તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
અધધ સંપત્તિ : અસીમ સપનાં: ધરતીથી મંગળ સુધી મસ્કની મહાસફર
બાળપણના સંઘર્ષથી ટેસલા-સ્પેસએક્સના વૈશ્વિક સામ્રાજ્ય સુધી પહોંચેલા મસ્કે જોખમ, નિષ્ફળતા અને નવતર વિચારોને બનાવી સફળતાની સીડી
દક્ષિણ આફ્રિકામાં જન્મેલા એલોન રીવ મસ્કે બાળપણથી કમ્પ્યુટર અને વિજ્ઞાન પ્રત્યેનો રસ, કેનેડામાં કરેલો સંઘર્ષ, અમેરિકામાં શરૂ કરેલા ટેકનોલોજી સાહસો અને પોતાની લગભગ સમગ્ર કમાણી નવા પ્રયોગોમાં લગાવી દેવાની જોખમી વૃત્તિના બળે આધુનિક ઉદ્યોગજગતમાં અનોખું સ્થાન મેળવ્યું છે. જૂન ૨૦૨૬માં સ્પેસએક્સના શેરબજાર પ્રવેશ પછી તેમની અંદાજિત નેટવર્થ ૧.૧ ટ્રિલિયન ડોલર સુધી પહોંચતાં તેઓ માનવ ઇતિહાસમાં એક ટ્રિલિયન ડોલરની સંપત્તિનો આંક પાર કરનાર પ્રથમ વ્યક્તિ બન્યા હતા. જોકે ત્યારબાદ સ્પેસએક્સના શેરમાં ઘટાડા સાથે તેમની સંપત્તિ ફરી ટ્રિલિયન ડોલરથી નીચે ઉતરી છે.
એલોન રીવ મસ્કનો જન્મ ૨૮ જૂન, ૧૯૭૧ના રોજ દક્ષિણ આફ્રિકાના પ્રિટોરિયામાં થયો હતો. તેમની માતા મેય મસ્ક કેનેડામાં જન્મેલા મોડેલ અને ડાયેટિશિયન છે, જ્યારે પિતા એરોલ મસ્ક ઇલેક્ટ્રોમિકેનિકલ એન્જાિનિયર હતા. મસ્કે દક્ષિણ આફ્રિકામાં શાળાકીય શિક્ષણ લીધા બાદ વર્ષ ૧૯૮૯માં કેનેડા સ્થળાંતર કર્યું. બાદમાં તેઓ ક્વીન્સ યુનિવર્સિટીમાં અભ્યાસ કરી અમેરિકાની યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સિલવેનિયામાં ગયા, જ્યાંથી તેમને ભૌતિકશાષ અને અર્થશાષની બે સ્નાતક ડિગ્રી મળી. તેઓ વર્ષ ૨૦૦૨માં અમેરિકન નાગરિક બન્યા.
બાળપણથી જ પુસ્તકો અને કમ્પ્યુટરમાં રસ ધરાવતા મસ્કે નાની ઉંમરે કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામિગ શીખી લીધું હતું. માત્ર બાર વર્ષની ઉંમરે તેમણે બનાવેલી ‘બ્લાસ્ટર' નામની વીડિયો ગેમનો કોડ લગભગ ૫૦૦ ડોલરમાં વેચ્યો હતો. આ નાનકડી શરૂઆત આગળ જતાં અનેક અબજ ડોલરના ટેકનોલોજી સામ્રાજ્યમાં પરિવર્તિત થઈ.
વર્ષ ૧૯૯૫માં મસ્ક અને તેમના ભાઈ કિમ્બલે ઝિપ-૨ નામની ઇન્ટરનેટ સોફટવેર કંપની શરૂ કરી. ઓનલાઈન નકશા અને વ્યવસાયિક માહિતી પૂરી પાડતી આ કંપનીને વર્ષ ૧૯૯૯માં કોમ્પેકે લગભગ ૩૦૭ મિલિયન ડોલરમાં ખરીદી, જેમાંથી મસ્કને અંદાજે ૨૨ મિલિયન ડોલર મળ્યા.
આ સફળતા પછી મસ્કે ઓનલાઈન નાણાકીય સેવા આપતી એક્સ ડોટ કોમ શરૂ કરી. વર્ષ ૨૦૦૦માં તેનું કોન્ફિનિટી સાથે વિલીનીકરણ થયું અને આગળ જતાં કંપની પેપાલ તરીકે ઓળખાઈ. વર્ષ ૨૦૦૨માં ઈ-બેએ પેપાલને આશરે ૧.૫ અબજ ડોલરમાં ખરીદી. આ સોદામાંથી મળેલી મોટી રકમને મસ્કે આરામદાયક જીવન જીવવામાં ખર્ચવાને બદલે આગામી અને વધુ જોખમી સાહસોમાં મૂકી.
