અમદાવાદ, તા. ૧૯ : કેન્‍દ્ર સરકાર દ્વારા ગીર રક્ષિત વિસ્‍તારની આસપાસના 1.84 લાખ હેક્‍ટર વિસ્‍તારને ઇકો સેન્‍સેટિવ ઝોન જાહેર કરવા માટેનું એક પ્રાથમિક જાહેરનામું પ્રસિદ્ધ કર્યું છે. જેમાં અમરેલી, જૂનાગઢ અને ગીર સોમનાથ જિલ્લાના કુલ 196 ગામોના 1.84 લાખ હેક્‍ટર વિસ્‍તારનો સમાવેશ કરવામાં આવ્‍યો છે.

ઇકો સેન્‍સેટિવ ઝોન જાહેર થયા બાદ કેટલીક બાબંદીઓ આવી જશે એવા ભય સાથે ખેડૂતો દ્વારા તેનો વિરોધ કરવામાં આવી રહ્યો છે. ત્‍યારે જે જાહેરનામું પ્રસિદ્ધ થયું છે. તેમાં જણાવવામાં આવેલા 40 મુદ્દાઓ અંગે આજે અમે અહીં જણાવી રહ્યાં છીએ જેનાથી ખેડૂતો ડરી રહ્યાં છે. આવો એ 40 મુદ્દા કયા છે તેને જાણીએ.

અત્રે ઉલ્લેખનીય છેકે, ખેડૂતો દ્વારા ઇકો સેન્‍સેટિવ ઝોનનો જે પ્રકારે વિરોધ કરવામાં આવી રહ્યો છે. તેને ધ્‍યાનમાં રાખીને રાજય સરકાર અને વન વિભાગ દ્વારા ખેડૂતોના મનમાં ઉદ્વેલા પ્રશ્નોના નિરાકરણ માટે સમયાંતરે સ્‍પષ્ટતા પણ કરવામાં આવી છે.

A. પ્રતિબંધિત પ્રવૃત્તિઓ (Prohibited Activities)

ઇકો-સેન્‍સિટીવ ઝોનમાં મકાનોના બાંધકામ અથવા સમારકામ માટે જમીન ખોદવા સહિતની સ્‍થાનિક રહેવાસીઓની સ્‍થાનિક જરૂરીયાતો પુરી કરવા સિવાયના તમામ નવા અને હાલના (નાના અને મોટા ખનીજો), પથ્‍થરની ખોદકામ અને પિલાણ એકમો પર તાત્‍કાલિક અસરથી પ્રતિબંધિત છે.

1. વાણિજ્‍યિક ખાણકામ, પથ્‍થરની ખોદકામ અને પિલાણ એકમો

ખાણકામ કામગીરી, વર્ષ 1995માં‚ WP. (c) ના. 202 AI નં. 2003માં‚ T.N. દ્વારા 1000 3 જૂન 2022માં રોજ ગોદાવર્મન થિરુમલપાડા વિ UOI¨માં મામલે; વર્ષ 2012 ના ડબલ્‍યુ.પી (c) ના. 2014 માં ગોવા ફાઉન્‍ડેશન વિ. UOI 435 અને W.P.ના કેસો (c) ના. T.N. માં 2022 ના 202 AI નં. 131317 આ ગોદાવર્મન તિરુમલપાડા વિ. UOI કેસમાં માનનીય સુપ્રીમ કોર્ટના તા.28મી એપ્રિલ,  ર૦ર૩ ના આદેશ અનુસાર કરવામાં આવશે.

2 પ્રદૂષણ ફેલાવતા ઉદ્યોગોની સ્‍થાપના (પાણી, હવા, માટી, અવાજ વગેરે)

ઇકો-સેન્‍સિટિવ ઝોનમાં નવા ઉદ્યોગો અને હાલના પ્રદૂષિત ઉદ્યોગોના વિસ્‍તરણને મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં: જો કે, કેન્‍દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ દ્વારા જારી કરાયેલ માર્ગદર્શિકામાં ઉદ્યોગોના વર્ગીકરણ મુજબ બિન-પ્રદૂષિત ઉદ્યોગોને ઇકો-સેન્‍સિટિવ ઝોનમાં મંજૂરી આપવામાં આવશે. ફેબ્રુઆરી, 2016 માં, સમયાંતરે સુધારા કર્યા મુજબ, સિવાય કે આ સૂચનામાં સ્‍પષ્ટ કરેલ હોય અને વધુમાં, બિન-પ્રદૂષિત કુટીર ઉદ્યોગોને પ્રોત્‍સાહન આપવામાં આવશે.

