અમદાવાદ: ગુજરાત હાઈકોર્ટે 28 વર્ષ જૂના ટ્રાયલ કોર્ટના આદેશને યથાવત્ રાખ્યો છે, જેમાં પત્નીને જીવતી સળગાવીને હત્યા કરવાના આરોપમાં એક વ્યક્તિને નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. હાઈકોર્ટે મૃતકના મૃત્યુ સમયે આપેલા નિવેદનોને અવિશ્વસનીય ગણાવીને રાજ્ય સરકારની અપીલને ફગાવી દીધી છે.
જસ્ટિસ એ.એસ. સુપેહિયા અને જસ્ટિસ નિશા એમ. ઠાકોરની ખંડપીઠે પોતાના આદેશમાં જણાવ્યું હતું કે, “મૃતકની તબીબી સ્થિતિને જોતાં, અમારું માનવું છે કે ડોક્ટરો દ્વારા નોંધાયેલ ઇતિહાસ અને મૃત્યુ સમયે આપેલા નિવેદનો, જેનો ઉપર ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે, તે શંકાસ્પદ બને છે અને મૃત્યુ સમયે અપાયેલા નિવેદનો અને મૌખિક જુબાનીમાંથી મળેલા પુરાવામાં એવી સચોટતાનો અભાવ છે, જે ટ્રાયલ કોર્ટ દ્વારા નોંધાયેલ નિર્દોષતાના ચુકાદાને પલટાવવા માટે પૂરતો મજબૂત નથી.”
કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, “ફરિયાદ, એક્ઝિબિટ 35 અને મૃત્યુ સમયે આપેલું નિવેદન એક્ઝિબિટ 18, એક્ઝિબિટ 13 અને 42 (મૃત્યુ સમયે આપેલા નિવેદનો) વિશ્વાસ પ્રેરતા નથી. સમયનો ઉલ્લેખ કર્યા વિના ડોક્ટરો દ્વારા નોંધાયેલ ઇતિહાસ પર સંપૂર્ણપણે આધાર રાખીને આરોપીને દોષિત ઠેરવી શકાય નહીં. ડોક્ટરો અને પોસ્ટમોર્ટમ કરનાર તબીબી અધિકારી દ્વારા નોંધાયેલ દાઝવાની ઇજાઓની ડિગ્રી પણ એકબીજા સાથે સુસંગત નથી.”
ઉપરોક્ત ચુકાદો અરજદાર-રાજ્ય દ્વારા સેશન્સ કોર્ટના 1997ના ચુકાદા વિરુદ્ધ દાખલ કરવામાં આવેલી અપીલમાં આવ્યો હતો, જેમાં પ્રતિવાદી-આરોપી કાળુભાઈ અમરશી આઘરાને આઈપીસી કલમ 302 (હત્યા) અને 498A (ક્રૂરતા) હેઠળના ગુના માટે નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા.
સરકારી વકીલની કેસ મુજબ, મૃતક જશુબેને 1995માં નોંધાવેલી ફરિયાદમાં જણાવ્યું હતું કે 12.03.1995ના રોજ, જ્યારે મૃતકે તેના પતિને નવરો બેસી રહેવા અને કામ પર ન જવા બદલ ઠપકો આપ્યો ત્યારે આરોપી ગુસ્સે થયો હતો અને તેને લાત અને મુક્કા માર્યા હતા, અને ટીન અને બોટલમાંથી તેના પર કેરોસીન રેડ્યું હતું અને તેને આગ લગાવી દીધી હતી.
આરોપી દ્વારા કથિત રીતે આગ લગાડ્યા બાદ, તે ખુલ્લી જગ્યામાં દોડી ગઈ હતી અને તેની બૂમો સાંભળીને પાડોશીઓ પણ ભેગા થઈ ગયા હતા અને તે જ સમયે, તેના પતિ, આરોપીએ તેના પર ગોદડું ફેંક્યું હતું અને આગ ઓલવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, અને તે જ સમયે તેની બે નણંદો પણ આસપાસના વિસ્તારના અન્ય લોકો સાથે આવી પહોંચી હતી, જેમણે તેને બચાવી હતી અને ત્યારબાદ, તેને આરોપી દ્વારા હોસ્પિટલમાં લઈ જવામાં આવી હતી, જ્યાં તેનું નિવેદન નોંધવામાં આવ્યું હતું. હોસ્પિટલમાં લગભગ 15 દિવસની સારવાર બાદ મૃતકનું દાઝી જવાથી મૃત્યુ થયું હતું.
સરકારી વકીલે મુખ્યત્વે બે મૃત્યુ સમયે આપેલા નિવેદનો પર આધાર રાખ્યો હતો: એક પોલીસ ફરિયાદ તરીકે નોંધાયેલ અને બીજો એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટ દ્વારા નોંધાયેલ. આ ઉપરાંત, કેસને સમર્થન આપવા માટે તબીબી ઇતિહાસ અને 17 સાક્ષીઓની જુબાની રજૂ કરી હતી. રાજ્યે દલીલ કરી હતી કે મૃત્યુ સમયે આપેલા નિવેદનો સ્પષ્ટ અને વિશ્વસનીય હતા અને ટ્રાયલ કોર્ટે તેને નકારી કાઢીને ભૂલ કરી હતી.
