<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1793108690839422&ev=PageView&noscript=1" />
News of Monday, 1st July 2024

આજે ડૉક્ટર્સ ડે 2024: 'પડદા પર પૃથ્વીનો ભગવાન', :બૉલીવુડની જાણીતી ફિલ્મો ડૉક્ટરોને સલામ કરે છે

હિન્દી સિનેમાના ડૉક્ટર્સ એટલે કે મોટા પડદા પર ડૉક્ટરની ભૂમિકા ભજવનારા કલાકારોનો ઉલ્લેખ સાથે જાણો કે બોલિવૂડની પહેલી કઈ ફિલ્મ હતી જેમાં ડોક્ટરનું પાત્ર બતાવવામાં આવ્યું હતું.

મુંબઈ:હિન્દી સિનેમામાં અલગ-અલગ સમયગાળામાં ભારતીય ડૉક્ટરો પર ઘણી ફિલ્મો બની છે, જેમાં તેઓ માનવતાને સમર્પિત થવાથી લઈને ભ્રષ્ટાચારી હોવા સુધીનું ચિત્રણ કરવામાં આવ્યું છે. 1 જુલાઈના રોજ ડોક્ટર્સ ડે નિમિત્તે અમે આવી જ ફિલ્મોની યાદી લઈને આવ્યા છીએ જેમાં સિનેમા જગતના કલાકારોએ ડોક્ટરના પાત્રને અમર કરી દીધું છે.

   સમાજમાં આવતા પરિવર્તનો સિનેમામાં વાર્તાઓ દ્વારા પ્રતિબિંબિત થાય છે. જો કે દરેક વાર્તામાં પાત્ર કોઈને કોઈ વ્યવસાય સાથે સંકળાયેલું હોય છે, પરંતુ જ્યારે વાત ડૉક્ટરની આવે છે, ત્યારે તેની સાથે ઘણી સજાવટ અને નૈતિકતા પણ જોડાયેલી હોય છે. હિન્દી સિનેમાએ તેના પ્રારંભિક તબક્કામાં ડોકટરોની સમાન છબી દર્શાવી હતી. કદાચ ફિલ્મોમાં ડૉક્ટરનું સૌથી પહેલું ચિત્રણ રોમેન્ટિક ડ્રામા ફિલ્મ 'દુશ્મન' (1939)માં થયું હતું. 

  કે.એલ. સેહગલ, લીલા દેસાઈ, નઝમુલ હસન, પૃથ્વીરાજ કપૂર અભિનીત, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન અને લેખન નીતિન બોઝ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. ટીબીના દર્દી એટલે કે ફિલ્મના હીરો કે. l આખરે ડૉક્ટરની મદદથી સેહગલ સાજો થઈ જાય છે. આ એ સમય હતો જ્યારે દેશ સ્વતંત્રતા સંગ્રામના મોરચે ઉકળતો હતો. સિનેમા ડોકટરોની વાર્તા દ્વારા માનવતા અને ટીબી જેવા રોગના ઈલાજનો સંદેશો આપતું હતું 

  આ ટ્રેન્ડ ફિલ્મ ‘ડૉક્ટર’ (1941)માં પણ ચાલુ રહ્યો. નાયક અમરનાથ (પ્રસિદ્ધ ગાયક પંકજ મલિક) કોલેરા રોગચાળા દરમિયાન ગામલોકોની સેવામાં પોતાનું સમગ્ર જીવન સમર્પિત કરે છે. થોડા વર્ષો પછી વી. શાંતારામની ફિલ્મ 'ડૉ. 'કોટનીસ કી અમર કહાની' (1946) એક ભારતીય ડૉક્ટરની સાચી વાર્તા હતી જે દેશની સીમાઓથી આગળ વધીને માનવતાને સર્વોપરી રાખે છે. ચીન અને જાપાન વચ્ચેના યુદ્ધ દરમિયાન ચીની સૈનિકોની મદદ માટે ભારતીય ડોક્ટરોની ટીમ મોકલવામાં આવી હતી. 

  મહારાષ્ટ્રના કોંકણમાં જન્મેલા ડો.દ્વારકાનાથ કોટનીસનો પણ તેમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. ચીનમાં તેમના રોકાણ દરમિયાન, તે ચીની સૈનિકોમાં ફેલાતા ચેપી રોગની રસી બનાવી રહ્યો હતો અને તેણે પોતાના પર તેનું પરીક્ષણ કરવાનું શરૂ કર્યું. ખરા અર્થમાં, ડોક્ટરોનું સમાજ પ્રત્યેનું સમર્પણ શરૂઆતની ફિલ્મોમાં જ પ્રતિબિંબિત થતું હતું. આ વલણ થોડા વર્ષો પછી ફિલ્મ 'અનુરાધા' (1960) માં ચાલુ રહ્યું, જેમાં બલરાજ સાહનીના આદર્શવાદી પાત્ર તેમના પરિવારની અવગણના કરીને દર્દીઓને સમર્પિત રહે છે.