3.મુખ્‍ય હાઇડ્રોઇલેક્‍ટ્રિક પ્રોજેક્‍ટની સ્‍થાપનાઃ પ્રતિબંધિત

4.કોઈપણ જોખમી પદાર્થોનો ઉપયોગ અથવા ઉત્‍પાદન અથવા પ્રોસેસિંગઃ પ્રતિબંધિત     

5. પ્રોસેસિંગ પ્રાકૃતિક જળાશયો અથવા જમીન વિસ્‍તારમાં અનટ્રીટેડ ગંદા પાણીનો નિકાલ : પ્રતિબંધિત

6. સોલિડ વેસ્‍ટ ડિસ્‍પોઝલ સાઇટ સ્‍થાપવી તથા દ્યન અને બાયો મેડિકલ વેસ્‍ટ માટે સામાન્‍ય ભસ્‍મીકરણ સુવિધાઃ

ઈકો સેન્‍સિટિવ ઝોનમાં દ્યન કચરાના નિકાલની કોઈ સાઇટ અને દ્યન કચરાના ટ્રીટમેન્‍ટ/પ્રોસેસિંગ સુવિધાને મંજૂરી નથી. ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયા અને આરોગ્‍ય સંસ્‍થા/હોસ્‍પિટલ વગેરેમાંથી પેદા થતા દ્યન કચરાના કોઈપણ સ્‍વરૂપની સારવાર માટે સામાન્‍ય અથવા વ્‍યક્‍તિગત ભસ્‍મીકરણ સુવિધાની વધુ સ્‍થાપના પ્રતિબંધિત છે.

7. કોર્પોરેટ કે કંપનીઓ દ્વારા મોટા પાયે વેપારી પશુધન અને મરદ્યાં ફાર્મની સ્‍થાપનાઃ  પ્રતિબંધિત

8. હોટ એર બલૂન, હેલિકોપ્‍ટર, ડ્રોન, માઇક્રોલાઇટ્‍સ અને અન્‍ય એરક્રાફ્‌ટ વગેરે દ્વારા ગીર PA અને તેના ESZ વિસ્‍તારની ઉપર ઉડ્ડયન જેવી પર્યટન સંબંધિત અન્‍ય પ્રવૃત્તિઓ હાથ ધરવીઃ પ્રતિબંધિત

9. નવી સો મિલો(saw mills)ની સ્‍થાપનાઃ ઈકો-સેન્‍સિટિવ ઝોનની અંદર કોઈ નવી કે હાલની સો મિલોના વિસ્‍તરણને મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં.

10. ઈંટના ભઠ્ઠાઓની સ્‍થાપનાઃ પ્રતિબંધિત

B. નિયંત્રિત પ્રવૃત્તિઓ (Regulated Activities)

11. હોટલ અને રિસોર્ટની વાણિજિયક સ્‍થાપનાઃ ગીર સંરક્ષિત વિસ્‍તારની સીમાના એક કિલોમીટરની અંદર કોઈ નવી કોમર્શિયલ હોટલ, હોમસ્‍ટે અને રિસોર્ટને મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં. એક કિલોમીટરથી આગળ અને ઇકો-સેન્‍સિટિવ ઝોનની સીમા સુધી, ગુજરાત સરકારના G.R. નંબર VPS/102008/1827/ ડબલ્‍યુ, તારીખ 1 જુલાઈ, 2015, VPS/102008/1827/W, તારીખ 23માં  મે, 2016 અને VPS/102008/1827/W, તારીખ 13મી જૂન, 2016 લાગુ થશે. ઈકો-સેન્‍સિટિવ ઝોન સમિતિએ આ માર્ગદર્શિકાનું પાલન કરવું જોઈએ. જો કે, સંરક્ષિત વિસ્‍તારની સીમાથી એક કિલોમીટરથી આગળ અથવા ઇકો-સેન્‍સિટિવ ઝોનની હદ સુધી જે પણ નજીક હોય, તમામ નવી પ્રવાસી પ્રવૃત્તિઓ અથવા હાલની પ્રવૃત્તિઓનું વિસ્‍તરણ પ્રવાસન માસ્‍ટર પ્‍લાન અને લાગુ પડતા માર્ગદર્શિકાને અનુરૂપ હોવું જોઈએ.

12.બાંધકામ પ્રવૃત્તિઓઃ  ગીર સંરક્ષિત વિસ્‍તારની સીમાથી એક કિલોમીટરની અંદર અથવા ઇકો-સેન્‍સિટિવ ઝોનની હદ સુધી, જે નજીક હોય તે કોઈપણ પ્રકારના નવા વ્‍યાપારી બાંધકામ (સોલાર ફાર્મ અને પવનચક્કીઓના સ્‍થાપન સહિત)ને મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં.

