રાત્રે અંજીર પલાળી સવારે ખાવાથી શું ખરેખર ચમત્કારિક ફાયદા થાય છે?
અંજીરમાં ફાઇબર, પોટેશિયમ, કેલ્શિયમ, મેગ્નેશિયમ અને થોડું આયર્ન હોય છે, સૂકા અંજીરના ૧૦૦ ગ્રામમાં આશરે ૯.૮ ગ્રામ ફાઇબર, ૬૮૦ મિલિગ્રામ પોટેશિયમ, ૧૬૨ મિલિગ્રામ કેલ્શિયમ અને ૨.૦૩ મિલિગ્રામ આયર્ન હોય છે અંજીર પૌષ્ટિક જરૂર છે, પરંતુ ‘૯૫ વર્ષે પણ દોડવા લાગશો' જેવા દાવાને વૈજ્ઞાનિક સમર્થન નથીઃ કબજિયાતમાં ફાઇબર ઉપયોગી થઈ શકેઃ ડાયાબિટીસ હોય તો સૂકા અંજીરની માત્રા અંગે ખાસ સાવચેતી જરૂરી
રાજકોટઃ સોશિયલ મીડિયા પર એક સંદેશો વાયરલ થઈ રહ્યો છે, જેમાં રાત્રે બે-ત્રણ અંજીર પાણીમાં પલાળી સવારે તેનું પાણી પીવા અને અંજીર ખાવાથી શરીરને અનેક પ્રકારના ફાયદા થવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં ઊર્જા વધવાથી માંડી હાડકા મજબૂત થવા, પાચન સુધરવા, બ્લડપ્રેશર નિયંત્રણમાં રહેવા, એનિમિયા દૂર થવા, રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધવા અને વૃદ્ધાવસ્થામાં પણ શરીર તંદુરસ્ત રહેવા સુધીના દાવા કરવામાં આવ્યા છે. જોકે ઉપલબ્ધ વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો તપાસતાં આ તમામ દાવાઓ એકસરખા પ્રમાણમાં સાચા સાબિત થતા નથી.
અંજીરમાં ખરેખર શું છે?: સૂકું અંજીર પોષક તત્ત્વોથી ભરપૂર ખાદ્યપદાર્થ છે. તેમાં ખાસ કરીને ફાઇબર, પોટેશિયમ, કેલ્શિયમ, મેગ્નેશિયમ, તાંબું અને થોડું આયર્ન મળે છે. સૂકા અંજીરના ૧૦૦ ગ્રામમાં આશરે ૨૪૯ કેલરી ઊર્જા, ૯.૮ ગ્રામ ફાઇબર, ૬૮૦ મિલિગ્રામ પોટેશિયમ, ૧૬૨ મિલિગ્રામ કેલ્શિયમ અને ૨.૦૩ મિલિગ્રામ આયર્ન હોય છે. એટલે સંતુલિત આહારના ભાગરૂપે અંજીર પૌષ્ટિક ખોરાક ચોક્કસ કહી શકાય.
કબજિયાત અને પાચન માટેનો દાવો કેટલો સાચો?: વાયરલ પોસ્ટના દાવાઓમાંથી આ બાબતને પ્રમાણમાં વધુ વૈજ્ઞાનિક આધાર મળે છે. અંજીરમાં રહેલું ફાઇબર મળને નરમ કરવામાં અને આંતરડાની નિયમિતતા જાળવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. અંજીર અંગેના વૈજ્ઞાનિક સાહિત્યની સમીક્ષામાં કબજિયાતવાળા દર્દીઓમાં થયેલા એક માનવીય અભ્યાસનો ઉલ્લેખ છે, જેમાં સૂકા અંજીરના સેવનથી મળની કઠિનતા સહિત કેટલાંક લક્ષણોમાં સુધારો જોવા મળ્યો હતો. જોકે આનો અર્થ એવો નથી કે દરેક પ્રકારની કબજિયાતની સારવાર માત્ર અંજીરથી થઈ શકે.
પલાળેલું અંજીર જ ખાવું જરૂરી છે?: અહીં વાયરલ સંદેશ સૌથી વધુ ભ્રમ ઊભો કરે છે. રાત્રે અંજીર પાણીમાં પલાળીને ખાવું ઘણા લોકોને સ્વાદ અને નરમાઈને કારણે અનુકૂળ લાગી શકે છે, પરંતુ પલાળવાથી જ અંજીરમાં કોઈ વિશેષ ઔષધીય શક્તિ પેદા થાય છે અથવા તેનું પાણી પીવાથી અલગ ચમત્કારિક ફાયદો થાય છે એવા મજબૂત ક્લિનિકલ પુરાવા મળતા નથી. અંજીરના મુખ્ય ફાયદા તેમાં રહેલા પોષક તત્ત્વો અને ફાઇબર સાથે જોડાયેલા છે.
‘બ્લડપ્રેશર નિયંત્રણમાં રાખે' દાવો સાબિત નથીઃ અંજીરમાં પોટેશિયમ હોય છે અને સંતુલિત આહારમાં પોટેશિયમ મહત્વનું છે. પરંતુ અંજીર ખાવાથી જ હાઈ બ્લડપ્રેશર નિયંત્રણમાં આવી જાય એવો દાવો કરવો યોગ્ય નથી. સૂકા ફળોના એક નિયંત્રિત અભ્યાસમાં બ્લડપ્રેશરમાં નોંધપાત્ર સુધારો જોવા મળ્યો નહોતો. તેથી બ્લડપ્રેશરની દવા લેતા લોકોએ અંજીરને દવાના વિકલ્પ તરીકે ન જોવું જોઈએ.