મંગળ સુધી પહોંચવાનું સ્વપ્નઃ જન્મ્યો સ્પેસએક્સ
મસ્કનું સૌથી સાહસિક સ્વપ્ન માનવજાતને બહુગ્રહીય બનાવવાનું રહ્યું છે. મંગળ સહિત અન્ય ગ્રહો પર માનવ વસાહત સ્થાપવાની લાંબા ગાળાની કલ્પના સાથે તેમણે વર્ષ ૨૦૦૨માં સ્પેસએક્સની સ્થાપના કરી. સ્પેસએક્સ આજે અદ્યતન રોકેટ અને અવકાશયાનોનું નિર્માણ તથા પ્રક્ષેપણ કરે છે.
પરંતુ સફળતા તરત મળી નહોતી. સ્પેસએક્સના ફાલ્કન-૧ના પ્રથમ ત્રણ પ્રક્ષેપણ નિષ્ફળ ગયા. કંપની આર્થિક સંકટની નજીક પહોંચી ગઈ હતી. અંતે ૨૮ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૦૮ના ચોથા પ્રયાસે ફાલ્કન-૧ સફળતાપૂર્વક પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં પહોંચ્યું. તે ખાનગી રીતે વિકસાવાયેલું પ્રવાહી ઇંધણવાળું ભ્રમણકક્ષા સુધી પહોંચનાર પ્રથમ રોકેટ બન્યું.
આ સફળતા પછી ડિસેમ્બર ૨૦૦૮માં અમેરિકાની અવકાશ સંસ્થા નાસાએ સ્પેસએક્સને આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ મથક સુધી માલસામાન પહોંચાડવાની ૧.૬ અબજ ડોલરની ૧૨ મિશનની કરાર યોજના આપી. આ કરારે સ્પેસએક્સના ભવિષ્ય માટે નિર્ણાયક આધાર પૂરું પાડ્યો.
ટેસલામાં રોકાણથી ઇલેક્ટ્રિક કાર ક્રાંતિ સુધી
ટેસલાની સ્થાપના વર્ષ ૨૦૦૩માં માર્ટિન એબરહાર્ડ અને માર્ક ટાર્પેનિગ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. એલોન મસ્ક વર્ષ ૨૦૦૪માં કંપનીના પ્રારંભિક મોટા રોકાણકાર તરીકે જોડાયા અને ચેરમેન બન્યા. વર્ષ ૨૦૦૮થી તેઓ ટેસલાના મુખ્ય કાર્યકારી તરીકે કંપનીના વાહનો, બેટરી અને ઊર્જા ઉત્પાદનોના વિકાસમાં આગેવાની લેતા આવ્યા છે. ટેસલા સત્તાવાર રીતે મસ્કને કંપનીના સહ-સ્થાપક અને મુખ્ય કાર્યકારી તરીકે ઓળખાવે છે.
વર્ષ ૨૦૦૮નો સમય મસ્ક માટે અત્યંત કઠિન હતો. સ્પેસએક્સના સતત નિષ્ફળ પ્રક્ષેપણો અને ટેસલાની નાણાકીય મુશ્કેલીઓ વચ્ચે તેમની વ્યક્તિગત સંપત્તિનો મોટો હિસ્સો બંને કંપનીઓને ટકાવી રાખવા વપરાયો. જોકે ફાલ્કન-૧ની સફળતા અને ત્યારબાદ ટેસલાના ઇલેક્ટ્રિક વાહનોને મળેલી સ્વીકૃતિએ તેમની કારકિર્દીને ફરી ઊંચાઈ આપી.
આગળ ચાલીને મસ્કે કૃત્રિમ બુદ્ધિ, માનવ મગજ અને કમ્પ્યુટર વચ્ચે સીધો સંપર્ક તથા ભૂગર્ભ પરિવહન જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ પ્રવેશ કર્યો. વર્ષ ૨૦૧૫માં તેઓ ઓપનએઆઈની શરૂઆતના સહ-સ્થાપકો અને સહ-અધ્યક્ષોમાં હતા. ન્યુરાલિકની સ્થાપના વર્ષ ૨૦૧૬માં થઈ, જ્યારે મસ્કે ૨૦૧૭માં ધ બોરિગ કંપની સ્થાપી. ધ બોરિગ કંપની આજે ભૂગર્ભ પરિવહન ટનલના વિકાસ પર કામ કરે છે.
વર્ષ ૨૦૨૨માં મસ્કે ટ્વિટર હસ્તગત કર્યું અને પછી વર્ષ ૨૦૨૩માં તેનું નામ બદલી ‘એક્સ' રાખ્યું. આ રીતે ઓટોમોબાઇલથી અંતરિક્ષ, કૃત્રિમ બુદ્ધિ, સોશિયલ મીડિયા, મગજ-કમ્પ્યુટર ઈન્ટરફેસ અને ટનલિગ સુધી મસ્કે અલગ અલગ ક્ષેત્રોમાં પોતાનું વ્યાપારિક સામ્રાજ્ય વિસ્તરાવ્યું.
