કણકણમાં બિરાજતા રામઃ શ્રી રામનવમી પર્વે જન જાગૃતિ અભિયાન મંચ દ્વારા રામરાજ્ય અને રામાયણની અલૌકિક ઝાંખી
ઋષિ વાલ્મીકિ અને નારદ મુનિના સંવાદથી શરૂ થતી ૫૦૦૦ વર્ષ જૂની પાવન ગાથાઃ દેશ-વિદેશમાં ૩૫૦થી વધુ રામાયણો વિદ્યમાન : રામ = ઈશ્વર, ઈશ્વર = રહેલો આત્મા જાણે છે. રામ રાજ્યમાં સૌ દંભરહિત છે. સૌ નરનારી ઉદાર છે. સૌ પરોપકારી છે સૌ સત્ય અને અહિસા, શુભ શું અશુભ શુ તે દરેક વ્યક્તિના હદયમાં સદાચારી છે, કોઈ કોઈના પ્રત્યે વેર રાખતું નથી, કપટ કોઈનામાં નથીઃ રામાયણ ૫૦૦૦ થી વધુ વર્ષે પ્રજાના હદયમાં વસેલું ધાર્મિક મહાગ્રંથ છે તેના મુળ રચિત શ્રી મહર્ષિ વાલ્મીકી ગણાય છે. આ જ તો દેશમાં અને વિદેશમાં ૩૫૦ થી વધુ રામાયણો જોવા મળે છેઃ શ્રી વાલ્મીકીએ લખેલી રામાયણમાં ૧૨૦૦૦ થી વધુ શ્લોકો અને ૭ કાંડ આવેલા છે શ્રી તુલસીદાસ રચીત રામ ચરીત માનસ પણ ધમેપ્રીય પ્રજામાં પ્રીય છેઃ રામરાજય શ્રી રામ લંકા યુધ્ધમાં રાવણનો વધ કરી અયોધ્યા પરત આવ્યા બાદ ગાદીપતિ બની જે રાજય વ્યવસ્થા સ્થાપેલી તેને રામ રાજય ગણવામાં આવેલ છેઃ શ્રી રામ, રામાયણ અને રામ રાજય અંગે દેશના પ્રસિધ્ધ લેખકો, સંતો અને મહા પુરૂષોએ આ અંગે તેમના વિચારો માન્યતાઓ લખાણ સ્વરૂપે અને ભાષણમાં રજુ કરેલ છે તેમાંથી સ્વામી વિવેકાનંદ, વિનોબા ભાવે, પૂ. ગાંધીજી અને શ્રી રાજ ગોપાલ ચારી ના આ મંતવ્યો છે.
શ્રી રામનવમીના પવિત્ર ધાર્મિક પર્વ નિમિત્તે જન જાગૃતિ અભિયાન મંચના પ્રમુખ તખુભા રાઠોડ દ્વારા સનાતન હિન્દુ ધર્મના આરાધ્ય દેવ ભગવાન શ્રી રામ, રામાયણ અને આદર્શ રામરાજ્યની અલૌકિક ગાથા વિશે વિસ્તૃત વિગતો પ્રસ્તુત કરવામાં આવી છે. આ અહેવાલમાં રામરાજ્યની વિશેષતાઓ, વાલ્મીકિ રામાયણની રચના અને વિવિધ મહાનુભાવોના મંતવ્યો આવરી લેવામાં આવ્યા છે.
જન જાગૃતિ અભિયાન મંચ દ્વારા શ્રી રામનવમીના પવિત્ર પર્વ નિમિત્તે સનાતન હિન્દુ ધર્મના કરોડો લોકોના કણકણમાં બિરાજતા ભગવાન શ્રી રામ, રામરાજ્ય અને રામાયણની અલૌકિક ગાથાની ઝલક પ્રસ્તુત કરવામાં આવી છે. મંચના પ્રમુખ તખુભા રાઠોડ દ્વારા સંકલિત માહિતી મુજબ, 'રામ' એટલે ઈશ્વર, સત્ય અને અહિસા. રામરાજ્યમાં સૌ દંભરહિત, ઉદાર, પરોપકારી અને સદાચારી હોય છે. ત્યાં કોઈ કોઈના પ્રત્યે વેર રાખતું નથી અને કપટનો અભાવ હોય છે.
રામાયણ એ ૫૦૦૦થી વધુ વર્ષોથી પ્રજાના હૃદયમાં વસેલો ધાર્મિક મહાગ્રંથ છે, જેના મૂળ રચયિતા મહર્ષિ વાલ્મીકિ ગણાય છે. આજે દેશ અને વિદેશમાં ૩૫૦થી વધુ રામાયણો જોવા મળે છે. શ્રી વાલ્મીકિ રચિત રામાયણમાં ૧૨,૦૦૦થી વધુ શ્લોકો અને ૭ કાંડ (બાલકાંડ, અયોધ્યાકાંડ, અરણ્યકાંડ, કિષ્કિન્ધા કાંડ, સુંદર કાંડ, યુદ્ધકાંડ અને ઉત્તર કાંડ) આવેલા છે. શ્રી તુલસીદાસ રચિત 'રામચરિતમાનસ' પણ ધર્મપ્રિય પ્રજામાં અત્યંત લોકપ્રિય છે.