  સમય સાથે વાર્તાઓ પણ બદલાઈ ગઈ. રાજકુમાર અને મીના કુમારી અભિનીત 'દિલ અપના ઔર પ્રીત પરાઈ'માં ડૉક્ટર અને નર્સ વચ્ચેના પ્રેમ સંબંધની વાર્તા કહેવામાં આવી હતી. જ્યારે 'આરતી' (1962)માં ડૉ. પ્રકાશ (અશોક કુમાર) દ્વારા પોતાના વ્યવસાયનો લાભ લેનાર ડૉક્ટરની વાર્તા બતાવવામાં આવી હતી. તમામ કડવાશ હોવા છતાં, તે એવી માન્યતા જાળવી રાખે છે કે ડોકટરો તેમની જવાબદારીઓમાં અપ્રમાણિક નથી. તે પછી ‘આનંદ’ (1971) અને ‘તેરે મેરે સપને’ (1971)એ ડોક્ટરો વિશે એક અલગ દ્રષ્ટિકોણ લાવ્યો.

‘તેરે મેરે સપને’ એ ગ્રામીણ ભારતમાં ડોકટરોની સ્થિતિ અને તેમના વિશેની ધારણાઓને ગંભીર ફટકો આપ્યો. જ્યારે 'આનંદ'માં 'બાબુ મોશાયે, ઝિંદગી બડી હોની ચાહિયે લાંબા નહીં' દ્વારા એ કહેવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો કે ડૉક્ટરો તેની ગુણવત્તા કરતાં જીવનની લંબાઈ વિશે વધુ ચિંતિત છે. આમાં, દર્દી અને ડૉક્ટર વચ્ચેના સંબંધનું નજીકથી મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું

  . તબીબી વ્યાવસાયિકોને સૌમ્ય,સજ્જન અને બલિદાન તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા પછી ડૉક્ટરોના ચિત્રણમાં પરિવર્તન આવ્યું. સૌથી હિંમતવાન પ્રયોગ યશ ચોપરાએ તેમની ફિલ્મ 'સિલસિલા'માં કર્યો હતો. આમાં ડોક્ટર સંજીવ કુમારનું પાત્ર તેની પત્નીના લગ્નેતર સંબંધો વિશે બધું જાણતા હોવા છતાં ચૂપ રહે છે.

   બીજાના રોગોની સારવાર કરનાર આ તબીબ પ્રતિકૂળ સંજોગો છતાં પોતાને હૃદય રોગી બનવા દેતા નથી. આ તાકાત જ પ્રેક્ષકોને આકર્ષિત કરે છે. તે જ સમયે, ફિલ્મ નિર્માતાઓ ઉભરતી અનૈતિક પ્રથાઓ અથવા આરોગ્ય સંભાળ પ્રણાલીમાં બેદરકારી દર્શાવવામાં શરમાતા ન હતા.

   વિનોદ મહેરા અને અમિતાભ બચ્ચન અભિનીત ‘બેમિસાલ’ તેની ઓળખ હતી. આમાં વિનોદ મહેરાનું પાત્ર ડૉ. પ્રશાંત ગેરકાયદે ગર્ભપાત કરાવવા માટે મોટી ફી લે છે. પછી ગર્ભપાત દરમિયાન દર્દીનું મૃત્યુ તેના જીવનમાં ભૂકંપ લાવે છે. ખરા અર્થમાં, આ ફિલ્મ કોઈના વ્યવસાયનો લાભ લેવાના નુકસાનને દર્શાવે છે.

   તે પછી ‘મેરી જંગ’, ‘એક ડોક્ટર કી મૌત’ જેવી ઘણી જાણીતી ફિલ્મો આવી. 'ડૉક્ટરનું મૃત્યુ' એ રક્તપિત્તની રસી વિકસાવવામાં રોકાયેલા ડૉક્ટરની વાર્તા છે, જેની સફળતા તેની આસપાસના લોકોમાં ઈર્ષ્યા કરે છે. આ ચોંકાવનારી વાર્તા સમાજનું સત્ય કહે છે કે કેવી રીતે પ્રતિભાનો દુરુપયોગ થાય છે.

