નાગપુર, તા. ૧૨ : રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના સરસંઘચાલક ડૉ. મોહન ભાગવતજીએ જણાવ્યું છે કે ભારત પોતાની હજારો વર્ષ જૂની જ્ઞાનપરંપરા, જીવનદર્શન, અનુભવો અને સ્વાવલંબનની શક્તિના આધારે સમગ્ર વિશ્વ સમક્ષ વિકાસનું નવું મોડેલ રજૂ કરી શકે છે. આજે દુનિયા અનેક પ્રકારની સમસ્યાઓ અને પડકારોનો સામનો કરી રહી છે અને તેના ઉકેલ માટે ભારત તરફ આશાભરી નજરે જોઈ રહી છે. ભારતનો વિકાસ માત્ર પોતાના દેશની સમૃદ્ધિ માટે નહીં, પરંતુ સમગ્ર માનવજાતના કલ્યાણ માટે ઉપયોગી બનવો જોઈએ.

મહારાષ્ટ્રના નાગપુર જિલ્લાના રામટેક ખાતે ગઈકાલે ગુરુવારે શ્રી દત્તા મેઘે ફાઉન્ડેશનના પશુચિકિત્સા અને કૃષિ મહાવિદ્યાલયોના ઉદ્ઘાટન બાદ આયોજિત સમારોહને સંબોધતાં ભાગવતજીએ ઉપરોક્ત વિચારો વ્યક્ત કર્યા હતા. તેમણે માનવજીવન, પશુસૃષ્ટિ, પર્યાવરણ અને પ્રકૃતિ વચ્ચેના અતૂટ સંબંધને સમજાવતાં આધુનિક વિકાસની દિશા અંગે મહત્ત્વપૂર્ણ સૂચનો કર્યા હતા. 

ભાગવતજીએ જણાવ્યું હતું કે ભૂતકાળમાં આધુનિક વિશ્વની વિકાસ અંગેની વિચારધારા એવી હતી કે માણસ પ્રકૃતિનો માલિક છે અને કુદરતી સંસાધનોનો પોતાની ઇચ્છા મુજબ ઉપયોગ કરી શકે છે. પરંતુ આવી વિચારસરણીના પરિણામો સામે આવતાં હવે વિશ્વને સમજાઈ રહ્યું છે કે માનવી, પ્રાણીઓ અને પ્રકૃતિ એકબીજા ઉપર આધારિત છે. કોઈ એકના અસ્તિત્વ અને સ્વાસ્થ્યને નુકસાન થાય તો તેની અસર અન્ય ઉપર પણ પડે છે.

તેમણે ખાસ ભારપૂર્વક કહ્યું હતું કે આપણે પ્રકૃતિના માલિક નથી, પરંતુ પ્રકૃતિનો જ એક ભાગ છીએ. તેથી વિકાસની પ્રક્રિયામાં કુદરતી સંતુલન જાળવવું અત્યંત જરૂરી છે. પર્યાવરણનું રક્ષણ અને આર્થિક પ્રગતિ એકબીજાના વિરોધી ન બનવા જોઈએ.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે જૈવવિવિધતા, પર્યાવરણીય સંતુલન, પશુઓનું આરોગ્ય અને કુદરતી સંસાધનોનું સંરક્ષણ માનવીના સુખી અને સ્વસ્થ જીવન માટે અનિવાર્ય છે. સ્વસ્થ પર્યાવરણ વિના માનવીનું સ્વાસ્થ્ય પણ સુરક્ષિત રહી શકતું નથી.

આ સંદર્ભમાં ભાગવતજીએ 'વન હેલ્થ' એટલે કે 'એક સ્વાસ્થ્ય'ની વિભાવનાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે માનવી, પશુઓ અને પર્યાવરણના સ્વાસ્થ્યને એકબીજા સાથે જોડીને જોવાની આ વિચારધારા આધુનિક વિશ્વમાં છેલ્લાં બે-ત્રણ દાયકામાં વધુ પ્રચલિત બની છે, જ્યારે ભારતીય જીવનપરંપરામાં આવી સર્વાંગી દૃષ્ટિ લાંબા સમયથી જોવા મળે છે.

