એલર્જી વિશેષ જાણીતા ENT સર્જન ડો. હિમાંશુ ઠક્કર દ્વારા જનજાગૃતિ
એલર્જીથી પરેશાન છો? માત્ર દવાઓ નહીં, એલર્જીનું કારણ શોધવું પણ એટલું જ મહત્વનું
રાજકોટના જાણીતા ENT સર્જન ડૉ. હિમાંશુ ઠક્કરના જણાવ્યા મુજબ, વારંવાર છીંક આવવી, નાકમાંથી પાણી વહેવું, નાક બંધ રહેવું, નાક-આંખમાં ખંજવાળ, આંખોમાં પાણી આવવું, સતત ઉધરસ અથવા શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જેવી સમસ્યાઓને માત્ર સામાન્ય શરદી સમજીને અવગણવી જોઈએ નહીં. આવા લક્ષણો પાછળ એલર્જિક રાઇનાઇટિસ, એલર્જિક કન્જક્ટિવાઇટિસ અથવા અન્ય એલર્જીક બીમારી હોઈ શકે છે.
ડૉ. હિમાંશુ ઠક્કર જણાવે છે કે દરેક દર્દીમાં એલર્જીનું કારણ એકસરખું હોતું નથી. તેથી માત્ર લક્ષણોના આધારે એલર્જીનું ચોક્કસ કારણ નક્કી કરવાને બદલે યોગ્ય તબીબી મૂલ્યાંકન અને જરૂરી હોય ત્યારે એલર્જી ટેસ્ટ કરાવવું વધુ યોગ્ય છે.
વૈશ્વિક સ્તરે એલર્જિક રાઇનાઇટિસનું પ્રમાણ ખૂબ વ્યાપક
વિશ્વભરમાં એલર્જિક રાઇનાઇટિસ એક અત્યંત સામાન્ય લાંબા સમયથી રહેતી શ્વસનતંત્ર સંબંધિત એલર્જીક બીમારી છે. વૈશ્વિક અભ્યાસો અનુસાર એલર્જિક રાઇનાઇટિસ અને ક્રોનિક રાઇનોસાઇન્યુસાઇટિસ મળીને વિશ્વની ૩૦ ટકા થી વધુ વસ્તીને અસર કરે છે.
એલર્જિક રાઇનાઇટિસ માત્ર છીંક અને નાકમાંથી પાણી આવવાની સમસ્યા નથી.
ડૉ. હિમાંશુ ઠક્કરના જણાવ્યા મુજબ, એલર્જિક રાઇનાઇટિસને ઘણી વખત લોકો નાની અથવા સામાન્ય તકલીફ માને છે, પરંતુ તે દર્દીના રોજિંદા જીવન પર નોંધપાત્ર અસર કરી શકે છે.
વિશ્વસનીય આંતરરાષ્ટ્રીય અભ્યાસો દર્શાવે છે કે યોગ્ય રીતે નિયંત્રિત ન થયેલી એલર્જિક રાઇનાઇટિસઃ
- ઊંઘમાં વિક્ષેપ અને દિવસ દરમિયાન થાકનું કારણ બની શકે છે.
- અભ્યાસ અને ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની ક્ષમતાને અસર કરી શકે છે.
- કામકાજની કાર્યક્ષમતા અને ઉત્પાદકતા ઘટાડી શકે છે.
- સામાજિક અને રોજિંદા જીવનની ગુણવત્તા ઘટાડી શકે છે.
- કેટલાક દર્દીઓમાં અસ્થમા સાથે સહઅસ્તિત્વ ધરાવે છે.
એલર્જી અને અસ્થમા
વચ્ચેનો સંબંધ
નાક અને ફેફસાંને અલગ-અલગ અંગો તરીકે જોવાને બદલે એલર્જીમાં વન એરવે (One Airway) અભિગમ મહત્વપૂર્ણ છે. એલર્જિક રાઇનાઇટિસ અને અસ્થમા ઘણી વખત સાથે જોવા મળે છે અને બંનેમાં સમાન પ્રકારની એલર્જીક સોજાની પ્રક્રિયા જોવા મળી શકે છે.