ધાર્મિક ઇતિહાસકારો મુજબ, નારદ મુનિ અને વાલ્મીકિ વચ્ચે થયેલા સંવાદથી રામાયણનો પ્રારંભ થયેલો ગણાય છે. વાલ્મીકિએ નારદ મુનિને પ્રશ્ન પૂછ્યો હતો કે, આ ભૂલોકમાં પ્રશંસનીય ગુણોવાળો, પરાક્રમી, ધર્મના રહસ્યને જાણનારો, સત્યવક્તા, ઉત્તમ ચારિત્ર્યવાળો અને સર્વે પ્રાણીઓનું હિત કરનારો પુરુષ કોણ છે? જેના જવાબમાં નારદ મુનિએ લોકવિખ્યાત રામનું વર્ણન કર્યું હતું. નારદ મુનિના જણાવ્યા મુજબ, રામ નિયંત્રિત અંતઃકરણવાળા, મહાપરાક્રમી, ધૈર્યવાન, નીતિમાન અને ઉત્તમ વાણીવાળા છે. તેઓ શત્રુઓનો નાશ કરનારા, આઝાનુબાહુ (ઢીંચણ સુધી લાંબા હાથવાળા), સિહ સમાન ગતિ કરનારા, ધર્મના જાણકાર અને પ્રજાહિતમાં પ્રીતિ રાખનારા છે.
આ અલૌકિક ગાથા અંગે સ્વામી વિવેકાનંદ, વિનોબા ભાવે, પૂજ્ય ગાંધીજી, શ્રી રાજગોપાલાચારી, કિશોરલાલ મશરૂવાળા, હેમંત શાહ જેવા દેશના પ્રસિદ્ધ લેખકો, સંતો અને મહાપુરુષોએ પણ પોતાના વિચારો અને મંતવ્યો રજૂ કર્યા છે. કિશોરલાલ મશરૂવાળાના મતે, રામરાજ્યમાં પ્રજા એટલી સુખી હતી કે એકપણ વિધવાસ્ત્રી નજરે પડતી નહોતી, સર્પ કે રોગનો ભય નહોતો અને કોઈ માણસ બીજાની મિલકત ચોરી કે અન્યાયથી લેતો નહોતો.
રામરાજ્યની કલ્પના રુત આજની વાસ્તવિકતાઃ વધતું દેવું અને મહિલાઓની અસુરક્ષા ચિંતાનો વિષય બંધારણના લોકકલ્યાણકારી સિદ્ધાંતો અને રામના આદર્શો વચ્ચે વિરોધાભાસઃ ગુજરાત અને કેન્દ્ર સરકારના દેવાના આંકડા ચોંકાવનારા
સમરીઃ આ સમાચારમાં ભગવાન રામ દ્વારા સ્થાપિત રામરાજ્યના આદર્શો અને વર્તમાન સમયની આર્થિક તથા સામાજિક સ્થિતિની તુલના કરવામાં આવી છે. બંધારણના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતોમાં લોકકલ્યાણની વાત હોવા છતાં, સરકારો પર વધતું જતું મંગી દેવું અને મહિલાઓ સામે વધતા ગુનાઓ આદર્શ રાજ્યની કલ્પના સામે પ્રશ્નાર્થ ચિﾎ ઊભા કરે છે.
ભગવાન શ્રી રામે લંકા યુદ્ધમાં રાવણનો વધ કરી અયોધ્યા પરત આવ્યા બાદ જે રાજ્ય વ્યવસ્થા સ્થાપી, તેને રામરાજ્ય ગણવામાં આવે છે. તુલસીદાસજીના રામચરિતમાનસ મુજબ, ભગવાન શ્રી રામ એ વિષ્ણુના અવતાર છે અને તેમનો અવતાર હેતુ ધર્મનો શ્વાસ થતો અટકાવવા, અભિમાની રાક્ષસોનો નાશ કરવા અને બ્રાહ્મણ, ગાય, દેવતા તથા પૃથ્વીના દુઃખ દૂર કરવાનો હતો.
