(મુંબઈ): મુંબઈ જેવા મહાનગરમાં જ્યાં જિંદગી રોકેટ ગતિએ દોડે છે, ત્યાં એક બીમારી એવા વર્ગને ચૂપચાપ કોરી રહી છે જેની કોઈ નોંધ નથી લેતું. ટીબી (ટ્યુબરક્યુલોસિસ) - એક એવી બીમારી જે ગરીબ અને મધ્યમવર્ગીય મહિલાઓ માટે માત્ર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા નથી, પરંતુ એક સામાજિક સંઘર્ષ બની ગઈ છે. પ્રણાલીગત અસમાનતાઓ અને પરિવારની જવાબદારીઓના પહાડ નીચે દબાયેલી મહિલાઓ ટીબીના અપ્રમાણસર બોજ હેઠળ જીવન વિતાવી રહી છે.
સવારના 4 વાગ્યાથી શરૂ થતો સંઘર્ષ
ગોવંડીમાં રહેતી દિવ્યાની દિનચર્યા એ લાખો મુંબઈકર મહિલાઓની કહાની છે. સવારના 4 વાગ્યે ઉઠીને પતિ માટે રસોઈ, ઘરની સાફ-સફાઈ, પાણી ભરવું અને બાળકોને શાળાએ તૈયાર કરવા - આ તમામ કાર્યોની વચ્ચે પોતાના શરીરની પીડાને નજરઅંદાજ કરવી એ તેમની મજબૂરી બની જાય છે. જ્યારે દિવ્યાને ગરદન પર ગાંઠો દેખાઈ, ત્યારે તેણે પરિવારની જવાબદારીઓ આગળ પોતાની પીડાને મહત્વ ન આપ્યું. સમયસર નિદાન ન થવું એ આ મહિલાઓ માટે એક સામાન્ય વાત બની ગઈ છે.
નિદાનમાં વિલંબ: શું માત્ર લાપરવાહી છે?
દિવ્યાની કહાની એક ભયાનક સત્ય તરફ ઈશારો કરે છે. 2010માં એકવાર ટીબીની સારવાર લીધા બાદ ફરી જ્યારે લક્ષણો દેખાયા, ત્યારે શરૂઆતમાં ડૉક્ટરોએ પણ તેને ગંભીરતાથી ન લીધી. યોગ્ય નિદાન સુધી પહોંચતા સુધીમાં તે ચાર મહિના મોડી પડી ગઈ હતી. મુંબઈની આ ભીડભાડ વાળી વસ્તીઓમાં મહિલાઓ માટે પોતાની સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ વિશે વાત કરવી એ હજુ પણ એક સામાજિક કલંક (Stigma) ગણાય છે. જ્યારે આખરે એક મહિલા ડૉક્ટરે તેનું સાચું નિદાન કર્યું, ત્યારે તેની સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની ચૂકી હતી.
પરિવાર અને સમાજ વચ્ચે દબાયેલું સ્વાસ્થ્ય
મુંબઈમાં ઘણી મહિલાઓ માટે પોતાની બીમારીને સ્વીકારવી એ આર્થિક મુસીબતને આમંત્રણ આપવા જેવું છે. કામ પર જવું, ઘર ચલાવવું અને સારવાર કરાવવી – આ ત્રિકોણમાં મહિલાનું સ્વાસ્થ્ય સૌથી છેલ્લે આવે છે. ડોક્ટરો કહે છે કે નિદાનમાં થતો આ વિલંબ ટીબીના જીવાણુઓને વધુ ફેલાવવામાં મદદ કરે છે, જે માત્ર વ્યક્તિ માટે જ નહીં પરંતુ તેના આખા પરિવાર માટે જોખમી છે.
પરિવર્તનની જરૂરિયાત
આ મુદ્દો માત્ર દિવ્યાનો નથી, પરંતુ મુંબઈની અનેક મહિલાઓની વાસ્તવિકતા છે. નિદાન માટેની સુવિધાઓ સરળ હોવા છતાં, સામાજિક અવરોધો અને કામના બોજને કારણે મહિલાઓ પાછળ રહી જાય છે. શું મુંબઈ જેવા આધુનિક શહેરમાં મહિલાઓ માટે આરોગ્યના દરવાજા સાચી રીતે ખુલેલા છે? આ પ્રશ્ન આજે પણ વિચારવા જેવો છે.