એલર્જી શું છે?
એલર્જી એ શરીરની રોગપ્રતિકારક પ્રણાલી દ્વારા સામાન્ય રીતે હાનિકારક એવા પદાર્થો સામે થતી અતિશય પ્રતિક્રિયા છે.
સામાન્ય એલર્જનમાં ઘરનું ધૂળ અને હાઉસ ડસ્ટ માઇટ, પરાગરજ, ફૂગ, પ્રાણીઓના વાળ/ડેન્ડર, કેટલાક ખાદ્ય પદાર્થો, ચોક્કસ દવાઓ અને જીવજંતુઓના ડંખ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
સ્કિન પ્રિક એલર્જી ટેસ્ટ શું છે?
સ્કિન પ્રિક ટેસ્ટ એલર્જીનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતી સરળ અને ઝડપી તપાસ છે. તેમાં વિવિધ સંભવિત એલર્જન સામે શરીરમાં ચોક્કસ પ્રકારની સંવેદનશીલતા છે કે નહીં તે તપાસવામાં આવે છે.
ચોક્કસ એલર્જનના ખૂબ જ નાના પ્રમાણને ચામડી પર મૂકીને હળવો પ્રિક કરવામાં આવે છે અને નિર્ધારિત સમય બાદ ચામડીની પ્રતિક્રિયા તપાસવામાં આવે છે.
પરંતુ એક મહત્વપૂર્ણ બાબત સમજવી જરૂરી છેઃ સ્કિન પ્રિક ટેસ્ટ પોઝિટિવ આવે એટલે હંમેશા ક્લિનિકલ એલર્જી છે એવું જરૂરી નથી.
ટેસ્ટના પરિણામને દર્દીના લક્ષણો, એલર્જીનો ઇતિહાસ, એલર્જન સાથેનો સંપર્ક અને તબીબી તપાસ સાથે જોડીને જ યોગ્ય નિદાન કરવું જોઈએ.
કોને સ્કિન પ્રિક એલર્જી ટેસ્ટની જરૂર પડી શકે?
વારંવાર છીંક આવતી હોય, નાકમાંથી પાણી વહેતું હોય, નાક બંધ રહેતું હોય, નાક અથવા આંખમાં ખંજવાળ થતી હોય, આંખોમાંથી પાણી આવતું હોય, ઋતુ બદલાય ત્યારે તકલીફ વધતી હોય, ધૂળ કે પરાગરજના સંપર્કમાં તકલીફ વધતી હોય અથવા યોગ્ય સારવાર છતાં એલર્જીની તકલીફ વારંવાર થતી હોય, તેવા દર્દીઓમાં નિષ્ણાતની સલાહ મુજબ એલર્જી ટેસ્ટ અંગે વિચારણા કરી શકાય છે.
એલર્જી ઇમ્યુનોથેરાપી શું છે?
સામાન્ય એલર્જીની દવાઓ જેમ કે એન્ટિહિસ્ટામિન અને નેઝલ સ્પ્રે મુખ્યત્વે લક્ષણોને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.
જ્યારે એલર્જન ઇમ્યુનોથેરાપી યોગ્ય રીતે પસંદ કરાયેલા દર્દીઓમાં એલર્જી સાથે સંકળાયેલી શરીરની રોગપ્રતિકારક પ્રતિક્રિયાને બદલવાનો પ્રયાસ કરે છે.
આ સારવારમાં દર્દીને જે ચોક્કસ એલર્જનથી તકલીફ હોય તેના નિયંત્રિત પ્રમાણમાં વારંવાર સંપર્ક કરાવવામાં આવે છે, જેથી સમય જતાં શરીર તે એલર્જન પ્રત્યે ઓછું પ્રતિક્રિયાશીલ બને.
