ્ટ્રીય શાળા શિક્ષણ દેખરેખ સત્તામંડળ' બનાવવાની પણ વિનંતી કરી છે.
જો સુપ્રીમ કોર્ટ આ અરજીના પક્ષમાં નિર્ણય લે છે, તો આવનારા સમયમાં પૂર્વ-પ્રાથમિક શિક્ષણ એ માત્ર ખાનગી શાળાઓનો વ્યવસાય નહીં રહેતા, દેશના દરેક ગરીબ બાળકનો મૂળભૂત અધિકાર બની જશે. હવે આ મામલે કેન્દ્ર સરકાર શું જવાબ આપે છે તેના પર સૌની મીટ મંડાયેલી છે.