ભુજ (કચ્છ): કચ્છના સફેદ રણની સુંદરતામાં વધુ એક વૈશ્વિક યશકલગી ઉમેરાઈ છે. બન્નીના વિશાળ મેદાનો અને મોટા રણની સરહદે આવેલું કુદરતનું અદભૂત સર્જન એટલે ‘છારી-ઢંઢ’ વેટલેન્ડ, જેને હવે સત્તાવાર રીતે ‘રામસર સાઈટ’ તરીકે જાહેર કરવામાં આવી છે. આ સાથે જ ગુજરાતના જળ-વિરાસતના ખજાનામાં પાંચમું અમૂલ્ય રત્ન ઉમેરાયું છે. ભારતની 98મી રામસર સાઈટ તરીકે સ્થાન મેળવનાર આ વિસ્તાર માત્ર પાણીનો સંગ્રહસ્થાન નથી, પરંતુ પૃથ્વીની તે 'કિડની' છે જે ઝેરી તત્વોને ગાળીને ભૂગર્ભજળને નવજીવન આપે છે. 80 ચોરસ કિલોમીટરમાં ફેલાયેલું આ ખારાશવાળું સરોવર ચોમાસાની મહેર પછી જ્યારે શિયાળાની ગુલાબી ઠંડીમાં પરિવર્તિત થાય છે, ત્યારે તેનું દ્રશ્ય કોઈ જાદુઈ દુનિયાથી ઓછું હોતું નથી.

આ જાહેરાત બાદ પર્યાવરણ પ્રેમીઓમાં ખુશીની લહેર પ્રસરી ગઈ છે, કારણ કે છારી-ઢંઢ એ મધ્ય એશિયાથી આવતા હજારો માઈલના પ્રવાસી પક્ષીઓ માટેનું મુખ્ય ‘સ્ટોપઓવર’ છે. દર વર્ષે અહીં 30,000થી વધુ ‘કોમન ક્રેન’ (કુંજ) પક્ષીઓ કલરવ કરે છે. એટલું જ નહીં, વિશ્વભરમાંથી લુપ્ત થઈ રહેલા ‘સોશિયેબલ લેપવિંગ’ જેવા પક્ષીઓ માટે આ સુરક્ષિત આશરો છે. આ વિસ્તારમાં માત્ર પક્ષીઓ જ નહીં, પણ આયુર્વેદિક દ્રષ્ટિએ અમૂલ્ય એવા ‘ગૂગળ’ અને ‘કડાયો’ જેવી વનસ્પતિઓ પણ લહેરાય છે. સ્થાનિક માલધારીઓએ પેઢીઓથી આ કુદરતી સંપત્તિનું જતન કર્યું છે, અને હવે આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા મળતા અહીં પર્યટન અને સંરક્ષણના નવા દ્વાર ખુલશે.

ગુજરાત સરકાર અને વન વિભાગ દ્વારા અહીંના સ્થાનિક સમુદાયો સાથે મળીને ઇન્વેસિવ સ્પીસીઝ (ગાંડા બાવળ જેવી પરદેશી વનસ્પતિ) ને દૂર કરવા માટે ખાસ એક્શન પ્લાન તૈયાર કરાયો છે. રામસર સાઈટનો દરજ્જો મળવાથી હવે આ વિસ્તારને વૈશ્વિક ભંડોળ અને આધુનિક સંરક્ષણ ટેકનોલોજીનો લાભ મળશે. સાઉદી અરેબિયાથી લઈને સાઇબેરિયા સુધીના પક્ષીઓ માટે ‘સેન્ટ્રલ એશિયન ફ્લાયવે’માં ભારતની ભૂમિકા હવે વધુ મજબૂત બની છે. નળ સરોવર, થોળ, ખીજડીયા અને વઢવાણા બાદ હવે છારી-ઢંઢનો આ વિજય કચ્છની રણ-ભૂમિને પર્યાવરણ પ્રેમીઓ માટે વિશ્વનું હોટસ્પોટ બનાવશે.