મુખ્ય પદ્ધતિઓ
SLIT–સબલિંગ્યુઅલ ઇમ્યુનોથેરાપીઃ
ચોક્કસ એલર્જનને જીભની નીચે આપવાની પદ્ધતિ.
ઇમ્યુનોથેરાપીથી શું ફાયદો થઈ શકે?
યોગ્ય દર્દીઓમાં ઇમ્યુનોથેરાપીઃ
- એલર્જીના લક્ષણોની તીવ્રતા અને આવર્તન ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે.
- એલર્જીની દવાઓની જરૂરિયાત ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે.
- જીવનની ગુણવત્તામાં સુધારો કરી શકે છે.
- કેટલાક દર્દીઓમાં લાંબા ગાળાનો લાભ આપી શકે છે.
- ચોક્કસ એલર્જન સામે શરીરની અતિશય પ્રતિક્રિયા ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે.
ડૉ. હિમાંશુ ઠક્કરના જણાવ્યા મુજબ, દરેક એલર્જી ધરાવતા દર્દીને ઇમ્યુનોથેરાપીની જરૂર હોતી નથી. દર્દીના લક્ષણો, એલર્જી ટેસ્ટના પરિણામો અને ચોક્કસ એલર્જન સાથેના સંબંધને ધ્યાનમાં રાખીને જ ઇમ્યુનોથેરાપી અંગે નિર્ણય લેવો જોઈએ.
એક મહત્વપૂર્ણ સંદેશ
માત્ર સ્કિન પ્રિક ટેસ્ટ પોઝિટિવ આવ્યો એટલે ઇમ્યુનોથેરાપી શરૂ કરવી જોઈએ નહીં.
ટેસ્ટ રિપોર્ટ અને દર્દીના વાસ્તવિક લક્ષણો વચ્ચે ક્લિનિકલ સંબંધ હોવો અત્યંત જરૂરી છે.
જનજાગળતિ માટે ખાસ સંદેશ
ઘણા લોકો વર્ષો સુધી વારંવાર એલર્જીની ગોળીઓ લેતા રહે છે, પરંતુ તેમની એલર્જીનું ચોક્કસ કારણ શું છે તેની તપાસ કરાવતા નથી.
આથી વારંવાર થતી એલર્જીમાં અભિગમ હોવો જોઈએઃ કારણ ઓળખો? એલર્જનથી શકય તેટલું બચો? યોગ્ય સારવાર લો ? યોગ્ય દર્દીમાં ઇમ્યુનોથેરાપી અંગે વિચાર કરો.
યાદ રાખોઃ વારંવાર છીંક, નાક બંધ, નાકમાંથી પાણી, આંખમાં ખંજવાળ અથવા ઋતુ પ્રમાણે વધતી નાકની તકલીફને સામાન્ય શરદી સમજીને અવગણશો નહીં.
યોગ્ય દર્દીમાં સ્કિન પ્રિક એલર્જી ટેસ્ટ એલર્જીનું કારણ ઓળખવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે અને ચોક્કસ એલર્જન સામેની સારવાર તથા એલર્જન ઇમ્યુનોથેરાપી અંગે નિર્ણય લેવામાં માર્ગદર્શન આપી શકે છે.
વધુ માહિતી, સારવાર અને એલર્જી ટેસ્ટિંગ માટે સંપર્ક :
ડો. હિમાંશુ ઠક્કર
Dr. Thakkars ENT & Dental Surgical Hospital
૨૦૨, લાઇફ લાઇન, બિલ્ડિંગ, વિદ્યાનગર મેઇન રોડ, રાજકોટ
મોબાઇલઃ ૯૧૦૬૧ ૧૯૦૩૮
એલર્જીથી રાહત તરફનું પહેલું પગલું - એલર્જીનું કારણ ઓળખો અને યોગ્ય નિષ્ણાતની સલાહ લો.
(2:09 PM IST)