બીજી તરફ બચાવ પક્ષે દલીલ કરી હતી કે મૃતક માનસિક રીતે અસ્થિર હતી, તેની ઇજાઓએ તેના માટે સુસંગત નિવેદનો આપવાનું અશક્ય બનાવ્યું હતું અને તબીબી પુરાવા અને સરકારી વકીલની રજૂઆતમાં નોંધપાત્ર વિસંગતતાઓ હતી. બચાવ પક્ષે મૃતકની પોતાની માતા (બચાવ પક્ષના સાક્ષી) અને એક પાડોશીની જુબાની પર પણ આધાર રાખ્યો હતો, જેમણે બંનેએ સરકારી વકીલની રજૂઆતનો વિરોધાભાસ કર્યો હતો.
હાઈકોર્ટે પોતાના તારણોમાં નોંધ્યું હતું કે મૃતકના હોઠ, ચહેરો અને ગરદન પર ગંભીર રીતે દાઝી ગયું હતું, તેના ચહેરા પર પાટા બાંધવામાં આવ્યા હતા અને તે અમુક મૂળાક્ષરો/વ્યંજનોનો ઉચ્ચાર કરવામાં અસમર્થ હતી અને તે ડગમગતી રીતે બોલી રહી હતી.
કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે, “તેને દવાઓ પણ આપવામાં આવી હતી. આમ, મૃતકની તબીબી સ્થિતિને જોતાં, એ સ્વીકાર્ય નથી કે તે આટલી સ્પષ્ટતા અને સરળતાથી પોતાનું નિવેદન આપી શકી હશે. તેથી, એક્ઝિબિટ 35 પરની ફરિયાદની સામગ્રી અવિશ્વસનીય છે.”
કોર્ટે એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટ દ્વારા ઇજાઓના વર્ણન અને ડોક્ટરો દ્વારા વર્ણવેલી ઇજાઓમાં પણ વિસંગતતાઓ શોધી કાઢી હતી. કોર્ટે એ પણ શોધી કાઢ્યું હતું કે મેજિસ્ટ્રેટ દ્વારા નિવેદન નોંધતી વખતે મૃતકની તંદુરસ્તી પ્રમાણિત કરનાર તબીબી અધિકારીની સરકારી વકીલ દ્વારા તપાસ કરવામાં આવી ન હતી, જેના કારણે નિવેદન અવિશ્વસનીય બન્યું હતું.
કોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે સરકારી વકીલે ઘટના સમયે હાજર રહેલા કોઈપણ સ્વતંત્ર સાક્ષી અથવા પાડોશીની તપાસ કરી ન હતી, સિવાય કે એક સાક્ષી જે બાદમાં પક્ષવિરોધી બન્યો હતો. કોર્ટે કહ્યું હતું કે, “ગુનાના સ્થળે આરોપી અને મૃતક વચ્ચે કોઈ સંઘર્ષ કે પ્રતિકારનો ઉલ્લેખ નથી. સરકારી વકીલનો કેસ પણ શંકાસ્પદ બને છે, કારણ કે આરોપીને થયેલી ઇજાઓ અંગે કોઈ તપાસ કરવામાં આવી નથી, જો કે બંનેને હોસ્પિટલના એક જ વોર્ડમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા અને તબીબી કાગળો દર્શાવે છે કે આરોપીને પણ મૃતક પર લાગેલી આગ ઓલવતી વખતે તેના બંને હાથ પર દાઝી ગયું હતું.”
કોર્ટે નિર્દેશ કર્યો હતો કે, “મૃતકની તબીબી સ્થિતિનું વર્ણન કરતા પુરાવાનું એકંદર મૂલ્યાંકન કરતાં, અમારું માનવું છે કે મૃતક માટે કોઈપણ અસંગતતાઓ અથવા વિસંગતતાઓ વિના અથવા ટૂંકમાં અને સ્પષ્ટ રીતે ઘટનાનું વર્ણન કરવું અસહ્ય હતું.”
આમ, કોર્ટે તારણ કાઢ્યું હતું કે અવિશ્વસનીય પુરાવાના પ્રકાશમાં, તે પ્રતિવાદી-આરોપીની તરફેણમાં નિર્દોષતા નોંધાવતા ટ્રાયલ કોર્ટ દ્વારા પસાર કરાયેલા ચુકાદાને રદ કરવા માટે સંમત નથી.
તદનુસાર, અરજીને ફગાવી દેતી વખતે, કોર્ટે પુનરાવર્તન કર્યું હતું કે, “ફોજદારી ન્યાયશાસ્ત્રમાં એ સ્થાપિત સિદ્ધાંત છે કે જો બે શક્ય અભિપ્રાયો હોય, તો આરોપીને નિર્દોષ જાહેર કરતી વખતે ટ્રાયલ કોર્ટ દ્વારા લેવામાં આવેલો અભિપ્રાય અપનાવવો જોઈએ.”