રામરાજ્યમાં શાસન લોકકલ્યાણલક્ષી હતું. ભારત રત્ન સી. રાજગોપાલાચારીના મતે, ભારતમાં રાજાઓનું કર્તવ્ય લોકકલ્યાણ છે અને રાજ્ય ઈશ્વરદત્ત છે તેવી શ્રદ્ધા રહી છે. ભારતનું બંધારણ પણ ભાગ-૪ માં રાજ્યનીતિના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો દ્વારા લોકકલ્યાણકારી રાજ્યની સ્થાપના કરવાની વાત કરે છે. જેમાં કલમ-૩૯(એ)સ્ત્રી-પુરુષોને આજીવિકાના સમાન સાધન, કલમ-૩૯(બી) ભૌતિક સાધનોનું લોકહિતમાં વિતરણ, કલમ-૪૧ કામ અને શિક્ષણનો અધિકાર, કલમ-૪૩ કામદારોને નિર્વાહ વેતન, કલમ-૪૬ નબળા વર્ગો (અનુસૂચિત જાતિ/જનજાતિ) નું રક્ષણ અને કલમ-૪૭ જાહેર આરોગ્યની સુધારણા જેવા મુદ્દાઓ સામેલ છે.
જોકે, રામરાજ્યની આર્થિક કલ્પના અને આજની વાસ્તવિકતામાં મોટો તફાવત જોવા મળે છે. રામે ભરતને પૂછ્યું હતું કે, રાજ્યની આવક વિપુલ તો છે ને? અને ખર્ચ ઓછો તો છે ને? જેનો અર્થ એ કે રાજ્ય દેવું ન કરવું પડે અને કલ્યાણલક્ષી ખર્ચ કરી શકે. આની સામે આજની સ્થિતિ ચિંતાજનક છે
૧. ગુજરાત સરકારનું દેવું ૨૦૨૩-૨૪ માં રૂ. ૩.૭૮ લાખ કરોડ હતું, જે ૨૦૨૪૨૫ માં વધીને રૂ. ૪.૨૬ લાખ કરોડ અને ૨૦૨૬-૨૭ માં રૂ. ૫.૨૩ લાખ કરોડ થવાનો અંદાજ છે. દેવા પરનું વ્યાજ ૨૦૦૪-૦૫ માં રૂ. ૬૦૦૦ કરોડ હતું, જે ૨૦૨૨ માં વધીને આશરે રૂ. ૨૭,૦૦૦ કરોડ થયું છે.
૨. ભારત સરકારનું આંતરિક દેવું ૨૦૦૩-૦૪ માં રૂ. ૧૭ લાખ કરોડ હતું, જે ૨૦૧૩-૧૪ માં રૂ. ૫૫ લાખ કરોડ અને ૨૦૦૨-૨૩ માં વધીને રૂ. ૧૪૮ લાખ કરોડ થયું છે.
૩. ભારત સરકારનું વિદેશી દેવું ૨૦૦૩-૦૪ માં રૂ. ૧.૮૪ લાખ કરોડથી વધીને ૨૦૨૩-૨૪ માં રૂ. ૭.૭૧ લાખ કરોડ થયું છે. સમગ્ર ભારતનું કુલ વિદેશી દેવું સપ્ટેમ્બર-૨૦૨૩ માં ૬૩૫ અબજ અમેરિકન ડોલર એટલે કે આશરે રૂ. ૫૧ લાખ કરોડ હતું.
આવી જ રીતે મહિલા સુરક્ષા અંગે પણ રામરાજ્યની કલ્પના સામે આજની સ્થિતિ વિરોધાભાસી છેઃ
૧. ભારત સરકારના ગૃહમંત્રાલય મુજબ, ૨૦૧૯ થી ૨૦૨૧ દરમિયાન દેશમાં ૧૩.૧૩ લાખ મહિલાઓ અને છોકરીઓ લાપતા થઈ છે, જેમાં ૧૦.૬૨ લાખ ૧૮ વર્ષથી નીચેની વયની હતી.
૨. નેશનલ ક્રાઈમ રિસર્ચ બ્યુરો (એન.સી.આર.બી.) ના અહેવાલ મુજબ, ૨૦૨૨ માં મહિલાઓ સામે ૪.૪૫ લાખ ગુનાઓ નોંધાયા, એટલે કે દર ૫૧ મિનિટે એક ગુનો.
૩. રાષ્ટ્રીય મહિલા પંચ મુજબ, ૨૦૨૧ માં ૬.૬૩૩, ૨૦૨૨ માં ૬.૯૭૦ અને ૨૦૨૩ માં ૬.૩૦૪ ઘરેલુ હિસાના કિસ્સા નોંધાયા છે.
નારદ મુનિના વર્ણન મુજબ, રામ વર્ણવ્યવસ્થા અને મર્યાદાપાલન દ્વારા વર્ણાશ્રમધર્મનું રક્ષણ કરનારા હતા. સ્વામી વિવેકાનંદે ૧૯૦૦ માં અમેરિકાના પેસાડેના શહેરમાં આપેલા પ્રવચનમાં પણ રામાયણની કથા કહી હતી અને નોંધ્યું હતું કે પ્રાચીન સમયમાં રાજા પ્રજાનો દાસ કહેવાતો અને તેણે પ્રજામતને માન આપવું પડતું હતું.(૩૮.૩૭)
સંકલન
તખ્તસિંહ(તખુભા)રાઠોડ
મો.૯૮૨૪૨૧૬૧૩
(4:15 PM IST)
