News of Monday, 29th July 2024
ભૂલોમાંથી જ નવું શીખવા મળે છે
સંશોધનમાં થયું સાબિત : વિવિધ ભૂલોના પરિબળો આપણા મગજમાં વૈવિધ્ય શીખવાની પધ્ધતિઓ સક્રિય કરે છે

અમદાવાદ તા. ૨૯ : કહેવાય છે કે વ્યક્તિ ભૂલોમાંથી જ શીખે છે. ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેક્નોલોજી ગાંધીનગરની ટીમે પોતાના સંશોધન દ્વારા આ વાતને સમર્થન આપ્યું છે. સંસ્થાના સંશોધકોના તાજેતરના અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે તેની ભૂલો વ્યક્તિને નવી પદ્ધતિઓ શીખવા માટે પ્રેરિત કરે છે, જેના કારણે તે તે ભૂલનું પુનરાવર્તન નથી કરતો પરંતુ તેમાંથી બોધપાઠ લે છે અને તેના કામમાં વધુ સુધારો કરે છે.
સંશોધકોએ શોધી કાઢ્યું છે કે ભૂલોના વિવિધ સ્ત્રોતો આપણા મગજમાં વિવિધ શીખવાની પદ્ધતિઓ સક્રિય કરે છે. આ મિકેનિઝમ્સને ભવિષ્યની પ્રવૃત્તિઓને સુધારવા માટે જોડી શકાય છે. આ સંશોધન PLOS બાયોલોજી જર્નલમાં પ્રકાશિત થયું છે. ડો. પ્રતિક મૂથા, એસોસિયેટ પ્રોફેસર, ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ કોગ્નિટિવ એન્ડ બ્રેઈન સાયન્સ, IIT ગાંધીનગરે જણાવ્યું હતું કે સંશોધન જૂથે શોધી કાઢ્યું છે કે હલનચલન દરમિયાન મગજ દ્વારા અનુભવાતી ભૂલોના વિવિધ સ્ત્રોતો દ્વારા વિવિધ શીખવાની પદ્ધતિઓ ચલાવવામાં આવે છે. આ સંશોધનમાં ટેનિસ ખેલાડીઓના પવનની સ્થિતિમાં ટોપસ્પિન મારવાના પ્રયાસો પર ધ્યાન આપવામાં આવ્યું હતું. ખેલાડી શરૂઆતમાં ભૂલો કરે છે, શોટ ચૂકી જાય છે, પરંતુ આખરે તેની ક્રિયાઓ ગોઠવે છે અને સફળ થાય છે. સફળતામાં ઘણી મિકેનિઝમ્સ ભૂમિકા ભજવે છે. મૌખિક સૂચનાઓ સાથે, મગજની અંતર્ગત મિકેનિઝમ્સ પણ આમાં ફાળો આપે છે.
આ સંશોધનમાં ‘સંવેદનાત્મક આગાહી ભૂલો' અને ‘કાર્ય પ્રદર્શન ભૂલો' પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું કે સંવેદનાત્મક આગાહીની ભૂલો ત્યારે થાય છે જયારે મગજ જે સંવેદનાત્મક માહિતી મેળવવાની અપેક્ષા રાખે છે અને જે ખરેખર પ્રાપ્ત થાય છે તે એ છે કે જયારે ઇચ્છિત ધ્યેય પ્રાપ્ત ન થાય ત્યારે કામગીરીની ભૂલો થાય છે. ટીમે શીખવા માટે પ્રેરિત ચોક્કસ ભૂલો કરવા માટે નવા વિક્ષેપનો પણ ઉપયોગ કર્યો. જે દર્શાવે છે કે અલગ-અલગ એરર સિગ્નલો મગજમાં અલગ-અલગ શીખવાની પ્રક્રિયાને ટ્રિગર કરે છે.
પ્રો. મૂથાના જણાવ્યા અનુસાર, સંવેદનાત્મક આગાહી ભૂલો અને સ્વૈચ્છિક વ્યૂહરચના ફેરફારો દ્વારા સંચાલિત સ્વચાલિત ગોઠવણો, કાર્યક્ષમતાની ભૂલોના આધારે એકસાથે ઝડપી શીખવા અને નવા વાતાવરણમાં અનુકૂલન માટે સ્ટેજ સેટ કરે છે
(2:47 PM IST)









છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
