અમદાવાદ, તા. રરઃ ગુજરાત વહીવટી સુધારા પંચ (જી એ આર સી) એ તેના ચોથા અહેવાલમાં રાજ્‍યના વહીવટમાં આમૂલ પરિવર્તનની ભલામણો કરી છે. આમાં સૌથી મહત્ત્વની ભલામણ વિકેન્‍દ્રિત આયોજન અને બજેટ વ્‍યવસ્‍થાપન અંગેની છે.

કમિશને આ વિકેન્‍દ્રિત આયોજન ણાલીને વધુ લોકશાહી બનાવવા પર ભાર મૂકયો છે, જેમાં આગામી પાંચ વર્ષમાં જિલ્લા આયોજન બજેટમાં આઠ ગણો વધારો કરવાની કલ્‍પના કરવામાં આવી છે. આ અહેવાલ પંચના અધ્‍યક્ષ ડો. હસમુખ અઢિયા દ્વારા મુખ્‍યમંત્રી ભૂપેન્‍દ્રભાઈ પટેલને સુપરત કરવામાં આવ્‍યો હતો. આ પ્રસંગે મુખ્‍યમંત્રીના મુખ્‍ય સલાહકાર એમ. કે. દાસ, સલાહકાર એસ. એસ. રાઠોડ, વહીવટી સુધારણા વિભાગના મુખ્‍ય સચિવ હરીત શુક્‍લા, મુખ્‍યમંત્રીના અધિક મુખ્‍ય સચિવ અવંતિકા સિંહ, સચિવ વિક્રાંત પાંડે અને આયોજન વિભાગના સચિવ અદ્રા અગ્રવાલ પણ હાજર રહ્યા હતા.

અહેવાલમાં અમલદારશાહી અથવા સરકારી કર્મચારીઓ માટે કોઈ મોટી ભલામણો કરવામાં આવી નથી, પરંતુ ગ્રામ, તાલુકા અને જિલ્લા કક્ષાએ આયોજન પ્રક્રિયાને વધુ પ્રતિનિધિત્‍વપૂર્ણ અને લોકોલક્ષી બનાવવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્‍યો છે. અઢિયાની અધ્‍યક્ષતામાં રચાયેલા આ કમિશને રાજ્‍યના આયોજન માળખામાં મૂળભૂત ફેરફારોની સર્વસંમતિથી ભલામણ કરી છે, જેથી નાગરિકોને સીધો લાભ મળી શકે. અત્‍યાર સુધી, જી એ આર સી દ્વારા સરકારને ત્રણ અહેવાલો સુપરત કરવામાં આવ્‍યા છે, જેમાં ૨૫ ભલામણોનો સમાવેશ થાય છે, જે અમલીકરણના વિવિધ તબક્કામાં છે.

ચોથા અહેવાલની મુખ્‍ય ભલામણો

જિલ્લા આયોજન બજેટમાં વધારોઃ ગ્રામીણ કક્ષાના કાર્યો માટે વર્ષોથી સ્‍થિર રહેલા જિલ્લા-સ્‍તરના આયોજન બજેટમાં હવે આગામી પાંચ વર્ષમાં વાર્ષિક આશરે રૂ. ૧૦,૦૦૦ કરોડનો વધારો કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. આ બજેટ વધારાથી વધુ રસ્‍તાઓ, શાળાઓ, આરોગ્‍ય સુવિધાઓ અને રોજગારીની તકો ઊભી કરી શકાશે, જેનાથી શાસનમાં ગ્રામીણ નાગરિકોની ભાગીદારી વધશે.

આયોજન સમિતિઓમાં ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓની બહુમતીઃ ૧૯૭૩થી જિલ્લા-સ્‍તરના આયોજનની દેખરેખ જિલ્લા આયોજન બોર્ડ દ્વારા કરવામાં આવે છે. અહેવાલમાં જિલ્લા-સ્‍તરની યોજનાઓને મંજૂરી આપવા માટે ભારતના બંધારણમાં કલ્‍પના કરાયેલી જિલ્લા આયોજન સમિતિઓ દ્વારા આ બોર્ડને બદલવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. આ સમિતિઓમાં પંચાયતી રાજ વ્‍યવસ્‍થાને મજબૂત કરવા માટે ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓને બહુમતી આપવામાં આવશે, જોકે જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી ચેરપર્સન તરીકે ચાલુ રહેશે.

આયોજન માટે નિﾍતિ કેલેન્‍ડરઃ કમિશને વિવિધ યોજનાઓ હેઠળના કાર્યોને અંતિમ સ્‍વરૂપ આપવા, જેમાં વહીવટી મંજૂરીઓ, ટેન્‍ડરિંગ અને કાર્યના ઓર્ડર જારી કરવાનો સમાવેશ થાય છે, તેના માટે એક નિﾍતિ કેલેન્‍ડરની ભલામણ કરી છે. આ કેલેન્‍ડર મુજબ, આગામી વર્ષ માટેની આયોજન પ્રક્રિયા વર્તમાન વર્ષના જૂન-જુલાઈમાં ગ્રામ કક્ષાએ શરૂ થશે. તમામ વહીવટી પ્રક્રિયાઓ એવી રીતે પૂર્ણ કરવામાં આવશે કે જેથી વાસ્‍તવિક અમલીકરણ આગામી વર્ષના એપ્રિલમાં શરૂ થઈ શકે, જેનાથી કાર્યો સમયસર પૂર્ણ થશે.

તાલુકા-સ્‍તરની સંકલિત સમિતિઃ હાલમાં, તાલુકા સ્‍તરે યોજનાઓને મંજૂરી આપવા માટે એક કરતાં વધુ સમિતિઓ અસ્‍તિત્‍વમાં છે. આને સરળ બનાવવા માટે, અહેવાલમાં તાલુકા સ્‍તરે તમામ કાર્યોને મંજૂરી આપવા માટે એક જ ‘સંકલિત તાલુકા આયોજન સમિતિ' ની સ્‍થાપના કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. આનાથી મંજૂરીઓમાં વિલંબ ઘટશે અને મૂંઝવણ ટાળી શકાશે.

ગ્રામ વિકાસ યોજનાઃ દરેક ગામ પોતાની ગ્રામ વિકાસ યોજના તૈયાર કરશે, જેને ગ્રામ સભા દ્વારા મંજૂર કરવી પડશે. તાલુકા અને જિલ્લા કક્ષાએ મંજૂર થનારા કાર્યો આમાંથી પસંદ કરવામાં આવશે.

ગુજરાતમાં વિકેન્‍દ્રિત આયોજન ણાલીને વધુ મજબૂત કરવા માટે, અહેવાલમાં ટેકનોલોજી-આધારિત ટ્રેકિંગ સિસ્‍ટમ દાખલ કરવી, વિકાસશીલ તાલુકાઓને ઓળખવા માટેના માપદંડોને ફરીથી વ્‍યાખ્‍યાયિત કરવા અને કામગીરી-આધારિત જવાબદારી સુનિﾍુિત કરવી જેવી ભલામણોનો પણ સમાવેશ થાય છે. કર્ટસીઃ ધ સેક્રેટરીયેટ.