‘એનિમિયા દૂર કરે' આ દાવો ભ્રામકઃ અંજીરમાં આયર્ન જરૂર છે, પરંતુ તેનું પ્રમાણ એટલું વધારે નથી કે માત્ર બે-ત્રણ અંજીર ખાવાથી આયર્નની ઉણપથી થતો એનિમિયા દૂર થઈ જાય. એનિમિયાનું કારણ જાણવું અને જરૂર પડે તો તબીબી તપાસ તથા યોગ્ય આયર્ન સારવાર લેવી જરૂરી છે. અંજીરને આયર્ન ધરાવતા સંતુલિત આહારનો એક ભાગ ગણી શકાય, સારવાર નહીં.
ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકોએ ખાસ ધ્યાન રાખવું: સૂકા અંજીરમાં પાણી ઓછું હોવાથી કુદરતી શર્કરા અને ઊર્જા પ્રમાણમાં વધુ સાંદ્ર હોય છે. ઉપલબ્ધ સંશોધનમાં સૂકા ફળો અંગે કેટલાક સકારાત્મક પરિણામો જોવા મળ્યા છે, પરંતુ લાંબા ગાળે બ્લડ શુગર નિયંત્રણ અંગે પુરાવા હજુ પૂરતા સ્પષ્ટ નથી. એક નિયંત્રિત અભ્યાસમાં મોટી માત્રામાં મિશ્ર સૂકા ફળો લેવાથી નિયંત્રણ જૂથની સરખામણીએ ઉપવાસનું ગ્લુકોઝ થોડું વધ્યું હતું. તેથી ડાયાબિટીસ ધરાવતા વ્યક્તિએ ‘‘અંજીર શુગર ઘટાડે છે'' એમ માનીને મનફાવે એટલી માત્રામાં તેનું સેવન કરવું યોગ્ય નથી.
હાડકા માટે ફાયદાકારક?: અંજીરમાં કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમ જેવા ખનિજો હોવાથી તે હાડકાને જરૂરી પોષક તત્ત્વોના કુલ આહારમાં યોગદાન આપી શકે છે. પરંતુ બે-ત્રણ અંજીર રોજ ખાવાથી હાડકા મજબૂત થઈ જશે અથવા ઓસ્ટિયોપોરોસિસ અટકી જશે એવું કહેવા માટે પૂરતા ક્લિનિકલ પુરાવા નથી.
‘૯૫ વર્ષે પણ દોડતા લાગશો' સંપૂર્ણપણે અતિશયોક્તિઃ અંજીર કે અન્ય કોઈ એક ખાદ્યપદાર્થ વ્યક્તિને ૯૫ વર્ષની ઉંમરે દોડતો રાખવાની ખાતરી આપી શકતો નથી. વૃદ્ધાવસ્થામાં તંદુરસ્તીનો આધાર સમગ્ર આહાર, નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ, ઊંઘ, વજન, ધૂમ્રપાન-મદ્યપાન જેવી આદતો, આનુવંશિક પરિબળો તથા ડાયાબિટીસ, હૃદયરોગ અને બ્લડપ્રેશર જેવી બીમારીઓના યોગ્ય નિયંત્રણ પર રહે છે.
નિષ્કર્ષઃ વાયરલ પોસ્ટ સંપૂર્ણ ખોટી નથી, પરંતુ તેના અનેક દાવા અતિશયોક્તિપૂર્ણ અને વૈજ્ઞાનિક રીતે અપ્રમાણિત છે. અંજીર ફાઇબર અને અનેક ખનિજ ધરાવતું સારું પૌષ્ટિક સૂકું ફળ છે અને મર્યાદિત માત્રામાં સંતુલિત આહારનો ભાગ બની શકે છે. ખાસ કરીને ફાઇબરને કારણે આંતરડાની નિયમિતતા અને કબજિયાતમાં મદદ મળી શકે છે. પરંતુ અંજીરને બ્લડપ્રેશર, એનિમિયા, ડાયાબિટીસ કે અન્ય રોગોની સારવાર તરીકે રજૂ કરવું યોગ્ય નથી. અંજીર અંગેના વૈજ્ઞાનિક સાહિત્યની વ્યાપક સમીક્ષા પણ જણાવે છે કે તેના સંભવિત સ્વાસ્થ્યલાભ અંગે હજુ વધુ સારી રીતે નિયંત્રિત માનવીય અભ્યાસોની જરૂર છે.
નિષ્કર્ષઃ અંજીર ખાઓપૌષ્ટિક ખોરાક તરીકે; ‘ચમત્કારિક દવા' સમજીને નહીં. ખાસ કરીને ડાયાબિટીસ, કિડનીની તકલીફ અથવા નિયમિત દવાઓ ચાલતી હોય તો રોજ અંજીર લેવાની માત્રા વ્યક્તિગત રીતે નક્કી કરવી વધુ યોગ્ય છે. (એઆઈ જનરેટેડ આર્ટીકલ)(૪૦.૪૧)
(3:27 PM IST)