જૂન ૨૦૨૬: સંપત્તિએ રચ્યો નવો વિશ્વવિક્રમ
મસ્કની સંપત્તિમાં સૌથી મોટો ઉછાળો જૂન ૨૦૨૬માં આવ્યો. સ્પેસએક્સના શેરબજાર પ્રવેશ પછી કંપનીમાં રહેલા તેમના હિસ્સાની કિમત ઝડપથી વધી અને રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ તેમની કુલ નેટવર્થ લગભગ ૧.૧ ટ્રિલિયન ડોલર થઈ ગઈ. આ સાથે મસ્ક વિશ્વના ઇતિહાસમાં પ્રથમ ટ્રિલિયોનેર બન્યા. તે સમયે સ્પેસએક્સમાં તેમનો હિસ્સો જ અંદાજે ૮૬૬ અબજ ડોલરનો ગણાયો હતો. જોકે સંપત્તિ એટલે બેન્ક ખાતામાં પડેલી રોકડ રકમ નહીં.
મસ્કની સંપત્તિનો મોટો ભાગ ટેસલા, સ્પેસએક્સ અને અન્ય કંપનીઓના શેર તથા માલિકીના હિસ્સાના બજારમૂલ્ય સાથે જોડાયેલો છે. પરિણામે શેરના ભાવ વધે કે ઘટે તેમ નેટવર્થમાં પણ અબજો ડોલરનો ફેરફાર થઈ શકે છે. જૂનના વિક્રમ પછી સ્પેસએક્સના શેરમાં મોટો ઘટાડો થતાં મસ્કની સંપત્તિ ફરી એક ટ્રિલિયન ડોલરથી નીચે આવી ગઈ હતી. (૪૦.૪૩)
ત્રણ નિષ્ફળતા પછી ચોથા રોકેટે બદલી નાખ્યું ભાગ્ય
૨૪ માર્ચ, ૨૦૦૬ ફાલ્કન-૧નો પ્રથમ પ્રયાસ નિષ્ફળ
૨૧ માર્ચ, ૨૦૦૭ બીજો પ્રયાસ પણ ભ્રમણકક્ષામાં ન પહોંચી શક્યો
૩ ઓગસ્ટ, ૨૦૦૮ ત્રીજું પ્રક્ષેપણ નિષ્ફળ
૨૮ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૦૮ ચોથું ફાલ્કન-૧ સફળતાપૂર્વક પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં પહોંચ્યું
આ સફળતા સાથે સ્પેસએક્સ ખાનગી રીતે વિકસાવાયેલા પ્રવાહી ઇંધણવાળા રોકેટને પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં પહોંચાડનારી પ્રથમ કંપની બની.
એક ટ્રિલિયન એટલે આખરે કેટલું?
એક ટ્રિલિયન એટલે ૧ની પાછળ ૧૨ શૂન્ય, એટલે કે ૧,૦૦૦ અબજ ડોલર અથવા ભારતીય ગણતરી પ્રમાણે એક લાખ કરોડ ડોલર.
જો માત્ર સમજ માટે એક ડોલરનો ભાવ ૧૦૦ રૂપિયા માનવામાં આવે તો એક ટ્રિલિયન ડોલર એટલે અંદાજે ૧૦૦ લાખ કરોડ રૂપિયા થાય. જોકે વાસ્તવિક રૂપિયાકીય મૂલ્ય તે દિવસના ડોલર-રૂપિયા વિનિમય દર પ્રમાણે બદલાય છે.
ઝિપ-૨થી અંતરિક્ષ સુધી મસ્કના જીવનના નિર્ણાયક પડાવ
૧૯૭૧ પ્રિટોરિયામાં જન્મ
૧૯૮૯ કેનેડા સ્થળાંતર
૧૯૯૫ ઝિપ-૨ની સહ-સ્થાપના
૧૯૯૯ ઝિપ-૨નું કોમ્પેકને વેચાણ
૨૦૦૨ સ્પેસએક્સની સ્થાપના
૨૦૦૪ ટેસલામાં મોટું રોકાણ અને ચેરમેનપદ
૨૦૦૮ ફાલ્કન-૧નું સફળ પ્રક્ષેપણ અને ટેસલાના મુખ્ય કાર્યકારી બન્યા
૨૦૧૫ ઓપનએઆઈની શરૂઆતમાં સહ-સ્થાપક
૨૦૧૭ ધ બોરિગ કંપનીની સ્થાપના
૨૦૨૨ ટ્વિટરનું અધિગ્રહણ
૨૦૨૩ ટ્વિટરનું નામ બદલી ‘એક્સ'
૨૦૨૬ સ્પેસએક્સના શેરબજાર પ્રવેશ પછી વિશ્વના પ્રથમ ટ્રિલિયોનેર બન્યાનો વિક્રમ
કમલ જારોલી
એડવોકેટ એન્ડ નોટરી, રાજકોટ
મો. ૮૧૬૦૩ ૧૧૦૧૬
(3:14 PM IST)
