નવી દિલ્હી, તા. 18  : સેન્ટ્રલ ઇન્ફોર્મેશન કમિશન (CIC) એ સોમવારે મોટો ચુકાદો આપતા સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારતીય ક્રિકેટ કંટ્રોલ બોર્ડ (BCCI) એ RTI કાયદા હેઠળ ‘જાહેર સત્તા’ નથી. આ ચુકાદા સાથે BCCIને ફરજિયાત જાહેર ખુલાસાની જવાબદારીમાંથી મુક્તિ મળી છે અને 2018થી ચાલતા કાનૂની વિવાદનો અંત આવ્યો છે.

 

માહિતી કમિશનર પી.આર. રમેશ દ્વારા આપવામાં આવેલા આદેશમાં જણાવાયું કે BCCI તમિલનાડુ સોસાયટીઝ રજિસ્ટ્રેશન એક્ટ હેઠળ નોંધાયેલી એક ખાનગી સ્વાયત્ત સંસ્થા છે. કમિશને નોંધ્યું કે “BCCI ન તો બંધારણ દ્વારા કે ન તો સંસદ કે રાજ્ય વિધાનસભા દ્વારા પસાર કરાયેલા કોઈ કાયદા દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું છે”. તેમજ તેની રચના કોઈ સરકારી જાહેરનામા કે એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડરથી થઈ નથી. 

 

ચુકાદાના મુખ્ય મુદ્દા

 

1. *સરકારી નિયંત્રણ નથી*: CICએ કહ્યું કે BCCIના વહીવટ કે આંતરિક કામગીરી પર સરકારનું “કોઈ ઊંડું કે વ્યાપક નિયંત્રણ” નથી. બોર્ડના પદાધિકારીઓની નિમણૂકમાં સરકારની કોઈ ભૂમિકા નથી.

 

2. *આર્થિક રીતે સ્વતંત્ર*: BCCI મીડિયા રાઇટ્સ, સ્પોન્સરશિપ, બ્રોડકાસ્ટિંગ કરાર, ટિકિટ વેચાણ અને અન્ય વ્યાપારી પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા પોતાની આવક ઊભી કરે છે. તે સરકારી ભંડોળ પર આધારિત નથી.

 

3. *કર મુક્તિ = ફાઇનાન્સિંગ નહીં*: CICએ સ્પષ્ટ કર્યું કે “કાયદા હેઠળ સામાન્ય રીતે ઉપલબ્ધ કર મુક્તિ કે વૈધાનિક રાહતોને RTI કાયદાના અર્થમાં સરકાર દ્વારા ‘સબસ્ટેન્શિયલ ફાઇનાન્સિંગ’ ગણી ન શકાય”.

 

પૃષ્ઠભૂમિ શું છે?

 

 

2018માં તત્કાલિન માહિતી કમિશનર એમ. શ્રીધર આચાર્યુલુએ BCCIને RTI કાયદાની કલમ 2(h) હેઠળ ‘જાહેર સત્તા’ જાહેર કર્યું હતું અને પબ્લિક ઇન્ફોર્મેશન ઓફિસર નિયુક્ત કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. BCCIએ આ આદેશને મદ્રાસ હાઈકોર્ટમાં પડકાર્યો હતો. હાઈકોર્ટે મામલો ફરીથી CICને સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાઓના પ્રકાશમાં વિચારવા મોકલ્યો હતો.

 

એક અરજદાર ગીતા રાણીએ RTI દ્વારા BCCI કઈ જોગવાઈ હેઠળ ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને ખેલાડીઓની પસંદગી કરે છે તેની માહિતી માંગી હતી. યુવા બાબતો અને રમત મંત્રાલયે જવાબ આપ્યો કે BCCI RTI હેઠળ જાહેર સત્તા નથી. 

 

CICએ શું કહ્યું?

 

 

કમિશને નોંધ્યું કે સુપ્રીમ કોર્ટે પણ BCCIને RTI કાયદા હેઠળ ‘જાહેર સત્તા’ જાહેર કર્યું નથી. આથી BCCI RTI કાયદાની જોગવાઈઓને આધીન નથી. 

 

આ ચુકાદાથી વિશ્વની સૌથી ધનિક ક્રિકેટ બોર્ડ RTI હેઠળ ફરજિયાત માહિતી જાહેર કરવાની જવાબદારીમાંથી બહાર રહેશે. જોકે, નેશનલ સ્પોર્ટ્સ ગવર્નન્સ બિલ, 2025માં માત્ર સરકારી સહાય મેળવતી રમત સંસ્થાઓને જ RTI હેઠળ ‘જાહેર સત્તા’ ગણવાની જોગવાઈ છે, જેના કારણે BCCI તેમાંથી પણ બહાર રહેશે.