પશુઓમાં ફેલાતા કેટલાક રોગો માનવી સુધી પણ પહોંચી શકે છે. આથી પશુઆરોગ્ય અને માનવઆરોગ્યને અલગ રાખીને વિચારવાથી સંપૂર્ણ સુરક્ષા મળી શકે નહીં. આ ક્ષેત્રમાં કૃષિ અને પશુચિકિત્સા શિક્ષણ આપતી સંસ્થાઓ મહત્ત્વપૂર્ણ યોગદાન આપી શકે છે.

સરસંઘચાલકે સ્વાવલંબનની આવશ્યકતા સમજાવતાં જણાવ્યું હતું કે બીજા ઉપર વધુ પડતી નિર્ભરતા વ્યક્તિ કે રાષ્ટ્રને દબાણ અને શોષણ સામે નબળું બનાવી શકે છે. સ્વાવલંબન માનવીને સ્વતંત્ર બનાવે છે અને રાષ્ટ્રની શક્તિમાં વધારો કરે છે.

ભારતે પોતાની જ્ઞાનસંપત્તિ, કુદરતી સંસાધનો અને પરંપરાગત અનુભવોનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન કરીને વિકાસ કરવો જોઈએ. અન્ય દેશોની પદ્ધતિઓનું આંધળું અનુકરણ કરવાને બદલે પોતાની જરૂરિયાત અને પરિસ્થિતિને અનુરૂપ વિકાસનું મોડેલ તૈયાર કરવું જોઈએ, એવો તેમના સંબોધનનો મુખ્ય સંદેશ હતો.

ભાગવતજીએ દેશી પશુઓની જાતિઓ અંગે પણ મહત્ત્વની વાત કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે દૂધનું ઉત્પાદન વધારવાના પ્રયાસોમાં ભારતે પોતાની દેશી પશુજાતિઓની પૂરતી કદર કરી નથી અને વિદેશી જાતિઓને વધુ મહત્ત્વ આપ્યું છે. જ્યારે ભારતમાંથી વિદેશ લઈ જવાયેલાં પશુઓએ ત્યાંની જાતિઓના વિકાસમાં યોગદાન આપ્યું છે.

તેમણે પોતાની પરંપરાગત પશુસંપત્તિ, સ્થાનિક અનુભવ અને ઉપલબ્ધ સંસાધનોનો વધુ સારી રીતે ઉપયોગ કરવાની જરૂરિયાત ઉપર ભાર મૂક્યો હતો.

ભાગવતજીએ સફળતા અને પ્રસિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરનારા લોકોને પણ સંદેશ આપ્યો હતો કે સિદ્ધિઓથી અહંકાર આવવો જોઈએ નહીં. પ્રગતિની દોડમાં પાછળ રહી ગયેલા લોકોને ભૂલવા જોઈએ નહીં. પોતાનો વિકાસ થાય તેની સાથે અન્ય લોકોનું જીવન પણ સુધરે તે જોવાની જવાબદારી દરેક વ્યક્તિની છે.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે જીવન પ્રત્યેનો આપણો અભિગમ માત્ર પોતાના સુખ-સગવડ પૂરતો મર્યાદિત ન રહેતાં સમગ્ર સમાજ અને સૃષ્ટિના કલ્યાણ સાથે જોડાયેલો હોવો જોઈએ. વિકાસ માટે આત્મસંયમ, સંતુલન અને જવાબદારીની ભાવના આવશ્યક છે.

