નવી દિલ્હી:વિશ્વભરમાં દર વર્ષે 10 મેના રોજ 'વર્લ્ડ લ્યુપસ ડે' મનાવવામાં આવે છે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આ ગંભીર અને જટિલ ઓટોઇમ્યુન બીમારી વિશે લોકોમાં જાગૃતિ લાવવાનો છે. લ્યુપસ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ પોતાના જ સ્વસ્થ પેશીઓ અને અંગો પર હુમલો કરવાનું શરૂ કરે છે. આશ્ચર્યજનક બાબત એ છે કે આ બીમારી પુરુષો કરતા મહિલાઓને વધુ શિકાર બનાવે છે. આંકડાઓ મુજબ, લ્યુપસના કુલ દર્દીઓમાંથી લગભગ 90 ટકા મહિલાઓ હોય છે, જે એક ચિંતાનો વિષય છે.

તબીબી નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, મહિલાઓમાં લ્યુપસનું પ્રમાણ વધુ હોવા પાછળ મુખ્યત્વે હોર્મોન્સ જવાબદાર છે. એસ્ટ્રોજન હોર્મોન, જે મહિલાઓમાં વધુ માત્રામાં હોય છે, તે રોગપ્રતિકારક શક્તિને ઉત્તેજિત કરી શકે છે, જે ક્યારેક ઓટોઇમ્યુન પ્રતિક્રિયામાં પરિણમે છે. ખાસ કરીને 15 થી 45 વર્ષની વયની મહિલાઓ, જે તેમની પ્રજનનક્ષમ વયમાં હોય છે, તેમનામાં આ બીમારી થવાની શક્યતા સૌથી વધુ રહેલી છે.

હોર્મોન્સ ઉપરાંત આનુવંશિક કારણો પણ આમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. એક્સ-ક્રોમોસોમ (X-chromosome) પર એવા અનેક જનીનો હોય છે જે રોગપ્રતિકારક શક્તિ સાથે જોડાયેલા હોય છે. મહિલાઓમાં બે એક્સ-ક્રોમોસોમ હોવાથી તેમને લ્યુપસ થવાનું જોખમ વધી જાય છે. આ બીમારીમાં સાંધાનો દુખાવો, લાંબા સમય સુધી થાક લાગવો, ત્વચા પર ફોલ્લીઓ થવી અને ગંભીર કિસ્સામાં કિડની કે હૃદય જેવા અંગોને નુકસાન થવું જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.

લ્યુપસનું નિદાન કરવું ઘણીવાર મુશ્કેલ હોય છે કારણ કે તેના લક્ષણો અન્ય સામાન્ય બીમારીઓ જેવા જ હોય છે. જોકે, નિષ્ણાતો માને છે કે જો સમયસર લક્ષણો ઓળખી લેવામાં આવે અને યોગ્ય જીવનશૈલી અપનાવવામાં આવે, તો આ બીમારી સાથે લાંબુ અને સ્વસ્થ જીવન જીવી શકાય છે. તણાવમુક્ત રહેવું, સૂર્યપ્રકાશથી બચવું અને સંતુલિત આહાર લેવો એ લ્યુપસના સંચાલન માટે અત્યંત આવશ્યક છે.