વડોદરા: શહેરના હૃદયસમા ઐતિહાસિક માંડવી ગેટના સ્તંભોમાં તિરાડો પડવાની તાજેતરની ઘટનાઓ બાદ આ 16મી સદીનું સ્થાપત્ય ધરાશાયી થવાના આરે છે. મંગળવારે આ મુદ્દે રાજકીય પક્ષો વચ્ચે આરોપ-પ્રત્યારોપનો દોર શરૂ થયો હતો, જ્યારે ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) ના અધિકારીઓને તાત્કાલિક પરિસ્થિતિનો તાગ મેળવવા ગાંધીનગરથી મોકલવામાં આવ્યા હતા.

મંગળવારે, શહેર કોંગ્રેસ પ્રમુખ રુત્વિજ જોશી અને વડોદરા મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (VMC) માં વિપક્ષના નેતા ચંદ્રકાંત શ્રીવાસ્તવે માંડવી ગેટ પર વિરોધ કરી રહેલા સ્થાનિક લોકો સાથે જોડાયા હતા. વિઠ્ઠલનાથજી મંદિરના મહંત હરિઓમ વ્યાસ સોમવારથી તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપની માંગણી સાથે ઉઘાડા પગે ઊભા છે. ટૂંક સમયમાં જ વડોદરાના ભાજપના સાંસદ હેમાંગ જોશી તેમજ રાવપુરાના ધારાસભ્ય અને ગુજરાત વિધાનસભાના મુખ્ય દંડક બાલકૃષ્ણ શુક્લ પણ ઘટનાસ્થળે પહોંચ્યા હતા.

કોંગ્રેસે આ સ્થાપત્યની કથળતી હાલત માટે ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) ને જવાબદાર ઠેરવી હતી, જ્યારે શુક્લ અને જોશી સ્થાનિકોને તાત્કાલિક કાર્યવાહીની ખાતરી આપતા જોવા મળ્યા હતા.

ગાંધીનગરથી ASI અધિકારીઓની એક ટીમ ઘટનાસ્થળે પહોંચી અને સ્થાપત્યનું પ્રાથમિક મૂલ્યાંકન કર્યું. ASI નિષ્ણાતોએ આ સ્થાપત્યને "નાજુક" ગણાવ્યું અને તેને "તાત્કાલિક સમારકામની જરૂર" હોવાનું જણાવ્યું. ASI એ સ્થાનિક સત્તાવાળાઓને ગેટમાંથી વ્યક્તિઓની અવરજવરને મર્યાદિત કરવાની સલાહ આપી છે જેથી "ધ્રુજારીથી સ્થાપત્યને નુકસાન ન થાય" અને "જો તે તૂટી પડે તો કોઈ જાનહાનિ ન થાય".

આ માળખાની દેખરેખ રાખતા VMCના ફ્યુચરિસ્ટિક સેલના કાર્યપાલક ઇજનેર રાજેન્દ્ર વાસવાએ 'ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ' સાથે વાત કરતા જણાવ્યું હતું કે માર્ચની શરૂઆતમાં નબળાઈ જોવા મળ્યા બાદ VMCએ માળખાને "કામચલાઉ ટેકો" આપ્યો હતો.

વાસવાએ કહ્યું, “માળખું નબળું પડી રહ્યું છે અને અમે તાત્કાલિક પગલા તરીકે તેને ટેકો આપવા માટે મેટલ બીમ ઉમેર્યા છે. તેમ છતાં, માળખામાં સ્તંભો તૂટી રહ્યા છે, જે વૃદ્ધત્વને કારણે થાય છે. અગાઉ પણ માળખાનું સમારકામ કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ તે સમયે કઈ પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવી હતી તેની વિગતો અમે ચકાસી રહ્યા છીએ કારણ કે મેં તાજેતરમાં જ વિભાગનો હવાલો સંભાળ્યો છે.”