ભારતની પ્રગતિ સમગ્ર વિશ્વની પ્રગતિમાં સહાયરૂપ થવી જોઈએ. દરેક રાષ્ટ્રે પોતાના હિતની સાથે અન્ય રાષ્ટ્રોના કલ્યાણનો પણ વિચાર કરવો જોઈએ, એમ તેમણે જણાવ્યું હતું.

નવા કૃષિ અને પશુચિકિત્સા શિક્ષણ સંકુલ અંગે આશા વ્યક્ત કરતાં ભાગવતજીએ જણાવ્યું હતું કે આ પહેલ ભારતની વિકાસદૃષ્ટિનું સફળ ઉદાહરણ બને અને વિશ્વમાં શાંતિ તથા સમૃદ્ધિ વધારવામાં ઉપયોગી સાબિત થાય. 

વન હેલ્થ’ શું છે? માનવી, પશુ અને પર્યાવરણના સ્વાસ્થ્યને એકસાથે જોવાની વૈશ્વિક વિચારધારા

વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાની વ્યાખ્યા અનુસાર 'વન હેલ્થ' એવી સંકલિત પદ્ધતિ છે, જેમાં માનવી, પશુઓ, વનસ્પતિ અને પર્યાવરણના સ્વાસ્થ્યને એકબીજા સાથે જોડાયેલા માનવામાં આવે છે.

પશુઓમાંથી માનવીમાં ફેલાતા ચેપી રોગો, પ્રદૂષણ, અસુરક્ષિત ખોરાક, જળસંકટ અને એન્ટિબાયોટિક દવાઓ સામે વધતો પ્રતિકાર જેવા પડકારોનો સામનો કરવા વિવિધ ક્ષેત્રોના નિષ્ણાતોએ સાથે મળીને કામ કરવું જરૂરી છે.

ભાગવતજીએ પોતાના પ્રવચનમાં આ વિચારને ભારતીય જીવનપરંપરાની સર્વાંગી દૃષ્ટિ સાથે જોડ્યો હતો. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે કુદરતી સંતુલન જાળવ્યા વિના સ્વસ્થ અને સમૃદ્ધ સમાજનું નિર્માણ શક્ય નથી. 

ખેડૂતોની સમૃદ્ધિ માટે સંશોધન અને આધુનિક શિક્ષણ જરૂરી : ફડણવીસ; વિદર્ભમાં દૂધ ઉત્પાદન વધારવા ગડકરીનો ભાર

રામટેકના આ કાર્યક્રમમાં મહારાષ્ટ્રના મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસે જણાવ્યું હતું કે જળવાયુ પરિવર્તનના કારણે ખેતી ઉપર પ્રતિકૂળ અસરો પડી રહી છે. કૃષિ ઉત્પાદકતા વધારવા, ખેડૂતોને સમૃદ્ધ બનાવવા અને નવી પેઢીને જરૂરી કુશળતા આપવા સંશોધન, નવીન ટેકનોલોજી તથા તાલીમબદ્ધ માનવશક્તિ અત્યંત જરૂરી છે.

કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન મંત્રી નીતિન ગડકરીએ વિદર્ભમાં ડેરી ઉદ્યોગના વિકાસની જરૂરિયાત રજૂ કરી હતી. તેમણે વિદર્ભ અને કોલ્હાપુર વિસ્તારના દૂધ ઉત્પાદનની સરખામણી કરતાં જણાવ્યું હતું કે વિદર્ભમાં દૂધ ઉત્પાદન વધારવાની વિશાળ સંભાવનાઓ રહેલી છે.

ગડકરીએ નાગપુરના મધર ડેરી પ્લાન્ટના વિસ્તરણથી વિદર્ભના ડેરી ક્ષેત્રને પ્રોત્સાહન મળશે તેવી આશા વ્યક્ત કરી હતી. કૃષિ અને પશુચિકિત્સા મહાવિદ્યાલયોની સ્થાપનાથી આ વિસ્તારના કૃષિવિકાસને નવી ગતિ મળશે, એમ તેમણે જણાવ્યું હતું.