   વર્ષ 2000 પછીની વાર્તાઓમાં ડોક્ટરો સાથે જોડાયેલા ઘણા પાસાઓ જોવા મળ્યા. જેમાં સૌથી સફળ ફિલ્મોમાં ગણાતી 'મુન્નાભાઈ MBBS'એ પહેલા ટ્રીટમેન્ટ પૂરી કરી અને પછી ઔપચારિકતા પૂરી કરી અને 'જાડુ કી ઝપ્પી'એ સૌનું ધ્યાન ખેંચ્યું. સલમાન ખાન અભિનીત ફિલ્મ 'ક્યૂંકી'એ માનસિક બીમારીથી પીડિત દર્દીઓના ઈલાજ માટે ડોકટરો માટે એક અલગ રીત જાહેર કરી 

  આયુષ્માન ખુરાના અને યામી ગૌતમ અભિનીત ‘વિકી ડોનર’ (2012) અને શાહિદ કપૂર અને આલિયા ભટ્ટ અભિનીત ‘ઉડતા પંજાબ’ (2016) એ બિનપરંપરાગત વાર્તાઓ રજૂ કરી હતી. સ્પર્મ ડોનેશન પર આધારિત 'વિકી ડોનર'એ નિઃસંતાન યુગલોના જીવનમાં ખુશીઓ ભરવાની વાત કરી હતી. જ્યારે 'ઉડતા પંજાબ', તેના કેન્દ્રમાં નશાના વ્યસનને લઈને બનાવવામાં આવી હતી, તેણે ડ્રગના વ્યસનના કારણો અને અસરોની તપાસ કરી હતી અને ડૉક્ટરોના પ્રયાસો દર્શાવ્યા હતા. શાહિદ કપૂર સ્ટારર ફિલ્મ 'કબીર સિંહ' ડોક્ટર પ્રોફેશનને લઈને સૌથી વધુ વિવાદોમાં રહી હતી. 

  પ્રેમના નામે હિંસાને વખાણવા અને દુરાચારને પ્રોત્સાહન આપવા બદલ આ ફિલ્મની આકરી ટીકા કરવામાં આવી હતી. ફિલ્મમાં, શાહિદ એક ગુસ્સે સર્જનનું પાત્ર ભજવે છે જે તેની ગર્લફ્રેન્ડ પ્રીતિ (કિયારા અડવાણી) સાથે હિંસક વર્તન કરે છે.

   નશાની હાલતમાં તેણે કરેલી સર્જરીએ તેની કારકિર્દી પર સવાલ ઉઠાવવાની સાથે અનેક સવાલો ઉભા કર્યા છે. ડૉક્ટરનું આ ચિત્રણ વ્યવસાય પ્રત્યેની બેદરકારીની અસરને ઊંડાણપૂર્વક દર્શાવે છે. અક્ષય કુમાર સ્ટારર ફિલ્મ 'ગુડ ન્યૂઝ'ની વાર્તા ઇન વિટ્રો ફર્ટિલાઇઝેશન (IVF) પર હતી, જેમાં વીર્યની અદલાબદલી કરવામાં આવે છે.

   માતા બનવાનું સપનું પૂરું કરતા બે યુગલોની આ વાર્તા પણ મહિલાઓના પરિપ્રેક્ષ્યને દર્શાવે છે. આ એપિસોડમાં નસીરુદ્દીન શાહની ફિલ્મ 'વેટિંગ'નો ઉલ્લેખ નોંધનીય છે. ફિલ્મ બતાવે છે કે હોસ્પિટલમાં દાખલ દર્દી રોગ સાથે સંઘર્ષ કરી રહ્યો છે અને તેના નજીકના લોકો હોસ્પિટલ અને સામાન્ય જીવન સાથે એડજસ્ટ થઈ રહ્યા છે. 'ડૉક્ટર જી' ફિલ્મમાં, ઉદય ગુપ્તા (આયુષ્માન ખુરાના), જે MBBS પૂર્ણ કર્યા પછી ઓર્થોપેડિક નિષ્ણાત બનવા માંગે છે, તે ગાયનેકોલોજિસ્ટ બને છે.

  ફિલ્મ તે મુદ્દાને ઉઠાવે છે પરંતુ તેને યોગ્ય રીતે દર્શાવવામાં નિષ્ફળ જાય છે. વાસ્તવમાં, સિનેમાએ હંમેશા તેની વાર્તાઓમાં ટેક્નોલોજીની સાથે દવાની દુનિયામાં આવતા ફેરફારોને સામેલ કર્યા છે. આ મુદ્દાઓ ઉપરાંત, મેડિકલ જગત સાથે જોડાયેલી ઘણી વાર્તાઓ છે જે ભવિષ્યમાં સિનેમાનો એક ભાગ બનશે અને લોકોને આંચકો આપતી રહેશે  (હિન્દી જાગરણ માંથી સાભાર)

(11:58 AM IST)