નવી દિલ્‍હી,તા.૨: હાથમાં પ્રતિષ્ઠિત ડિગ્રી, ઓફિસમાં મેનેજરનું પદ, પણ ઘરે પાછા ફરતાની સાથે જ એ જ જૂના રસોડાના કામકાજ! કેન્‍દ્ર સરકારનો તાજેતરનો ભારતમાં મહિલાઓ અને પુરુષો ૨૦૨૫ રિપોર્ટ ભારતીય મહિલાઓના આ બેવડા જીવનનું ચોંકાવનારું ચિત્ર રજૂ કરે છે. રિપોર્ટમાં દર્શાવેલ ડેટા દર્શાવે છે કે દેશની દીકરીઓ શિક્ષણ અને કમાણીમાં છોકરાઓ કરતાં વધુ પ્રદર્શન કરી રહી છે, જ્‍યારે ઘરકામની વાત આવે છે, ત્‍યારે તેઓ હજુ પણ પુરુષો કરતાં ત્રણ ગણાથી વધુ સમય વિતાવે છે.મહિલાઓ ઘરકામમાં દરરોજ સરેરાશ ૨૮૯ મિનિટ વિતાવે છે, જ્‍યારે પુરુષો ફક્‍ત ૮૮ મિનિટ વિતાવે છે. મહિલાઓને હવે આજીવિકા મેળવવા માટે ઘરની બહાર વધુ સમય વિતાવવો પડે છે. દેશની આર્થિક પ્રવૃત્તિઓમાં મહિલાઓનું યોગદાન વધી રહ્યું છે. આંકડા અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MoSPI) એ મહિલા અને પુરુષો ૨૦૨૫ ના અહેવાલમાં મહિલાઓની આર્થિક ભાગીદારી અંગે આ હકીકતો જાહેર કરી છે.

કેન્‍દ્ર સરકારના આંકડા મંત્રાલય (MoSPI)નો આ રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે ભારતીય મહિલાઓ હવે માત્ર શિક્ષણમાં જ નહીં પરંતુ વરિષ્ઠ હોદ્દાઓ પર પણ પોતાની છાપ છોડી રહી છે. પરંતુ આ સફળતા પાછળ, એક કઠોર વાસ્‍તવિકતા છેઃ તેઓ હજુ પણ ઘરકામનો સૌથી મોટો બોજ સહન કરે છે.

શિક્ષણ ક્ષેત્રના સમાચાર ખૂબ જ પ્રોત્‍સાહક છે. રિપોર્ટ અનુસાર, ઉચ્‍ચ શિક્ષણમાં મહિલાઓની નોંધણી પુરુષો કરતાં ઝડપથી વધી છે. જ્‍યારે પુરુષોનો નોંધણી દર ૨૮.૯ છે, ત્‍યારે મહિલાઓએ ૩૦.૨ ના આંકડા સાથે તેમને પાછળ છોડી દીધા છે. આ પણ એક સકારાત્‍મક સંકેત છે કે શાળાના દરેક સ્‍તરે છોકરાઓ અને છોકરીઓની સંખ્‍યા હવે સમાન છે.

મહિલાઓએ તેમની કારકિર્દીમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે. મેનેજરીયલ હોદ્દાઓ પર મહિલાઓની સંખ્‍યામાં આﾍર્યજનક રીતે ૧૦૨.૫૪% નો વધારો થયો છે. જોકે, રિપોર્ટનો સૌથી આﾍર્યજનક પાસું સમય વ્‍યવસ્‍થાપન સાથે સંબંધિત છે.

માહિતી અનુસાર, મહિલાઓ દરરોજ સરેરાશ ૨૮૯ મિનિટ પગાર વગરના ઘરકામમાં વિતાવે છે. તેનાથી વિપરીત, પુરુષો ઘરકામમાં માત્ર ૮૮ મિનિટનું યોગદાન આપે છે. આનો અર્થ એ થયો કે ઓફિસમાં બોસ બન્‍યા પછી પણ, મહિલાઓ ઘરની જવાબદારીઓનો મોટો ભાગ નિભાવવાનું ચાલુ રાખે છે. દરમિયાન, પુરુષો માટે, આ જ સમયગાળા દરમિયાન આ આંકડો ૭૩.૮૦ ટકા હતો. વધુમાં, શ્રમ બળ ભાગીદારી દર (LFPR) માં પણ સુધારો થયો છે, ગ્રામીણ મહિલાઓની ભાગીદારી ૩૭.૫% થી વધીને ૪૫.૯% થઈ છે.

