અમદાવાદ તા.૩ : લાખો માઈ ભક્તોની અડગ આસ્થા સાથે જોડાયેલી અંબાજી પદયાત્રા માત્ર ધાર્મિક આસ્થા અને ભક્તિનો ઉત્સવ નથી, પરંતુ સ્વચ્છતા અને પર્યાવરણ રક્ષણનો સંદેશ પણ આપે છે. ભાદરવી પૂનમના આ વિશાળ મેળામાં દર વર્ષે હજારો ટન ઘન કચરો ઉત્પન્ન થાય છે. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (GPCB) છેલ્લા 13 વર્ષથી સતત એક આગવી પહેલ હાથ ધરે છે. વર્ષ 2011થી શરૂ કરાયેલ આ મિશન અંતર્ગત વિવિધ સંસ્થાઓ અને સ્વયંસેવકોના સહયોગથી પદયાત્રા માર્ગ પર એકત્રિત થતો કચરો વૈજ્ઞાનિક રીતે રીસાઇકલ અને નિકાલ કરવામાં આવે છે. ગત વર્ષે જ 760 ટનથી વધુ કચરાનો નિકાલ કરવામાં આવ્યો હતો, જે આ અભિયાનની સફળતા દર્શાવે છે.

આ વર્ષે પણ પદયાત્રા માર્ગને સ્વચ્છ રાખવા માટે 100 જેટલા સ્વયંસેવકોની વિશેષ ટીમ અને 10 બોલેરો વાહનોને ગાંધીનગરથી રવાના કરવામાં આવ્યા છે. આ વાહનો અને સ્વયંસેવકો સતત પદયાત્રા માર્ગ પર ફરતા રહી કચરાના સંગ્રહ અને નિકાલની જવાબદારી નિભાવે છે. વિશેષતા એ છે કે પદયાત્રીઓને સિંગલ-યુઝ પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ ન કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે. આ હેતુસર, પદયાત્રીઓ જો 10 પ્લાસ્ટિક બોટલ એકત્રિત કરીને આપે તો તેમને બદલામાં એક સ્ટીલની બોટલ આપવામાં આવે છે. પર્યાવરણ જાગૃતિનો આ અનોખો પ્રયાસ ઉદ્યોગકારોની સહભાગિતાથી શક્ય બન્યો છે, જેમાં 10,000 જેટલી સ્ટીલની બોટલો દાન રૂપે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી છે

જાગૃતિ લાવવા માટે માત્ર પ્રચાર પૂરતું નથી, પરંતુ લોકહૃદય સુધી સંદેશ પહોંચાડવા માટે 50થી વધુ શેરી નાટકોનું આયોજન પણ કરવામાં આવ્યું છે. કલાકારો પોતાના નાટક દ્વારા પદયાત્રીઓને સિંગલ યુઝ પ્લાસ્ટિક ટાળવા પ્રેરિત કરે છે અને લોકોને સામૂહિક રીતે પ્લાસ્ટિક વિરોધી પ્રતિજ્ઞા લેવડાવે છે. આ અભિયાનમાં યુવાનોની હાજરી ખાસ નોંધપાત્ર છે, કારણ કે તેઓ પર્યાવરણ રક્ષણ સાથે રોજગારીના અવસરોને પણ આ અભિયાનથી જોડે છે.

અંબાજી પદયાત્રા માત્ર ધાર્મિક યાત્રા ન રહી, પરંતુ હવે “સ્વચ્છ પર્યાવરણ યાત્રા”નું રૂપ ધારણ કરી ચૂકી છે. ગામડાંઓ, નગરો અને શહેરોમાંથી નીકળેલા પગપાળા સંઘો આ યાત્રામાં સામેલ થાય છે, ત્યારે માર્ગમાં ઉભેલા સેવાનાં કેમ્પો, ભોજનની વ્યવસ્થા અને તાત્કાલિક આરોગ્ય સેવા ભક્તોને સુવિધા પૂરી પાડે છે. આ સાથે જ સ્વચ્છતા અભિયાનને કારણે પદયાત્રાના માર્ગ પર કચરો કચરાપેટીમાં પહોંચે છે અને કુદરતી સૌંદર્ય જળવાઈ રહે છે. અંબાજી પદયાત્રીઓને 10 પ્લાસ્ટિકની બોટલ સામે એક સ્ટીલની બોટલ અપાશે; વિવિધ ઉદ્યોગો દ્વારા 10,000 સ્ટીલ બોટલનું વિતરણ કરાશે.

GPCBનું આ ભગીરથ કાર્ય માત્ર પર્યાવરણ જતન પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ સમાજમાં એક સામૂહિક જવાબદારીનું સંવર્ધન કરે છે. ઘન કચરાના નિકાલ અને રીસાઇકલિંગ થકી જમીન, પાણી અને હવા પ્રદૂષણમાં ઘટાડો થાય છે અને સાથે જ કચરાના નિકાલની પ્રક્રિયામાં રોજગારીની નવી તકો ઊભી થાય છે. અંબાજી પદયાત્રા માર્ગને સ્વચ્છ રાખવા આ મિશન એક આદર્શ રૂપે ઉભરી આવ્યું છે, જે અન્ય ધાર્મિક મેળા અને ઉત્સવો માટે પણ પ્રેરણાસ્ત્રોત બની શકે છે.

અંતે, અંબાજીની પવિત્ર ધરતી પર જ્યારે લાખો ભક્તો “જય જય અંબે”ના જયઘોષ સાથે યાત્રા કરે છે, ત્યારે આ ભવ્ય પદયાત્રા સ્વચ્છતા, પર્યાવરણ અને સામૂહિક જવાબદારીનું જીવંત ઉદાહરણ પણ બની રહે છે.