રાજકોટ, 12 એપ્રિલ 2025: ભારતીય સંસ્કૃતિ અને સાહિત્યના અભ્યાસી અને સૌરાષ્ટ્ર યુનિ. નાં નેનો સાયન્સ ભવનનાં પ્રોફેસર ડૉ. અશ્વિની જોશીએ હનુમાનજીના જીવન, શક્તિઓ અને રામાયણ-મહાભારત સાથેના તેમના સંબંધોને લગતી રસપ્રદ અને વ્યાપક માહિતી રજૂ કરી, જેણે સાંસ્કૃતિક જાગૃતિને વેગ આપ્યો છે. હનુમાનજીના માતા-પિતા, તેમની શક્તિઓનું વિસ્મરણ, લંકાની યાત્રા અને ચિરંજીવીઓ જેવા વિષયોને આવરી લેતી આ માહિતીએ લોકોમાં ભારતીય પૌરાણિક સાહિત્ય પ્રત્યે રસ વધાર્યો છે.

ડૉ. અશ્વિની જોશીએ હનુમાનજીના માતા-પિતા તરીકે અંજના (અંજની) અને કેસરીનો ઉલ્લેખ કર્યો, સાથે જ વાયુ દેવ અને શિવજીના અંશ તરીકે તેમની ઉત્પત્તિની વાત કરી. તેમણે જણાવ્યું કે માતંગ ઋષિના શ્રાપને કારણે હનુમાનજીને પોતાની શક્તિઓનું વિસ્મરણ થયું હતું, જે જાંબુવંતે યાદ અપાવી હતી. રામાયણના કિષ્કિંધાકાંડમાં હનુમાનજી પંપા નદીના કિનારે રામ ભગવાનને પ્રથમવાર મળ્યા હતા. બાળપણમાં સૂર્યને ગળવા નીકળેલા હનુમાનજીને ઇન્દ્રદેવે વજ્રનો પ્રહાર કરીને રોક્યા હતા. લંકા પહોંચવા માટે મૈનાક પર્વતે સમુદ્રમાંથી બહાર આવીને તેમને મદદ કરી હતી.

આ ઉપરાંત, લંકા જતાં હનુમાનજીને સુરસા, સિંહિકા અને લંકીની નામની ત્રણ રાક્ષસીઓ મળી હતી, જેમની વિશેષ શક્તિઓ અને હનુમાનજી સાથેના પ્રસંગોનું પણ વર્ણન કરવામાં આવ્યું. સીતામાતાને હનુમાનજી અશોકવનમાં મળ્યા હતા, જેનું નામ અશોક વૃક્ષો પરથી પડ્યું છે. રાવણના દરબારમાં મેઘનાદે બ્રહ્માસ્ત્રથી હનુમાનજીને બાંધ્યા હતા. મહાભારતમાં હનુમાનજી અર્જુનના રથ પર ધ્વજ તરીકે સ્થિર રહ્યા અને ભીમનો ગર્વ ઓગાળવા તેમનો રસ્તો રોક્યો હતો.

ડૉ. જોશીએ સાત ચિરંજીવીઓમાં હનુમાનજી ઉપરાંત અશ્વત્થામા, બલિ, વ્યાસ, વિભીષણ, કૃપાચાર્ય અને પરશુરામનો ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે એ પણ જણાવ્યું કે હનુમાનજી રુદ્રના અગિયારમા અવતાર માનવામાં આવે છે, અને હનુમાન ચાલીસામાં ઉલ્લેખિત યોજનનો અર્થ આશરે 12 કિલોમીટર થાય છે. આ માહિતીએ સંસ્કૃતિના સાહિત્યમાં રસ ધરાવનારાઓને પ્રેરણા આપી અને હનુમાનજીના ચરિત્રને વધુ ઊંડાણથી સમજવાની તક પૂરી પાડી.