તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
આધુનિક વિજ્ઞાનનું સૌથી મોટું ચમત્કારિક મશીન જે ભૂતકાળમાં જોઈ શકે છેઃ જાણો જેમ્સ વેબ સ્પેસ ટેલિસ્કોપના અદભુત રહસ્યો
વિજ્ઞાન અને અવકાશ : બ્રહ્માંડના જન્મની પહેલી સેકન્ડ કેવી હતી? બ્રહ્માંડની છેવાડે પહોંચીને આ ટેલિસ્કોપે એવી આકાશગંગાઓ શોધી કાઢી છે જે વિજ્ઞાનના જૂના નિયમોને તોડી રહી છેઃ શું આપણે પૃથ્વી પર એકલા છીએ? પૃથ્વી બહાર અન્ય ગ્રહો પર પાણી અને જીવનની શોધમાં આ આધુનિક આંખે દુનિયાભરના વૈજ્ઞાનિકોને આﾍર્યમાં મૂકી દીધા છે
રાજકોટઃ અત્યાર સુધી માણસ માત્ર કલ્પના કરતો હતો કે બ્રહ્માંડની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ હશે. પરંતુ અવકાશમાં તરતું મુકાયેલું 'જેમ્સ વેબ સ્પેસ ટેલિસ્કોપ' ખરેખર એક ટાઇમ મશીન બનીને અબજો વર્ષ જૂના ભૂતકાળની અત્યંત સ્પષ્ટ તસવીરો પૃથ્વી પર મોકલી રહ્યું છે. આ મહાકાય અને અત્યાધુનિક સોનાની આંખે બ્રહ્માંડના જન્મ અને પરગ્રહવાસીઓ (એલિયન્સ) ના અસ્તિત્વ વિશેના ઘણા નવા રહસ્યો પરથી પડદો ઉઠાવ્યો છે.
‘અકિલા' ના વાચક ભાઈઓ, બહેનો અને વડીલો માટે આજથી આપણે વિજ્ઞાન, અવકાશ અને અવનવી શોધોની એક નવી રોમાંચક સફર શરૂ કરવા જઈ રહ્યા છીએ. આધુનિક વિજ્ઞાનમાં દરરોજ એવા ચમત્કારો થઈ રહ્યા છે જે હોલીવુડની ફિલ્મોને પણ ટક્કર મારે તેવા હોય છે.
આજે આપણે વિજ્ઞાન જગતની સૌથી માટી ઉપલબ્ધિ એટલે કે અમેરિકાની સંસ્થા નાસા દ્વારા અંતરિક્ષમાં મોકલવામાં આવેલા ‘જેમ્સ વેબ સ્પેસ ટેલિસ્કોપ' વિશે વાત કરીશું. આ મશીન માત્ર તારાઓ નથી જોતું, પણ તે સમયની પાછળ એટલે કે ભૂતકાળમાં જુએ છે !
તમને જાણીને આﾍર્ય થશે કે આપણે જ્યારે આકાશમાં તારાઓ જોઈએ છીએ, ત્યારે આપણે તેમનું વર્તમાન નથી જોતા, પણ ભૂતકાળ જોઈએ છીએ. પ્રકાશને મુસાફરી કરતા સમય લાગે છે. જે તારો પૃથ્વીથી દસ પ્રકાશવર્ષ દૂર છે, તેનો પ્રકાશ આપણી આંખો સુધી પહોંચતા દસ વર્ષ લાગે છે. એટલે કે આપણે આજે જે તારો જોઈએ છીએ, તે દસ વર્ષ પહેલાં કેવો હતો તે દેખાય છે. બરાબર આ જ સિદ્ધાંત પર આ નવું ટેલિસ્કોપ કામ કરે છે. વૈજ્ઞાનિકોએ તેને એટલું શક્તિશાળી બનાવ્યું છે કે તે બ્રહ્માંડના છેવાડેથી આવતા અત્યંત ઝાંખા પ્રકાશને પણ પકડી શકે છે.
હાલમાં જ આ ટેલિસ્કોપે સાડા તેર અબજ વર્ષ જૂના બ્રહ્માંડની તસવીરો ખેંચી છે. એટલે કે જ્યારે બ્રહ્માંડનો જન્મ થયો (જેને વિજ્ઞાન બિગ બેંગ કહે છે) તેના થોડા જ સમય પછીની આકાશગંગાઓ કેવી દેખાતી હતી, તે આજે આપણે આપણી આંખોથી જોઈ શકીએ છીએ. આ પહેલા જૂના ટેલિસ્કોપ જે તારાઓને માત્ર ધૂંધળા ટપકાં તરીકે જોતા હતા, તેને આ નવી આંખે એકદમ ચોખ્ખા અને રંગીન બતાવીને વૈજ્ઞાનિકોના હોશ ઉડાડી દીધા છે.