VMCના રેકોર્ડ મુજબ, ઓગસ્ટ 2017 માં સ્ટેન્ડિંગ કમિટીએ સ્વર્ણિમ જયંતિ મુખ્યમંત્રી શહેરી વિકાસ યોજના હેઠળ અંદાજિત રૂ. 1.25 કરોડના ખર્ચે માંડવી ગેટને પુનઃસ્થાપિત કરવાનો ઠરાવ પસાર કર્યો હતો. આ કામનો ઓર્ડર સાવની કન્સ્ટ્રક્શન પ્રાઇવેટ લિમિટેડને આપવામાં આવ્યો હતો – જે હાલમાં સાવની હેરિટેજ કન્ઝર્વેશન પ્રાઇવેટ લિમિટેડ તરીકે ઓળખાય છે, જે એમએસ યુનિવર્સિટીની ફેકલ્ટી ઓફ આર્ટ્સના ચણતરના ગુંબજના પુનઃસંગ્રહ પર પણ હાલમાં કામ કરી રહી છે.

2023 થી શહેરમાં હેરિટેજ સંરક્ષણ માટે આંદોલન ચલાવી રહેલા શુક્લાએ કહ્યું, “માંડવી ગેટ શહેરની સ્થાપનાથી જ વડોદરાની ઓળખ છે. અમે ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) સાથે વાત કરી છે અને આ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવા માટે VMCના ફ્યુચરિસ્ટિક સેલ, જિલ્લા કલેક્ટર અને પ્રાંત અધિકારી સાથે પણ સંકલન કરી રહ્યા છીએ…”

સોમવારે કોંગ્રેસના નેતા શ્રીવાસ્તવે કહ્યું હતું કે, “ભાજપે શરમ અનુભવવી જોઈએ કે તેઓ ધર્મની વાત કરે છે પરંતુ એક આધ્યાત્મિક નેતા માંડવી ગેટ નીચે ચંપલ વિના વિરોધમાં ઊભા છે… શહેરના ઐતિહાસિક સ્થાપત્યો એક પછી એક તૂટી રહ્યા છે અને VMC મૂક પ્રેક્ષક બની રહ્યું છે.”

આ આરોપોનો જવાબ આપતા ભાજપના સાંસદ જોશીએ કહ્યું હતું કે, “મહંતે કહ્યું છે કે તેઓ તપ (આધ્યાત્મિક તપસ્યા) કરી રહ્યા છે અને કોઈનો વિરોધ કરી રહ્યા નથી. મહંતનો હેતુ આ મુદ્દાનું રાજનીતિકરણ કરવાનો નથી પરંતુ સમસ્યાના નિરાકરણ તરફ ધ્યાન દોરવાનો છે…”

માંડવી ગેટ વિશે

માંડવી ગેટ બરોડા રાજ્યના રોયલ એન્ક્લોઝરનો ઉત્તર દરવાજો છે અને વડોદરાના મુખ્ય સીમાચિહ્નોમાંનું એક છે. માંડવી એ મંડપ (સંસ્કૃત શબ્દ, જેનો અર્થ સ્તંભોવાળો હોલ થાય છે) પરથી ઉતરી આવેલો શબ્દ છે. દિવાલવાળા શહેરના કેન્દ્રમાં સ્થિત આ દરવાજો સુલતાન મુઝફ્ફર (1511-26 એડી) દ્વારા બનાવવામાં આવ્યો હતો અને 1736 એડીમાં તત્કાલીન ગવર્નર મલ્હારરાવ માલોજી દ્વારા દામાજી રાવ બીજાના આદેશથી તેનું નવીનીકરણ કરવામાં આવ્યું હતું. બાદમાં, 1856 એડીમાં ગણપતરાવ ગાયકવાડે વધુ માળ ઉમેર્યા. હવે તે ટોચ પર ઘડિયાળ લગાવેલું ચાર માળનું કોંક્રિટનું માળખું છે. તહેવારો અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો જેવા ખાસ પ્રસંગોએ આ દરવાજાને રંગબેરંગી લાઇટોથી પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે. જે તસવીરમાં જોવા મળે છે

(સમાચાર સ્ત્રોત: સાભાર ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ)