નવી દિલ્‍હી તા.૧૦: વિશ્વના સૌથી શક્‍તિશાળી જૂથોમાંના એક, બ્રિક્‍સનું ૧૮મું શિખર સંમેલન ૧૨ અને ૧૩ સપ્‍ટેમ્‍બર, ૨૦૨૬ ના રોજ નવી દિલ્‍હીના ભારત મંડપમ ખાતે યોજાઈ રહ્યું છે. આ બેઠક ખાસ છે કારણ કે બ્રિક્‍સે ૨૦ વર્ષ પૂર્ણ કર્યા છે. આ પહેલી વાર છે જ્‍યારે ૧૧ સભ્‍ય દેશોનું આખું જૂથ વિશ્વનો ચહેરો બદલવાની ચર્ચા કરવા માટે એકસાથે મળશે. આ વખતે વડા પ્રધાન નરેન્‍દ્ર મોદી બ્રિક્‍સના પ્રમુખ છે. આ ચોથી વખત છે જ્‍યારે ભારતે આ જૂથનું નેતૃત્‍વ સંભાળ્‍યું છે.

ભારત આ અઠવાડિયે રાજધાની દિલ્‍હીમાં ૧૮મા બ્રિક્‍સ સમિટનું આયોજન કરવા માટે તૈયાર છે. ૧૨-૧૩ સપ્‍ટેમ્‍બર, ૨૦૨૬ ના રોજ રાજધાનીના ભારત મંડપમ ખાતે યોજાનાર આ મહત્‍વપૂર્ણ સમિટમાં બ્રિક્‍સ સભ્‍ય અને ભાગીદાર દેશોના નેતાઓ તેમજ અન્‍ય ઘણા નેતાઓને આઉટરીચ માટે એકત્ર કરવામાં આવશે.

આ વર્ષે, ભારત બ્રિક્‍સનું અધ્‍યક્ષપદ ધરાવે છે. થીમ શક્‍તિ, નવીનતા, સહયોગ અને ટકાઉપણું માટે નિર્માણ છે. બે દિવસીય સમિટ દરમિયાન, નેતાઓ વૈશ્વિક અને પ્રાદેશિક મુદ્દાઓ પર મંતવ્‍યો શેર કરશે અને સહિયારી પ્રાથમિકતાઓ પર બ્રિક્‍સમાં સહયોગને મજબૂત બનાવવા અંગે ચર્ચા કરશે.

આ વર્ષે ભારતની અધ્‍યક્ષતામાં, બ્રિક્‍સ વ્‍યૂહાત્‍મક ભાગીદારીને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે ભારતના ૨૫ થી વધુ શહેરોમાં ૩૫૦ થી વધુ બેઠકો અને ઉચ્‍ચ-સ્‍તરીય બેઠકો યોજાઈ છે. બ્રિક્‍સના નાણાં પ્રધાનો અને સેન્‍ટ્રલ બેંક ગવર્નરોની અંતિમ બેઠક ૯-૧૦ સપ્‍ટેમ્‍બરના રોજ મુંબઈમાં યોજાશે. મુંબઈમાં આ બેઠકમાં બ્રિક્‍સ સભ્‍ય દેશોના નાણાં પ્રધાનો અને સેન્‍ટ્રલ બેંક ગવર્નર હાજરી આપશે. આ બેઠક બ્રિક્‍સ નેતાઓની સમિટના થોડા દિવસો પહેલા થઈ રહી છે.

BRICS ની રચના ૨૦૦૬ માં એક અનૌપચારિક જૂથ તરીકે થઈ હતી, અને તેનું પ્રથમ ઔપચારિક શિખર સંમેલન ૧૬ જૂન, ૨૦૦૯ ના રોજ યોજાયું હતું. BRICS વિશ્વભરના ૧૧ મુખ્‍ય વિકાસશીલ દેશોને એકસાથે લાવે છેઃ બ્રાઝિલ, ચીન, ઇજિપ્ત, ઇથોપિયા, ભારત, ઇન્‍ડોનેશિયા, ઈરાન, રશિયા, સાઉદી અરેબિયા, દક્ષિણ આફ્રિકા અને સંયુક્‍ત આરબ અમીરાત. તે વૈશ્વિક અને પ્રાદેશિક મહત્‍વના સમકાલીન મુદ્દાઓ પર સંવાદ અને સહયોગ માટે ઉપયોગી પ્‍લેટફોર્મ તરીકે સેવા આપે છે.

ભારત BRICS નો સ્‍થાપક સભ્‍ય છે અને અગાઉ ત્રણ વખત તેનું અધ્‍યક્ષપદ સંભાળી ચૂક્‍યો છેઃ ૨૦૧૨, ૨૦૧૬ અને ૨૦૨૧ માં. ભારત ૧ જાન્‍યુઆરી, ૨૦૨૬ ના રોજ ચોથી વખત BRICS નું પ્રમુખપદ સંભાળશે. આ વર્ષે, BRICS તેની સ્‍થાપનાના ૨૦ વર્ષની ઉજવણી કરે છે.

BRICS ભારત, ચીન અને રશિયાને એકસાથે લાવે છે, અને તેમને વિકાસશીલ વિશ્વના મુખ્‍ય અર્થતંત્રો અને ઊર્જા ઉત્‍પાદક દેશો સાથે પણ જોડે છે. આ જૂથ ભારતને વિકાસશીલ અને ઉભરતી અર્થવ્‍યવસ્‍થાઓના અવાજ તરીકે પોતાને સ્‍થાપિત કરવા માટે એક મહત્‍વપૂર્ણ પ્‍લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે, જે તેની વિદેશ નીતિનો મુખ્‍ય ઉદ્દેશ છે. BRICS ભારતને યુનાઇટેડ સ્‍ટેટ્‍સ, યુરોપ, જાપાન, ઓસ્‍ટ્રેલિયા અને અન્‍ય દેશો સાથેની ભાગીદારી છોડી દીધા વિના ચીન અને રશિયા સાથે જોડાવાની મંજૂરી આપે છે.

આ જૂથે સતત સંયુક્‍ત રાષ્ટ્ર (UN), આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળ (IMF) અને વિશ્વ બેંક જેવી સંસ્‍થાઓમાં સુધારાની માંગ કરી છે. તેઓ દલીલ કરે છે કે આ સંસ્‍થાઓનું કાર્ય ઉભરતી અર્થવ્‍યવસ્‍થાઓની આર્થિક શક્‍તિને પર્યાપ્ત રીતે પ્રતિબિબિત કરતું નથી.

આ વર્ષે BRICS સમિટમાં ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિગની અપેક્ષિત ભાગીદારી મહત્‍વપૂર્ણ છે, કારણ કે તે મુશ્‍કેલ ભારત-ચીન સંબંધોને સંચાલિત કરવામાં નોંધપાત્ર સહાય પૂરી પાડી શકે છે. Enso ગ્રુપના મેનેજિંગ ડિરેક્‍ટર અને Enso ફાઉન્‍ડેશનના પ્રમુખ વૈભવ માલૂ સૂચવે છે કે ભારતે નિકાસ ચુકવણી ઝડપી બનાવવા, પ્રમાણપત્રની મુશ્‍કેલીઓ ઘટાડવા અને માળખાગત પ્રોજેક્‍ટ્‍સ માટે ભંડોળ સુરક્ષિત કરવા માટે તેના BRICS પ્રમુખપદનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.

બ્રિક્‍સની રચના B-R-I-C-S નામના સંક્ષિપ્ત શબ્‍દ પરથી થઈ હતી, જેનો અર્થ બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત, ચીન અને દક્ષિણ આફ્રિકા થાય છે. ૨૦૨૪ અને ૨૦૨૫માં તેનો નોંધપાત્ર વિકાસ થયો, જેમાં પાંચ નવા દેશોનો ઉમેરો થયો

ઇજિપ્ત ઇથોપિયા ઇરાન સાઉદી અરેબિયા સંયુક્‍ત આરબ અમીરાત (UAE)

ઇન્‍ડોનેશિયા જાન્‍યુઆરી ૨૦૨૫માં પૂર્ણ સભ્‍ય બન્‍યું, જેનાથી કુલ સભ્‍ય દેશોની સંખ્‍યા ૧૧ થઈ ગઈ.

૧૦ ભાગીદાર દેશો પણ છેઃ બેલારુસ, બોલિવિયા, ક્‍યુબા, કઝાકિસ્‍તાન, મલેશિયા, નાઇજીરીયા, થાઇલેન્‍ડ, યુગાન્‍ડા, ઉઝબેકિસ્‍તાન અને વિયેતનામ. આ પૂર્ણ સભ્‍ય નથી પણ BRICSના ક્ષેત્રમાં આવે છે.

૧૧ BRICS દેશો વિશ્વની લગભગ અડધી વસ્‍તી (લગભગ ૪૭%) અને વૈશ્વિક ઞ્‍ઝભ્‍ના આશરે ૪૦% ભાગને આવરી લે છે. આનો અર્થ એ થયો કે વિશ્વની અડધી શક્‍તિ એક જ પ્‍લેટફોર્મ પર એકઠી થઈ છે.

૧૧ દેશોના નેતાઓ બ્રિક્‍સમાં ભાગ લેશે. જોકે, મોટાભાગના દેશોએ હજુ સુધી તેમની ભાગીદારીની પુષ્ટિ કરી નથી

રશિયાઃ રાષ્ટ્રપતિ વ્‍લાદિમીર પુતિન, ક્રેમલિન દ્વારા પુષ્ટિ આપવામાં આવી છે. એક વર્ષમાં પુતિનની આ બીજી ભારત મુલાકાત હશે.

મીડિયા અને સૂત્રો અનુસાર, નીચેના નેતાઓ હાજરી આપે તેવી શક્‍યતા છેઃ

ચીનઃ રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિગ આશરે ૪૦૦ અધિકારીઓ સાથે આવે તેવી અપેક્ષા છે

દક્ષિણ આફ્રિકાઃ રાષ્ટ્રપતિ સિરિલ રામાફોસા

ઇજિપ્તઃ રાષ્ટ્રપતિ અબ્‍દેલ ફત્તાહ અલ-સીસી

ઇન્‍ડોનેશિયાઃ રાષ્ટ્રપતિ પ્રબોવો સુબિયાન્‍ટો

ઈરાનઃ રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્‍કિયાન

ઇથોપિયાઃ પ્રધાનમંત્રી અબી અહેમદ

બેલારુસઃ રાષ્ટ્રપતિ એલેક્‍ઝાન્‍ડર લુકાશેન્‍કો

કઝાકિસ્‍તાનઃ રાષ્ટ્રપતિ કાસિમ-જોમાર્ટ ટોકાયેવ

મલેશિયાઃ પ્રધાનમંત્રી અનવર ઇબ્રાહિમ

થાઇલેન્‍ડઃ પ્રધાનમંત્રી અનુતિન ચાર્નવિરાકુલ

સંયુક્‍ત રાષ્ટ્ર (યુએન): મહાસચિવ એન્‍ટોનિયો ગુટેરેસ હાજરી આપે તેવી અપેક્ષા છે.

ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ ભારતની અધ્‍યક્ષતામાં યોજાનાર બ્રિક્‍સ સમિટમાં ભાગ લેવા માટે નવી દિલ્‍હી આવી રહ્યા છે. તેઓ ૧૨ સપ્‍ટેમ્‍બરે પીએમ મોદી સાથે દ્વિપક્ષીય મુલાકાત પણ કરી શકે છે, જે બ્રિક્‍સ સમિટનો પહેલો દિવસ છે. બંને નેતાઓ વચ્‍ચેની મુલાકાત બ્રિક્‍સ સમિટની બાજુમાં થશે. ગયા વર્ષે SCO બેઠક પછી આ બંને નેતાઓ વચ્‍ચેની પહેલી મુલાકાત હશે.

ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિગ ૧૨ અને ૧૩ સપ્‍ટેમ્‍બરના રોજ યોજાનાર ૧૮મા બ્રિક્‍સ સમિટમાં ભાગ લેવા માટે ભારત પહોંચશે. લગભગ સાત વર્ષ પછી આ તેમની ભારત મુલાકાત છે. તેથી, બંને દેશો વચ્‍ચેના સંબંધોના સંદર્ભમાં મોદી-શીની મુલાકાત પર નજીકથી નજર રાખવામાં આવશે.

બ્રાઝિલઃ રાષ્ટ્રપતિ લુલા હાજરી આપી રહ્યા નથી કારણ કે ઓક્‍ટોબર ૨૦૨૬ માં બ્રાઝિલમાં સામાન્‍ય ચૂંટણીઓ યોજાઈ રહી છે. લુલા ત્‍યાં પ્રચારમાં વ્‍યસ્‍ત છે. બ્રાઝિલનું પ્રતિનિધિત્‍વ વિદેશ પ્રધાન મૌરો વિએરા કરશે.

યુએઈઃ રાષ્ટ્રપતિના સ્‍થાને અબુ ધાબીના ક્રાઉન પ્રિન્‍સ ખાલિદ બિન મોહમ્‍મદ અલ નાહ્યાન હાજરી આપી રહ્યા છે.

સાઉદી અરેબિયાઃ હજુ સુધી સ્‍પષ્ટ નથી કે કયા સ્‍તરે ભાગીદારી થશે. આનો અર્થ એ છે કે ૧૧ માંથી લગભગ ૮-૯ દેશો તેમના ટોચના નેતાઓને મોકલી રહ્યા છે. આ બ્રિક્‍સના ઇતિહાસમાં સૌથી મોટું અને સૌથી શક્‍તિશાળી સમિટ બનવા જઈ રહ્યું છે.

૨૦૨૬ ની થીમ 'સ્‍થિતિસ્‍થાપકતા, નવીનતા, સહકાર અને ટકાઉપણું માટે નિર્માણ' છે. આ કાર્યસૂચિમાં પાંચ મુખ્‍ય મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છેઃ

૧. વેપાર અને અર્થતંત્ર સ્‍થાનિક ચલણોમાં વેપાર વધારવો અને ડોલર પર નિર્ભરતા ઘટાડવી સીમાપાર ચુકવણી પ્રક્રિયાઓને મજબૂત બનાવવી

નાના અને મધ્‍યમ કદના ઉદ્યોગો (MSMEs) ને પ્રોત્‍સાહન આપવું

૨. નવી વિકાસ બેંક (NDB) નું વિસ્‍તરણ

NDB ની મૂડી વધારવી

સ્‍થાનિક ચલણોમાં તેની ધિરાણ ક્ષમતા વધારવી

ગ્રીન ફાઇનાન્‍સ માટે નવા રસ્‍તાઓ ખોલવા

૩. ઉર્જા સુરક્ષા અને આબોહવા

ઊર્જા સુરક્ષા પર કરાર

આબોહવા સ્‍થિતિસ્‍થાપકતા

ડિજિટલ જાહેર માળખાનું નિર્માણ

૪. વૈશ્વિક સંસ્‍થાઓમાં સુધારો

IMF ક્‍વોટા સુધારણા

યુએન સુરક્ષા પરિષદમાં ઉભરતી અર્થવ્‍યવસ્‍થાઓને પ્રોત્‍સાહન આપવું બહુપક્ષીય નાણાકીય સંસ્‍થાઓમાં સુધારો

૫. દ્વિપક્ષીય બેઠકો મોટી ધ્‍યાન મોદી-પુતિન અને મોદી-શી દ્વિપક્ષીય બેઠકો પર રહેશે.

સાત વર્ષમાં શી જિનપિગની આ પહેલી ભારત મુલાકાત છે, જે ગાલવાન ખીણના તણાવ પછી સંબંધોમાં સુધારો થવાનો મુખ્‍ય સંકેત છે. BRICS અને G7 વચ્‍ચે કોણ મજબૂત છે?

G7 એ વિશ્વના સાત સૌથી ધનિક વિકસિત દેશોનો સમૂહ છે. તેમાં યુનાઇટેડ સ્‍ટેટ્‍સ, બ્રિટન, કેનેડા, જર્મની, ફ્રાન્‍સ, ઇટાલી અને જાપાનનો સમાવેશ થાય છે. તેઓ જૂના વિશ્વની શક્‍તિનું પ્રતિનિધિત્‍વ કરે છે. દરમિયાન, BRICS એ ઉભરતા અર્થતંત્રોનો સમૂહ છે, જે નવી દુનિયાની શક્‍તિનું પ્રતિનિધિત્‍વ કરે છે