નવી દિલ્હી : વિશ્વપ્રસિદ્ધ અને કરોડો વાચકોના હૃદય પર રાજ કરનારા બ્રિટિશ નવલકથાકાર લોર્ડ જેફ્રી આર્ચરનું સોમવાર, ૦૫ ઓક્ટોબરના રોજ ૮૬ વર્ષની વયે અવસાન થયું છે. પોતાની રોમાંચક કથાશૈલી માટે જાણીતા આર્ચર ભારતીય સાહિત્યપ્રેમીઓમાં અત્યંત લોકપ્રિય હતા. તેમની નવી નવલકથાઓ વિશ્વભરમાં ઉપલબ્ધ થાય તે પહેલાં ભારતમાં રિલીઝ કરવામાં આવતી હતી, જે આંતરરાષ્ટ્રીય સાહિત્ય જગતમાં એક અત્યંત અસામાન્ય અને રસપ્રદ વ્યૂહરચના ગણવામાં આવતી હતી. આર્ચરના અવસાન બાદ ભારતના લાખો વાચકો અને સાહિત્ય જગતના અગ્રણીઓ તેમને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પી રહ્યા છે.

પોતાના પુસ્તકો બ્રિટન અને અમેરિકા કરતાં પણ પહેલાં ભારતમાં લોન્ચ કરવા પાછળનું મુખ્ય કારણ આપતાં તેમણે ભૂતકાળમાં આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે, ભારતમાં ચાલી રહેલું અનધિકૃત પાઇરેટેડ પુસ્તકોનું માર્કેટ ખૂબ જ સક્રિય હતું. જો પ્રકાશકો પુસ્તકો પહેલાં ભારતમાં ન લાવે, તો પાઇરેટ્સ વિદેશમાંથી નકલો મેળવીને અધિકૃત પુસ્તકો સ્ટોર પર પહોંચે તે પહેલાં જ રસ્તાઓ પર અડધા ભાવે વેચવા મૂકી દેતા હતા. આ વેપારી પાઇરેસી માર્કેટને માત આપવા તેમણે પોતાના પબ્લિશર્સ સાથે મળીને હંમેશાં ભારતને પ્રથમ પ્રાથમિકતા આપી હતી.

આર્ચરનો મુંબઈની મુલાકાત દરમિયાનનો એક યાદગાર કિસ્સો પણ ખૂબ જ જાણીતો છે, જ્યારે ટ્રાફિકમાં ફસાયેલી તેમની કાર પાસે એક નાનો છોકરો પુસ્તકો વેચવા આવ્યો હતો. તે છોકરાએ આર્ચરને જ પૂછ્યું હતું કે, "શું તમને જેફ્રી આર્ચરનું લેટેસ્ટ પુસ્તક જોઈએ છે?" ત્યારે રમૂજી અંદાજમાં નવલકથાકારે જવાબ આપ્યો હતો કે, "હું પોતે જ લેટેસ્ટ જેફ્રી આર્ચર છું." આ ઘટના દર્શાવે છે કે વિદેશમાં પ્રકાશન થયાના ગણતરીના દિવસોમાં જ આંતરરાષ્ટ્રીય બેસ્ટસેલર્સ મુંબઈના રસ્તાઓ સુધી કેટલી ઝડપથી પહોંચી જતા હતા.

ભારત તેમના માટે માત્ર એક વેપારી બજાર ન રહેતાં ભાવનાત્મક સ્થળ બની ગયું હતું, કારણ કે તેમના અગાઉના ૨૪ પુસ્તકો ભારતીય બેસ્ટસેલર ચાર્ટમાં પ્રથમ ક્રમે રહ્યા હતા. મુંબઈમાં યોજાયેલા કાર્યક્રમોમાં હજારોની સંખ્યામાં ઉમટી પડતી ભીડ જોઈને તેમણે કહ્યું હતું કે, વિશ્વમાં ક્યાંય તેમને આટલો પ્રેમ મળતો નથી. ભારત સાથેના આ સંબંધોને કારણે જ તેમની 'એન્ડ ધેરબાય હેંગ્સ અ ટેલ' અને 'ક્લિફ્ટન ક્રોનિકલ્સ' શ્રેણીમાં મુંબઈ અને ભારતીય પાત્રોને વાર્તાનું મુખ્ય કેન્દ્ર બનાવવામાં આવ્યા હતા.

અભૂતપૂર્વ લોકપ્રિયતા ધરાવતા જેફ્રી આર્ચર પોતે પણ ભારતીય સાહિત્યના ખૂબ મોટા પ્રશંસક હતા. તેઓ જાણીતા ભારતીય લેખક આર.કે. નારાયણના લખાણોથી ભારે પ્રભાવિત હતા અને 'માલગુડી ડેઝ'ને અસાધારણ પ્રતિભાની કૃતિ ગણાવતા હતા. તેમણે અનેક મંચ પરથી આર.કે. નારાયણને નોબેલ પુરસ્કાર મળવો જોઈતો હતો તેવી લાગણી વ્યક્ત કરી હતી. વિશ્વભરમાં ૩૦૦ મિલિયન (૩૦ કરોડ)થી વધુ પુસ્તકો વેચવાનો અજોડ રેકોર્ડ ધરાવતા આ લેખકે જીવનના અંતિમ ક્ષણો સુધી પોતાનું લેખનકાર્ય ચાલુ રાખ્યું હતું.

તેમના નિધનથી વૈશ્વિક સાહિત્ય ક્ષેત્રે એક ક્યારેય ન પુરાય તેવી ખોટ પડી છે. સાહિત્યપ્રેમીઓ અને સોશિયલ મીડિયા પર તેમના ફેન્સ બાળપણની યાદો અને તેમની સાથે થયેલી રૂબરૂ મુલાકાતોના સંસ્મરણો શેર કરીને શ્રદ્ધાંજલિ આપી રહ્યા છે. ધી ક્લિફ્ટન ક્રોનિકલ્સ, ધ કેન એન્ડ એબલ અને ધ ઈલેવનથ કમાન્ડમેન્ટ જેવી કાલજયી કૃતિઓ આપનારા આ મહાન લેખકની યાદો તેમના પુસ્તકોના માધ્યમથી ભારતીય વાચકોના હૃદયમાં કાયમ માટે જીવંત રહેશે.