જો કે, સ્‍થાનિક રહેવાસીઓની રહેણાંક જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા બિલ્‍ડીંગ પેટા-નિયમો અનુસાર ફકરા 3 ના પેટા-ફકરા (1) માં ઉલ્લેખિત પ્રવૃત્તિઓ સહિત સ્‍થાનિક લોકોને તેમની જમીનમાં બાંધકામ હાથ ધરવાની પરવાનગી આપવામાં આવશે. તેનો ઉપયોગ આતિથ્‍યના હેતુઓ (હોટલો, હોમસ્‍ટે અને રિસોર્ટ) માટે થવો જોઈએ નહીં.

વધુમાં જણાવવામાં આવ્‍યું છે કે નાના પાયાના ઉદ્યોગોને લગતી બાંધકામ પ્રવૃતિઓ પ્રદૂષણનું કારણ ન બને તે નિયમન અને લદ્યુત્તમ રાખવાની રહેશે, જો કોઈ હોય તો, લાગુ પડતા નિયમો અને વિનિયમો મુજબ સક્ષમ અધિકારીની પૂર્વ પરવાનગી સાથે.

13.નાના પાયે બિન-પ્રદૂષિત ઉદ્યોગો

ફેબ્રુઆરી 2016 માં કેન્‍દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ દ્વારા જારી કરાયેલા ઉદ્યોગોના વર્ગીકરણ મુજબ બિન-પ્રદૂષિત ઉદ્યોગો, સમયાંતરે સુધારેલા અને બિન-જોખમી, નાના પાયે અને સેવા ઉદ્યોગ, કૃષિ, ફ્‌લોરીકલ્‍ચર, બાગાયત અથવા કૃષિ આધારિત ઉત્‍પાદનોનું ઉત્‍પાદન કરતા ઉદ્યોગો. ઇકો-સેન્‍સિટિવ ઝોનમાંથી સ્‍વદેશી સામગ્રીમાંથી સક્ષમ સત્તાધિકારી દ્વારા પરવાનગી આપવામાં આવશે.

14.વૃક્ષો કાપવાઃ રાજય સરકારમાં સક્ષમ સત્તાધિકારીની પૂર્વ પરવાનગી વિના જંગલ અથવા સરકારી અથવા મહેસૂલ અથવા ખાનગી જમીનો પર વૃક્ષો કાપવામાં આવશે નહીં. વૃક્ષો કાપવાનું નિયમન સંબંધિત કેન્‍દ્રીય અથવા રાજય અધિનિયમની જોગવાઈઓ અને તે હેઠળ કરવામાં આવેલા નિયમો અનુસાર કરવામાં આવશે.

15.વન પેદાશો અથવા નોન-ટીમ્‍બર ફોરેસ્‍ટ પ્રોડ્‍યુસ (NTFP)નો સંગ્રહઃ

લાગુ કાયદા હેઠળ નિયમન.

16. વિદ્યુત અને સંદેશાવ્‍યવહારના ટાવરોનું નિર્માણ અને કેબલ અને અન્‍ય માળખાકીય સુવિધાઓ બિછાવીઃ લાગુ કાયદા હેઠળ નિયમન (અંડરગ્રાઉન્‍ડ કેબલિંગને પ્રોત્‍સાહન આપી શકાય છે).

17. નાગરિક સુવિધાઓ સહિતની માળખાકીય સુવિધાઓઃ  લાગુ કાયદાઓ, નિયમો અને વિનિયમો ઉપલબ્‍ધ માર્ગદર્શિકા અનુસાર, શમનના પગલાં સાથે કરવામાં આવશે.

18. હાલના રસ્‍તાઓને પહોળા અને મજબૂત કરવા અને નવા રસ્‍તાઓનું નિર્માણઃ  લાગુ કાયદા, નિયમો અને વિનિયમો ઉપલબ્‍ધ માર્ગદર્શિકા, 2016 મુજબ, શમનના પગલાં સાથે કરવામાં આવશે.

19.પહાડી ઢોળાવ અને નદીના કાંઠાનું રક્ષણઃ  લાગુ કાયદા હેઠળ નિયમન.

20. રાત્રે વાહનોની અવરજવર

લાગુ કાયદા હેઠળ વ્‍યાપારી હેતુ માટે નિયમન.

21. ડેરી, ડેરી ફાર્મિંગ, એક્‍વાકલ્‍ચર અને ફિશરીઝ સાથે સ્‍થાનિક સમુદાયો દ્વારા ચાલુ કૃષિ અને બાગાયતની પદ્ધતિઓઃ સ્‍થાનિક લોકોના ઉપયોગ માટે લાગુ કાયદા હેઠળ પરવાનગી.