અહેવાલના અન્‍ય મુખ્‍ય હાઇલાઇટ્‍સમાં દેશનો સુધારેલ જાતિ ગુણોત્તર શામેલ છે. જન્‍મ સમયે લિગ ગુણોત્તર ૯૦૪ થી વધીને ૯૧૭ થયો છે, જે બદલાતી સામાજિક માનસિકતા દર્શાવે છે.

લિગ ગુણોત્તર ૨૦૧૭-૧૯માં જન્‍મ સમયે લિગ ગુણોત્તર ૯૦૪ હતો અને હવે ૨૦૨૧-૨૩માં તે સુધરીને ૯૧૭ થયો છે.

ઉચ્‍ચ શિક્ષણ ઉચ્‍ચ શિક્ષણમાં મહિલાઓ માટે કુલ નોંધણી ગુણોત્તર (GER) વધીને ૩૦.૨ થયો છે, જે પુરુષો (૨૮.૯) કરતા વધારે છે.

શાળા શિક્ષણ દેશે પ્રાથમિકથી ઉચ્‍ચ માધ્‍યમિક સુધી, શાળાના દરેક સ્‍તરે લિગ સમાનતા પ્રાપ્ત કરી છે.

મંત્રાલય માને છે કે આ ડેટા નીતિ નિર્માતાઓ અને સંશોધકોને ભવિષ્‍યમાં વધુ સમાવિષ્ટ અને લિગ-સંવેદનશીલ વ્‍યૂહરચના વિકસાવવામાં મદદ કરશે. સંપૂર્ણ અહેવાલ મંત્રાલયની સત્તાવાર વેબસાઇટ (mospi.gov.in) પર ઉપલબ્‍ધ છે.

મહિલાઓ ઘરકામમાં દરરોજ સરેરાશ ૨૮૯ મિનિટ વિતાવે છે, જ્‍યારે પુરુષો ફક્‍ત ૮૮ મિનિટ વિતાવે છે. મહિલાઓને હવે આજીવિકા મેળવવા માટે ઘરની બહાર વધુ સમય વિતાવવો પડે છે. દેશની આર્થિક પ્રવૃત્તિઓમાં મહિલાઓનું યોગદાન વધી રહ્યું છે. આંકડા અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MoSPI) એ મહિલા અને પુરુષો ૨૦૨૫ ના અહેવાલમાં મહિલાઓની આર્થિક ભાગીદારી અંગે આ હકીકતો જાહેર કરી છે.

આ મુજબ, ૨૦૧૯ થી ૨૦૨૪ સુધી પુરુષો દ્વારા પગાર વગરના કામમાં દરરોજ વિતાવતો સરેરાશ સમય વધ્‍યો છે. મહિલાઓ દ્વારા પગાર વગરના કામમાં વિતાવતો સરેરાશ સમય પણ વધ્‍યો છે. આનો અર્થ એ છે કે હવે તેમને આવક મેળવવા માટે પહેલા કરતાં વધુ કામ કરવું પડશે. ૧૫ વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના પુરુષો અને ષીઓ માટે શ્રમ બળ ભાગીદારી દર (LFPR) વધ્‍યો છે. ગ્રામીણ મહિલાઓમાં LFPR સૌથી વધુ વધ્‍યો છે, ખાસ કરીને ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૫ ના સમયગાળા દરમિયાન ૩૭.૫ ટકાથી ૪૫.૯ ટકા થયો છે. ૨૦૨૫ માં ૧૫ વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના લોકો માટે વસ્‍તી-વર્કફોર્સનો ગુણોત્તર પુરુષો માટે ૭૬.૬ ટકા અને ષીઓ માટે ૩૮.૮ ટકા છે. શહેરી વિસ્‍તારો કરતાં ગ્રામીણ વિસ્‍તારોમાં બંને જાતિઓ માટે કાર્યબળ-વર્કફોર્સનો ગુણોત્તર વધારે છે.