આ ટેલિસ્કોપનું બીજું સૌથી મોટું અને મહત્વનું કામ એ શોધવાનું છે કે શું પૃથ્વી સિવાય બ્રહ્માંડમાં બીજે ક્યાંય જીવન છે? વિજ્ઞાનીઓએ તેને 'ઇન્ફ્રારેડ' ટેકનોલોજીથી સ* કર્યું છે. આનો અર્થ એ કે તે તારાઓના તેજસ્વી પ્રકાશની પાછળ છુપાયેલા નાના ગ્રહોની પણ જાસૂસી કરી શકે છે. જ્યારે કોઈ દૂરના ગ્રહ પરથી પ્રકાશ પસાર થાય છે, ત્યારે આ ટેલિસ્કોપ તે પ્રકાશનું વિશ્લેષણ કરીને જાણી લે છે કે તે ગ્રહના વાતાવરણમાં પાણી, ઓક્સિજન કે કાર્બન ડાયોક્સાઈડ છે કે નહીં !
તાજેતરમાં જ આ જાદુઈ આંખે પૃથ્વીથી અનેક પ્રકાશવર્ષ દૂર આવેલા ‘કે-ટુ-એટીન-બી' નામના એક મોટા ગ્રહના વાતાવરણમાં પાણીની વરાળ અને કાર્બનના અણુઓ શોધી કાઢ્યા છે. આ શોધે એવી શક્યતાઓને પ્રબળ બનાવી દીધી છે કે કદાચ ત્યાં પાણીનો વિશાળ મહાસાગર હોઈ શકે અને જો પાણી હોય, તો ત્યાં કોઈ સૂક્ષ્મ જીવ કે પરગ્રહવાસીઓનું અસ્તિત્વ હોવાની પૂરેપૂરી સંભાવના છે.
માનવજાત ધીમે ધીમે બ્રહ્માંડના કેન્દ્ર તરફ પ્રયાણ કરી રહી છે. આ ટેલિસ્કોપ આપણા માટે માત્ર એક મશીન નથી, પણ તે આપણા જ અસ્તિત્વના મૂળ શોધવા માટે અંતરિક્ષમાં ફેંકાયેલી એક જાળ છે. વિજ્ઞાનની આ ઝડપી દોડમાં આવનારા થોડા જ વર્ષોમાં આપણને કદાચ એવા સવાલોના જવાબ મળી જશે જે માનવી સદીઓથી ઈશ્વરને પૂછતો આવ્યો છે
સોનાના અરીસાઓનો જાદુ
આ ટેલિસ્કોપની સૌથી મોટી ખાસિયત તેના અરીસાઓ છે. તેમાં અઢાર મોટા ષટ્કોણ આકારના અરીસાઓ લગાવવામાં આવ્યા છે, જેના પર શુદ્ધ સોનાનો ઢોળ ચડાવેલો છે. સોનું ‘ઇન્ફ્રારેડ' પ્રકાશ (ગરમીના તરંગો) ને પરાવર્તિત કરવામાં સૌથી શ્રેષ્ઠ ધાતુ હોવાથી, અબજો કિલોમીટર દૂરના ઝાંખા તારાઓનો પ્રકાશ પણ પકડી શકાય છે.
માઈનસ બસો છત્રીસ ડિગ્રીની ઠંડી
આ મશીન કામ કરી શકે તે માટે તેનું અત્યંત ઠંડુ રહેવું જરૂરી છે. તેથી તેને પૃથ્વીથી પંદર લાખ કિલોમીટર દૂર એવા અંધારા વિસ્તારમાં ગોઠવવામાં આવ્યું છે જ્યાં તેનું તાપમાન માઈનસ બસો છત્રીસ ડિગ્રી સેલ્સિયસ જેટલું રહે છે. આટલી કાતિલ ઠંડીમાં જ તે બ્રહ્માંડની ઝીણામાં ઝીણી ગરમીને ઓળખી શકે છે.
બ્રહ્માંડના અંધારા યુગનો અંત
વિજ્ઞાન માને છે કે બ્રહ્માંડની શરૂઆતમાં લાખો વર્ષો સુધી માત્ર અંધકાર જ હતો. આ ટેલિસ્કોપે તે અંધકારને ચીરીને પહેલો તારો ક્યારે અને કેવી રીતે સળગ્યો હશે તેની અકલ્પનીય માહિતી એકઠી કરવાની શરૂઆત કરી દીધી છે. ટૂંક સમયમાં જ બ્રહ્માંડના જન્મનો આખો વિડીયો આપણી પાસે હશે.
(10:33 AM IST)