22.પ્રાકૃતિક જળાશયો અથવા જમીન વિસ્‍તારમાં સારવાર કરેલ કચરાના પાણી/પ્રવાહનો નિકાલઃ ટ્રીટેડ વેસ્‍ટ વોટર/પ્રદૂષણનો નિકાલ જળ સંસ્‍થાઓમાં પ્રવેશવાનું ટાળવું જોઈએ. ટ્રીટેડ વેસ્‍ટ વોટરના રિસાયકલ અને પુનઃઉપયોગ માટેના પ્રયત્‍નો. અન્‍યથા, ટ્રીટેડ કચરાના પાણી/પ્રવાહના નિકાલને લાગુ કાયદા મુજબ નિયમન કરવામાં આવશે.

25.સપાટી અને ભૂગર્ભ જળનું વ્‍યાવસાયિક નિષ્‍કર્ષણઃ લાગુ કાયદા હેઠળ નિયમન.

24.ખુલ્લો કૂવો, બોર વેલ વગેરે ખેતી કે અન્‍ય ઉપયોગ માટેઃ નિયમન કરવામાં આવે છે અને પ્રવૃત્તિ પર યોગ્‍ય સત્તાવાળા દ્વારા સખત રીતે દેખરેખ રાખવી જોઈએ.

25.સોલિડ વેસ્‍ટ મેનેજમેન્‍ટઃ લાગુ કાયદા હેઠળ નિયમન.

26.વિદેશી પ્રજાતિઓ વિશે પરિચયઃ લાગુ કાયદા હેઠળ નિયમન.

27.ઇકો-ટૂરિઝમઃ લાગુ કાયદા મુજબ નિયમન. તદુપરાંત, એક કિલોમીટરની અંદર કેમ્‍પિંગ / ટેન્‍ટિંગ વગેરે જેવી પ્રવૃત્તિઓને મંજૂરી નથી. એક કિલોમીટરથી આગળ અને ઇકો-સેન્‍સિટિવ ઝોનની સીમા સુધી, ગુજરાત સરકારના જી.આર. નંબર VPS/102008/1827/W, તારીખ 1માં જુલાઈ, 2015, VPS/102008/1827/W, તારીખ 23મી મે, 2016 અને VPS/102008/1827/W, તારીખ 13 માં જૂન, 2016 લાગુ થશે.

28.પોલીથીન બેગનો ઉપયોગઃ લાગુ કાયદા હેઠળ નિયમન.

29.કોમર્શિયલ સાઈન બોર્ડ અને હોર્ડિંગ્‍સઃ લાગુ કાયદા હેઠળ નિયમન.

C. પ્રમોટેડ પ્રવૃત્તિઓ (Promoted Activities)

30.વરસાદી પાણીનો સંગ્રહઃ સક્રિયપણે પ્રમોટ કરવામાં આવશે.

31.ઓર્ગેનિક ખેતીઃ સક્રિયપણે પ્રમોટ કરવામાં આવશે.

32. તમામ પ્રવૃત્તિઓ માટે ગ્રીન ટેકનોલોજી અપનાવવીઃ સક્રિયપણે પ્રમોટ કરવામાં આવશે.

33. ગામડાના કારીગરો સહિત કુટીર ઉદ્યોગો વગેરેઃ સક્રિયપણે પ્રમોટ કરવામાં આવશે.

34. નવીનીકરણીય ઉર્જા અને ઇંધણનો ઉપયોગઃ બાયો ગેસ, સોલાર લાઈટ વગેરેને સક્રિયપણે પ્રોત્‍સાહન આપવું.

35. એગ્રો-ફોરેસ્‍ટ્રીઃ સક્રિયપણે પ્રમોટ કરવામાં આવશે.

36. બાગાયત અને હર્બલનું વાવેતર સક્રિયપણે પ્રમોટ કરવામાં આવશે.

37. ઇકો-ફ્રેન્‍ડલી ટ્રાન્‍સપોર્ટનો ઉપયોગ

સક્રિયપણે પ્રમોટ કરવામાં આવશે.

38. સ્‍કિલ ડેવલોપમેન્‍ટઃ સક્રિયપણે પ્રમોટ કરવામાં આવશે.

39.અધોગતિ પામેલ જમીન/જંગલ/આવાસની પુનઃસ્‍થાપનાઃ સક્રિયપણે પ્રમોટ કરવામાં આવશે.

40.પર્યાવરણીય જાગૃતિઃ સક્રિયપણે પ્રમોટ કરવામાં આવશે.